احسان هوشمند، نویسنده و پژوهشگر، در گفتوگو با انصاف نیوز با اشاره به سالگرد وقایع ۸ مهر زاهدان و پیامدهای آن، بر ضرورت بررسی ریشههای اجتماعی و اقتصادی ناامنیهای سالهای اخیر در سیستانوبلوچستان تأکید کرد و گفت: برای کاهش خشونت در استان باید در کنار اقدامات امنیتی، از ظرفیت معتمدان، روحانیون، دانشگاهیان و نخبگان محلی برای گفتوگو و ریشهیابی مسائل استفاده کرد.
او گفت: حادثه ۸ مهر ۱۴۰۱ زاهدان نقطهای مهم در تحولات سالهای اخیر سیستانوبلوچستان بود؛ حادثهای که به کشته و زخمی شدن شمار زیادی از نمازگزاران انجامید و پس از آن نیز درگیریها و ناآرامیهایی در شهر زاهدان و برخی نقاط دیگر استان رخ داد. اهمیت این حادثه تنها به تعداد قربانیان محدود نمیشود، بلکه در فضایی رخ داد که همزمان با اعتراضات پس از مرگ مهسا امینی، هیجان و التهاب اجتماعی در بخشهایی از کشور افزایش یافته بود.
پذیرش خطا و مسئله عدالت
این پژوهشگر با اشاره به واکنش شورای تأمین استان پس از حادثه ۸ مهر گفت: یکی از اتفاقات مهم آن دوره این بود که مسئولان وقت استان، در قالب اطلاعیه شورای تأمین، وقوع خطا و کشته شدن نمازگزاران بیگناه را پذیرفتند.
او گفت: پذیرش مسئولیت از سوی ساختار رسمی میتوانست زمینهای برای برداشتن گامهای بعدی در جهت ترمیم و حل مسئله باشد. هیئتهایی از تهران به استان رفتند و موضوعاتی نیز مورد بررسی قرار گرفت، اما این روند در نهایت به نتیجهای که انتظار میرفت نرسید.
هوشمند گفت: مسئله اجرای عدالت درباره عاملان و آمران این حادثه همچنان مطرح است و برخورد متناسب با مسئولیت افرادی که در شکلگیری آن نقش داشتهاند، به سرانجام نرسید.
او تأکید کرد: اگر در همان زمان نسبت به خبرها و شایعات اولیه درباره اتهام یک مأمور انتظامی در پروندهای مرتبط با قتل، سریع و شفاف رسیدگی میشد و مشخص میشد قانون درباره تخلف احتمالی یک مأمور نیز مانند هر شهروند دیگری اجرا میشود، ممکن بود زمینه شکلگیری حادثه ۸ مهر فراهم نشود.
ضرورت بررسی ریشههای ناامنی
هوشمند در ادامه با اشاره به افزایش برخی رویدادهای مسلحانه و امنیتی در سالهای اخیر در سیستانوبلوچستان گفت: در سالهای اخیر، ترور، کمینهای جادهای و درگیریهای مسلحانه در بخشهایی از استان تکرار شده و در مواردی نیز نیروهای انتظامی و مسئولان امنیتی و روحانیون و مردم عادی هدف حمله قرار گرفتهاند.
او با اشاره به ترور مولوی گرگیج و درگیریهای سراوان گفت: در کنار اقدامات نیروهای انتظامی، باید از منظر اجتماعی نیز درباره ریشههای این خشونتها مطالعه جدی انجام شود.
به گفته این پژوهشگر، باید بررسی شود چه عواملی موجب شده بخشی از افراد به گروههای مسلح بپیوندند و زمینه اجتماعی این پیوستنها چیست. او پیشنهاد کرد هیئتی متشکل از معتمدان محلی، مولویها، دانشگاهیان، چهرههای مردمی و نخبگان استان تشکیل شود تا درباره ریشههای خشونت و راههای کاهش آن مطالعه کند.
هوشمند گفت: ظرفیت روابط اجتماعی، عشیرهای و مذهبی استان و نفوذ روحانیون و معتمدان محلی میتواند در کاهش خشونت مورد استفاده قرار گیرد و گفتوگو با طرف پاکستانی نیز برای تقویت مراقبت از مرزها ضروری است.
