محمدعلی سبحانی، سفیر پیشین ایران در کشورهای منطقه، در گفتگو با انصاف نیوز گفت: اجرایی شدن سیاست توسعه روابط با همسایگان، پیش از هر چیز به پایان جنگ و جایگزینی صلح به‌جای درگیری وابسته است. توافق برای بازگشایی تنگه هرمز و رفع محاصره، احیای تفاهم‌های انجام‌شده میان ایران و آمریکا و تشکیل پیمانی امنیتی با مشارکت ایران، کشورهای شورای همکاری خلیج فارس و عراق از مسیرهای عملی برای تحقق این سیاست است.
این سفیر پیشین با اشاره به تأکید رئیس‌جمهور بر ضرورت تبدیل روابط منطقه‌ای از نشست‌های دیپلماتیک به همکاری‌های عملی، گفت: اصل این رویکرد درست است، اما تحقق آن به پیش‌شرط‌هایی جدی نیاز دارد. در شرایطی که منطقه تحت تأثیر جنگ‌های اخیر ایران، آمریکا و اسرائیل قرار گرفته، تا زمانی که خطر درگیری دوباره برطرف نشود، صحبت از روابط راهبردی با همسایگان ممکن است در حد حرف باقی بماند.
پایان جنگ پیش‌شرط دیپلماسی منطقه‌ای
این دیپلمات پیشین با تأکید بر ضرورت جلوگیری از آغاز جنگی تازه، گفت: ایران و کشورهای منطقه، از جمله کشورهای حاشیه خلیج فارس و کشورهایی مانند اردن که از گسترش درگیری‌ها تأثیر پذیرفته‌اند، باید برای جلوگیری از تشدید بحران تلاش کنند.
او با اشاره به شرایط داخلی آمریکا و تحلیل‌هایی که احتمال جنگ‌افروزی جدید را مطرح می‌کنند، تأکید کرد: همه طرف‌های منطقه‌ای باید برای منتفی شدن درگیری و بازگشت به مسیر توافق تلاش کنند.
سبحانی درباره اقداماتی که در صورت حضور در جایگاه تصمیم‌گیری انجام می‌داد، گفت: در نخستین فرصت برای توافق بر سر بازگشایی تنگه هرمز و رفع محاصره اقدام می‌کردم؛ ایران و آمریکا نمی‌توانند اراده خود را از طریق درگیری به طرف مقابل تحمیل کنند و باید به دنبال راه‌حلی باشند که منافع دو طرف را تأمین کند.
او با اشاره به تفاهم‌نامه اسلام‌آباد گفت: باید برای احیای این تفاهم تلاش کرد. حمله به سه کشتی و اتفاقاتی که پس از آن رخ داد، بهانه‌ای شد تا تفاهم پیشین عملاً از اثرگذاری بیفتد.
این سفیر پیشین ایران با اشاره به تبادل پیشنهادها میان تهران و واشنگتن گفت: دو طرف باید انعطاف نشان دهند و از فرصت موجود برای رسیدن به توافق استفاده کنند. چنین توافقی می‌تواند مسیر فروش نفت و تجارت منطقه‌ای را هموار کند و در عین حال مانع جنگی شود که ممکن است خسارت‌ها و تلفات گسترده‌ای برای کل منطقه به همراه داشته باشد.
همسایگان‌فرصت اقتصادی و سیاسی
سبحانی با انتقاد از نگاهی که کشورهای همسایه را عمدتاً از منظر تهدید ارزیابی می‌کند، گفت: باید از ظرفیت این کشورها به‌عنوان فرصتی برای همکاری استفاده کرد.
او برای توضیح اهمیت این موضوع به محدودیت‌های تجارت دریایی ایران در شرایط کنونی اشاره کرد و گفت: ایران ناچار شده است تا حد امکان از مرزهای زمینی برای تجارت استفاده کند. همکاری با همسایگان می‌تواند در کاهش آثار تحریم‌ها و توسعه روابط اقتصادی مؤثر باشد.
سبحانی همچنین تأکید کرد: همه کشورهای خلیج فارس از صلح سود می‌برند و از جنگ زیان می‌بینند؛ بنابراین، نباید کشور خاصی را از تلاش‌های دیپلماتیک برای پایان دادن به درگیری یا ایجاد صلح پایدار کنار گذاشت. ایران باید از هر کشوری که برای کاهش تنش و برقراری صلح تلاش می‌کند، استقبال کند.
پیشنهاد پیمان شش به‌علاوه دو
این دیپلمات پیشین در تشریح پیشنهاد عملی خود برای آینده روابط منطقه‌ای، از ایده تشکیل پیمانی با مشارکت شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس، به‌اضافه ایران و عراق، سخن گفت: این هشت کشور می‌توانند در قالب یک پیمان یا کنوانسیون مشترک، مسئولیت امنیت خلیج فارس را بر عهده بگیرند. او با اشاره به گفت‌وگوهای پیشین خود با نخست‌وزیر سابق قطر اشاره کرد این ایده در ماه‌های گذشته نیز از سوی او مطرح شده و مورد حمایت قرار گرفته است.
سبحانی تأکید کرد دستیابی به چنین توافقی دشوار خواهد بود؛ به‌ویژه آنکه آمریکا در کشورهای منطقه منافعی دارد و حضور آن ممکن است بر روند توافق اثر بگذارد. پس از پایان جنگ و دستیابی ایران و آمریکا به صلح، می‌توان به‌جای تعریف نقش آمریکا به‌عنوان قدرت تعیین‌کننده، زمینه همکاری آن کشور را در چارچوب توافقی فراگیر فراهم کرد.
خلیج فارس به دلیل جایگاه آن در تأمین انرژی جهان، تجارت بین‌المللی و ارتباط شرق و غرب، اهمیت راهبردی دارد. همکاری منطقه‌ای باید به‌گونه‌ای شکل بگیرد که ایران بتواند از ظرفیت‌های ژئوپلیتیکی و اقتصادی خود بهره ببرد و در کنار کشورهای همسایه، امنیت و منافع مشترک را تأمین کند.
سبحانی در پایان تأکید کرد: هیچ کشوری نمی‌تواند به‌تنهایی مالک یا تصمیم‌گیر مطلق خلیج فارس باشد. ایران باید متناسب با ظرفیت‌های جغرافیایی، اقتصادی و امنیتی خود در ترتیبات منطقه‌ای نقش داشته باشد؛ ترتیباتی که ضمن حفظ منافع ایران و کشورهای ساحلی، امکان همکاری دیگر کشورها را نیز در چارچوب قواعد مورد توافق فراهم کند.
انتهای پیام
