جبهه اصلاحات استان فارس که در تدارک برگزاری همایشی با موضوع «فرصت‌ها و الزامات تفاهم در راستای منافع ملی» در شیراز است، گزارش زیر را از نشستی با سخنرانی محمدعلی سبحانی سفیر سابق ایران به شرح زیر ارائه کرده است:
در شرایطی که تحولات منطقه‌ای و بین‌المللی، ضرورت بهره‌گیری هوشمندانه از ظرفیت‌های دیپلماسی و تقویت تعاملات سازنده را بیش از پیش برجسته ساخته است، توجه به راهکارهایی که هم‌زمان صیانت از تمامیت سرزمینی، پاسداری از منافع ملی و گسترش فرصت‌های اقتصادی و توسعه‌ای ایران را تأمین کند، اهمیتی دوچندان دارد. جبهه اصلاحات استان فارس بر این باور است که دفاع جانانه از تمامیت سرزمینی و تلاش برای مذاکره و تفاهم، دو روی یک سکه‌اند و در مسیر تقویت اقتدار و امنیت ملی و توسعه اقتصادی معنا می‌یابند. بر همین اساس، تصمیم‌گیری مبتنی بر عقلانیت، شناخت واقعیت‌های موجود و استفاده از فرصت‌های دیپلماتیک، می‌تواند زمینه‌ساز کاهش تنش‌ها، گسترش همکاری‌های بین‌المللی و پیوند مؤثرتر دیپلماسی با توسعه اقتصادی و رفاه عمومی باشد.
در همین راستا، در نخستین نشست مجمع عمومی دوره سوم جبهه اصلاحات استان فارس، محمدعلی سبحانی، دیپلمات باسابقه جمهوری اسلامی ایران و سفیر پیشین کشورمان در اردن، لبنان و قطر در دولت‌های سازندگی، اصلاحات و اعتدال و مدیرکل پیشین خاورمیانه وزارت امور خارجه، حضور یافت و به تشریح تحولات منطقه‌ای و بین‌المللی، زمینه‌های منتهی به جنگ‌های موسوم به دوازده‌روزه و چهل‌روزه و فرصت‌ها و الزامات دیپلماسی در شرایط کنونی پرداخت.
محور اصلی سخنان سبحانی را می‌توان در یک گزاره بنیادین خلاصه کرد: صیانت از تمامیت ارضی و هویت تمدنی ایران، نه در تقابل با مذاکره و تفاهم، بلکه در پیوندی هوشمندانه با دیپلماسی و تلاش برای تأمین منافع ملی معنا می‌یابد.
از صبر راهبردی تا ضرورت جلوگیری از تکرار جنگ
سبحانی در تشریح روند تحولات منتهی به جنگ، با اشاره به رویکرد دولت مسعود پزشکیان و تلاش‌های صورت‌گرفته برای جلوگیری از گسترش تنش‌ها، اظهار داشت که دولت جمهوری اسلامی ایران با اتخاذ سیاست صبر راهبردی در پی آن بود که مانع وقوع جنگ شود؛ بااین‌حال، به اعتقاد وی، ائتلاف و هم‌سویی بنیامین نتانیاهو و دونالد ترامپ، زمینه‌ساز تحمیل دو جنگ به ایران شد.
وی با اشاره به خسارت‌های گسترده ناشی از این درگیری‌ها، نسبت به پیامدهای تداوم رویکردهای تنش‌زا هشدار داد و از آنچه استقبال برخی جریان‌های افراطی در داخل و خارج از کشور از بازگشت به جنگ توصیف کرد، انتقاد کرد.
از نگاه این دیپلمات باسابقه، تجربه جنگ و هزینه‌های سنگین انسانی، اقتصادی و ملی آن، ضرورت بهره‌گیری از راهکارهای دیپلماتیک و پیشگیری از تکرار منازعات را بیش از پیش برجسته می‌سازد؛ چراکه حفظ صلح و ثبات، در کنار صیانت از امنیت و تمامیت سرزمینی کشور، زمینه‌ساز تقویت زیرساخت‌های توسعه، ارتقای آرامش اجتماعی و گسترش فرصت‌های پیشرفت و رفاه برای ملت است.
تفاهم و دیپلماسی؛ فرصتی راهبردی برای گشودن افق‌های تازه
بخش مهمی از سخنان سبحانی به بررسی تفاهم‌نامه مورد اشاره میان رؤسای جمهور ایران و آمریکا و ظرفیت‌های دیپلماتیک آن اختصاص داشت. وی با اشاره به مفاد این تفاهم‌نامه و ارزیابی بندهای آن، اهمیت این سند را در چارچوب مناسبات بین‌المللی و فرصت‌های پیش‌روی جمهوری اسلامی ایران مورد تأکید قرار داد و آن را از منظر دیپلماتیک، دستاوردی مهم ارزیابی کرد.