فقر و توسعهنیافتگی
این پژوهشگر بخش دیگری از مشکلات استان را مرتبط با شرایط اقتصادی و اجتماعی دانست. او گفت: سیستانوبلوچستان با چالشهایی مانند فقر، فقر غذایی و بهداشتی، مشکلات آموزشی و کمبود امکانات مواجه است.
او تأکید کرد که این مسائل در کنار سایر عوامل میتوانند بر میزان نارضایتی اجتماعی اثر بگذارند. مردم استان در دهههای گذشته با وجود مشکلات اقلیمی و اقتصادی، صبر و شکیبایی زیادی از خود نشان دادهاند، اما تداوم مشکلات میتواند جراحات اجتماعی را عمیقتر کند.
او پیشنهاد تدوین یک برنامه پنجساله ویژه برای سیستانوبلوچستان را مطرح کرد و گفت: باید با پشتوانه واقعی دولت، بودجه مشخص و مسئولیت چند وزارتخانه دنبال شود و هدف آن نزدیک کردن شاخصهای توسعه استان به میانگین کشوری باشد.
ظرفیتهای مغفول استان
هوشمند با اشاره به موقعیت جغرافیایی سیستانوبلوچستان گفت: این استان بیش از ۱۲۰۰ کیلومتر مرز زمینی و حدود ۴۰۰ کیلومتر مرز آبی دارد و با پاکستان و افغانستان همسایه است.
او ادامه داد ظرفیت تجارت مرزی و همچنین ظرفیتهای کشاورزی جنوب استان، بهویژه در حوزه محصولات گرمسیری و استوایی، میتواند در توسعه اقتصادی منطقه نقش داشته باشد.
این پژوهشگر گفت: وضعیت مدارس نیز نیازمند توجه جدی است. افزایش سطح سواد در سالهای گذشته، همزمان از افزایش ترک تحصیل در میان کودکان و نوجوانان باعث نگرانی است و ورود نوجوانان به بازار کار در سنین پایین، پیامدهایی برای اقتصاد، فرهنگ و آینده استان دارد.
تصویر سیستانوبلوچستان در رسانهها
هوشمند درباره تصویر سیستانوبلوچستان در فضای عمومی کشور نیز گفت: رسانههای کشور در معرفی ظرفیتها و مسائل واقعی سیستانوبلوچستان کمکاری کردهاند.
او گفت: فاصله جغرافیایی، وسعت بسیار زیاد استان، تراکم پایین جمعیت و دشواری رفتوآمد، در کمرنگ بودن حضور رسانهها مؤثر بوده است، اما رسانههای ملی و سراسری نیز میتوانند نقش بیشتری در شناخت مسائل استان ایفا کنند. هوشمند پیشنهاد کرد هیئتی رسانهای متشکل از خبرنگاران و رسانههای مختلف کشور به استان اعزام شود تا گزارشهای میدانی جامعی از وضعیت زندگی مردم، ظرفیتها و مشکلات منطقه تهیه شود.
گفتوگو به جای فاصله
این پژوهشگر همچنین نبود فضای کافی برای گفتوگوی عمومی درباره مسائل سیستانوبلوچستان را یکی از مشکلات موجود دانست و گفت: رسانههای سراسری میتوانند زمینهای برای گفتوگوی کارشناسی درباره مشکلات استان فراهم کنند.
او تأکید کرد که حل مسائل استان صرفاً به اقدامات انتظامی و امنیتی محدود نمیشود و باید در کنار آن از ظرفیتهای اجتماعی و محلی استفاده کرد.
هوشمند در پایان گفت: سیستانوبلوچستان بیش از هر زمان دیگری به توجه دولت، جامعه مدنی و رسانههای کشور نیاز دارد. به گفته او، مجموعه این اقدامات میتواند به تدوین یک برنامه منسجم برای کاهش مشکلات اقتصادی، اجتماعی و امنیتی استان و ایجاد زمینهای برای کاهش خشونت منجر شود.
