چرا آمار رسانههای خارجی از جانباختگان مورد توجه قرار گرفت؟
رضا غبیشاوی، فعال رسانهای، با انتقاد از نحوه اطلاعرسانی رسمی در حوادث دیماه ۱۴۰۴، گفت: انتشار آمارهای متناقض از سوی رسانههای خارجی نتیجه مستقیم قطع اینترنت، سکوت خبری و فقدان خبرنگاران مستقل در داخل کشور است؛ وضعیتی که به تضعیف مرجعیت رسانهای داخلی و تقویت رسانههای برونمرزی انجامیده است.
آقای غبیشاوی در گفتوگو با انصاف نیوز با اشاره به انتشار آمارهای متفاوت از شمار جانباختگان حوادث دیماه ۱۴۰۴ در رسانههای خارجی فارسیزبان و غیرفارسیزبان، تأکید کرد: در هر رخداد اجتماعی ممکن است روایتهای مختلفی منتشر شود، اما در نهایت تنها یک واقعیت و یک حقیقت وجود دارد و این واقعیت با روایتسازی تغییر نمیکند.
به گفته او، رسانههایی مانند ایران اینترنشنال، بیبیسی فارسی، صدای آمریکا و دیگر رسانههای خارجی در روزهای ابتدایی حوادث دیماه، آمارهایی از ۱۲ هزار تا ۳۳ هزار کشته منتشر کردند، در حالی که مقامات رسمی ایران ابتدا این ارقام را تکذیب و در نهایت آمار ۳۱۱۷ جانباخته را اعلام کردند و دولت نیز فهرست اسامی آنها را منتشر کرد.
غبیشاوی با بیان اینکه روایت دولتی لزوماً روایت نهایی و معتبر نیست گفت: در هیچ کشوری انتظار نمیرود افکار عمومی صرفاً با اعلام یک روایت رسمی قانع شود. اعتبار هر روایت باید با مستندات، بررسیهای میدانی و کار خبرنگاران مستقل و رسانههای حرفهای سنجیده شود؛ رسانههایی که مورد اعتماد جامعه باشند، نه لزوماً وابسته به دولت.
این فعال رسانهای، علت اصلی شکلگیری فضای روایتسازی در رسانههای خارجی را اشتباهات فاجعهبار مقامات مسئول و رسانههای رسمی داخلی دانست و گفت: قطع کامل اینترنت و اطلاعرسانی حداقلی و قطرهچکانی، سکوتی بزرگ ایجاد کرد که پرسشهای بزرگی را بیپاسخ گذاشت؛ از چرایی و چگونگی وقوع حوادث گرفته تا تعداد کشتهشدگان و هویت آنان.
او گفت: یا این پرسشها باید توسط خبرنگاران مستقل، رسانههای خصوصی حرفهای و مسئولان داخلی بهصورت دقیق و قانعکننده پاسخ داده میشد، یا در صورت سکوت، این وظیفه بهطور طبیعی به رسانههای خارج از کشور واگذار میشد؛ اتفاقی که عملاً رخ داد.
غبیشاوی با اشاره به اینکه در شرایط بحرانی، نیاز جامعه به اطلاعات چند برابر میشود، گفت: در حوادث دیماه ۱۴۰۴، به جای افزایش شفافیت و اطلاعرسانی، سیاست کاهش یا قطع اطلاعرسانی دنبال شد، در حالی که اطلاعرسانی رسمی و دولتی بهتنهایی نه کافی است و نه باورپذیر.
او گفت: اگر خبرنگاران مستقل در صحنه حضور داشتند، اگر رسانههای خصوصی امکان فعالیت آزادانه داشتند و اگر روابط عمومیها اطلاعات دقیق و بهموقع منتشر میکردند، اساساً فضایی برای آماردهی و روایتسازی رسانههای خارجی شکل نمیگرفت.
غبیشاوی در ادامه راهکار مواجهه با این وضعیت را دعوت از خبرنگاران داخلی و خارجی، رسانههای مستقل و سازمانهای غیردولتی برای بررسی جزئیات حوادث دانست و گفت: اعتبار دولتها در همه جای جهان، معمولاً کمتر از اعتبار روزنامهنگاران حرفهای و نهادهای مستقل است و باید این واقعیت پذیرفته شود.
او در پاسخ پرسش درباره چگونگی ایجاد مرجعیت رسانهای در داخل کشور گفت: ایران دارای فضای رسانهای ناقص است؛ بخشی از این فضا در داخل و بخش بزرگتر و اثرگذارتر آن در خارج از کشور قرار دارد. به همین دلیل، شهروندان برای دستیابی به تصویر کامل از اخبار ایران ناچارند به رسانههای خارجی مراجعه کنند.
این فعال رسانه ای در ادامه گفت: همین واقعیت باعث شده بود شخصیتهایی مانند امام خمینی و آیتالله هاشمی رفسنجانی نیز رسانههای فارسیزبان خارجی را دنبال کنند.
غبیشاوی تأکید کرد: در چنین شرایطی، مرجعیت رسانهای کشور میان رسانههای داخلی و خارجی تقسیم شده و کفه رسانههای خارجی سنگینتر است.
او با مقایسه وضعیت ایران با کشورهایی مانند آمریکا، ژاپن، فرانسه، آلمان و کره جنوبی گفت: در این کشورها فضای رسانهای اشباع و تقریباً بهطور کامل داخلی است؛ بهگونهای که همه اخبار مثبت و منفی را میتوان در رسانههای داخلی دنبال کرد و نیازی به مراجعه به رسانههای خارجی وجود ندارد.
غبیشاوی در پایان گفت: به همین دلیل تلاش برای راهاندازی رسانههای تأثیرگذار خارجی برای مردم این کشورها معمولاً شکست میخورد؛ همانطور که پروژه الجزیره آمریکا ناموفق بود. تا زمانی که فضای رسانهای ایران اشباع، آزاد، حرفهای و قابل اعتماد نشود، مرجعیت رسانهای به داخل کشور بازنخواهد گشت.
انتهای پیام