سبحانی معتقد بود که این تفاهم‌نامه می‌تواند به‌مثابه کلیدی برای گشودن درهای بسته در مناسبات بین‌المللی عمل کند و زمینه‌های تازه‌ای برای کاهش فشارهای اقتصادی، تقویت روابط خارجی و تأمین امنیت و منافع ملی ایران فراهم آورد.
وی همچنین با تأکید بر ضرورت صیانت از تمامیت ارضی کشور در برابر تهدیدها و مخاطرات منطقه‌ای، بر این باور بود که احیای ظرفیت‌های دیپلماسی و بهره‌گیری سنجیده از فرصت‌های تفاهم می‌تواند در خنثی‌سازی تهدیدها و کاهش زمینه‌های تنش‌آفرینی نقش‌آفرین باشد.
در این چارچوب، اهمیت تفاهم صرفاً در پایان‌دادن به یک دوره درگیری خلاصه نمی‌شود؛ بلکه ارزش راهبردی آن را باید در امکان تبدیل آتش‌بس به مسیری پایدار برای کاهش تنش، گسترش تعاملات بین‌المللی و فراهم‌کردن زمینه‌های بهبود وضعیت اقتصادی کشور جست‌وجو کرد.
حمایت از دیپلماسی؛ مسئولیتی فراتر از گرایش‌های سیاسی
سفیر پیشین ایران در قطر، با تأکید بر اینکه جلوگیری از وقوع جنگی دیگر مسئولیتی همگانی است، اظهار داشت که فعالان سیاسی، اجتماعی و فرهنگی و در رأس آنان مسئولان کشور باید با جدیت و اولویت‌بخشیدن به دیپلماسی، تمام ظرفیت‌های خود را برای دورکردن خطر جنگ از ایران به کار گیرند.
از دیدگاه وی، همان‌گونه که همبستگی ملی در حمایت از مدافعان کشور و رزمندگان ایرانی در شرایط جنگی اهمیت داشت، امروز نیز حمایت از دیپلماسی عزتمندانه، تلاش‌های بین‌المللی و منطقه‌ای و ابتکارات معطوف به جلوگیری از جنگ، نیازمند همبستگی و همراهی ملی است.
سبحانی بر ضرورت حمایت از مذاکره‌کنندگان و دیپلمات‌های کشور تأکید کرد و اعتماد به آنان را بخشی از مسئولیت جمعی در قبال منافع ملی دانست.
این رویکرد بر یک اصل اساسی استوار است: همبستگی ملی نباید به میدان و زمان جنگ محدود بماند؛ بلکه باید در عرصه دیپلماسی، مذاکره و تلاش برای تثبیت صلح نیز تجلی پیدا کند.
بر این مبنا، پشتیبانی از دیپلماسی به معنای چشم‌پوشی از حقوق و منافع ملی نیست؛ بلکه می‌تواند ابزاری برای دفاع از همان حقوق و منافع از مسیری کم‌هزینه‌تر، سنجیده‌تر و پایدارتر باشد. دیپلماسی هنگامی به ظرفیت ملی تبدیل می‌شود که از حمایت اجتماعی برخوردار باشد و مذاکره‌کنندگان بتوانند با پشتوانه‌ای فراگیر، برای دستیابی به توافق‌هایی در جهت حفظ استقلال، امنیت و منافع کشور تلاش کنند.
ضرورت فاصله‌گرفتن از افراط‌گرایی و اولویت‌دادن به منافع ایران
سبحانی در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به ضرورت اولویت‌دادن به منافع ملی در تصمیم‌گیری‌های کلان کشور، تأکید کرد که جریان‌های سیاسی و مسئولان باید با پرهیز از مواضع و رویکردهایی که می‌تواند به افزایش تنش‌ها و تضعیف فرصت‌های دیپلماتیک بینجامد، زمینه را برای احیای مسیر تفاهم، تقویت دیپلماسی و دورکردن خطر جنگ از کشور فراهم کنند.
وی تأکید کرد که جامعه انتظار دارد در شرایط حساس کنونی، زمینه لازم برای فعالیت مؤثر مسئولان سیاسی و دیپلماتیک فراهم شود تا آنان بتوانند با احیای تفاهم‌نامه مورد اشاره و بهره‌گیری از ظرفیت‌های مذاکره، خطر وقوع جنگی دیگر را از کشور دور کنند.
پیام محوری این بخش از سخنان او، ضرورت تقدم‌دادن منافع ملی بر رقابت‌های سیاسی و پرهیز از اقداماتی بود که ممکن است فرصت‌های دیپلماتیک را تضعیف کند یا کشور را در معرض تنش‌های تازه قرار دهد.
در این نگاه، مسئولیت‌پذیری سیاسی اقتضا می‌کند که اختلاف‌نظرها در چارچوب منافع عالیه کشور مدیریت شوند و هیچ گرایش یا رقابت سیاسی، به بهای ازدست‌رفتن فرصت‌های صلح و تفاهم تمام نشود.
ایران‌دوستی؛ پیوند پاسداری از وطن با عقلانیت و صلح
مجموعه مباحث مطرح‌شده در این نشست، بار دیگر اهمیت پیوند میان سه مؤلفه بنیادین را برجسته کرد: پاسداری از تمامیت ارضی و هویت تمدنی ایران، تقویت همبستگی ملی و بهره‌گیری از ظرفیت‌های دیپلماسی برای پیشگیری از جنگ.
صیانت از ایران، مسئولیتی تاریخی و ملی است؛ مسئولیتی که هم در دفاع از استقلال و امنیت کشور جلوه می‌یابد و هم در تلاش برای کاستن از تنش‌ها، گشودن مسیرهای تفاهم و جلوگیری از تحمیل هزینه‌های تازه بر جامعه ایرانی.
از این منظر، مذاکره و تفاهم نه نشانه غفلت از تهدیدها، بلکه می‌تواند جلوه‌ای از درک واقع‌بینانه شرایط و تلاش برای مدیریت مخاطرات باشد. همان‌گونه که دفاع از سرزمین در برابر تجاوز ضرورت دارد، بهره‌گیری از فرصت‌های سیاسی و دیپلماتیک برای جلوگیری از وقوع جنگ نیز بخشی جدایی‌ناپذیر از مسئولیت ملی است.
ایران برای عبور از روزگار دشوار، هم به اقتدار و همبستگی نیاز دارد و هم به تدبیر، عقلانیت و دیپلماسی؛ چراکه پاسداری از وطن، تنها در ایستادگی برابر تهدیدها خلاصه نمی‌شود، بلکه در توانایی دورکردن تهدیدها و گشودن راه‌های امن‌تر برای آینده نیز معنا پیدا می‌کند.
همایش ملی فرصت‌ها و الزامات صلح و تفاهم؛ تلاشی برای تقویت گفت‌وگوی ملی
در امتداد همین ضرورت‌ها، جبهه اصلاحات استان فارس، برگزاری همایش ملی «فرصت‌ها و الزامات صلح و تفاهم؛ تلاشی برای تقویت گفت‌وگوی ملی» را با هدف حمایت از احیا و تداوم روند تفاهم در دستور کار قرار داده است؛ ابتکاری در راستای فراهم‌آوردن بستری برای گفت‌وگوی کارشناسی، تبادل دیدگاه‌ها و بررسی راهکارهای تقویت دیپلماسی، صیانت از منافع ملی در شرایط پیچیده منطقه‌ای و بین‌المللی.
بی‌تردید، دستیابی به صلحی پایدار و تفاهمی مؤثر، نیازمند شناخت دقیق واقعیت‌ها، ارزیابی همه‌جانبه فرصت‌ها و تهدیدها و مشارکت مسئولانه طیف‌های گوناگون فکری و سیاسی است. چنین گفت‌وگویی می‌تواند به روشن‌ترشدن مسیرهای پیش‌رو و تقویت درک مشترک از ضرورت‌های حفظ امنیت، استقلال و تمامیت ارضی کشور کمک کند.
نشست مجمع عمومی دوره سوم جبهه اصلاحات استان فارس و گفت‌وگو با محمدعلی سبحانی را می‌توان فرصتی برای بررسی راهبردهای پیش‌روی ایران و تبیین جایگاه دیپلماسی در حفظ تمامیت سرزمینی، تأمین منافع ملی و گسترش فرصت‌های توسعه دانست؛ رویکردی که تحقق آن، مستلزم تصمیم‌گیری مبتنی بر واقعیت‌های موجود، بهره‌گیری از ظرفیت‌های تفاهم و تعامل سازنده و اولویت‌دادن به مصالح بلندمدت کشور است.
در نهایت، صیانت از ایران و احیای مسیر تفاهم، دو مسئولیت به‌هم‌پیوسته‌اند؛ مسئولیت‌هایی که تحقق آن‌ها مستلزم همبستگی ملی، حمایت از تلاش‌های دیپلماتیک و اراده‌ای جدی برای جلوگیری از تکرار جنگ و فراهم‌آوردن زمینه‌های صلح، امنیت و توسعه پایدار است.
انتهای پیام
