سرویس فرهنگی، انصاف نیوز: محمد تاجیک، با حدود ۲۵ سال سابقه قلم زدن در حیطه هنر هفتم، دلایل مختلفی برای بدحالی سینمای ایران می‌شمارد و از آن جمله است ممیزی و سانسور و فشارهای سیاسی، سفارشی‌سازی و ورود پول‌های سازمانی و کوتاه‌شدن قد مدیران فرهنگی و سینمایی.
گفت‌وگو با آقای تاجیک با این پرسش آغاز شد که چرا سینمای امروز ایران از زایش شخصیتی مانند «حاج کاظم» آژانس شیشه‌ای ناتوان است؟ صاحب وب‌لاگ قدیمی «حاج کاظم» گفت: حاتمی‌کیا، آژانس شیشه‌ای را در یک دوره خاص سیاسی، شرایط پس از دوم خرداد ۱۳۷۶ ساخت. حاج کاظم متعلق به آن دوره بود و دیده شد.
نمایش ناممکن خیابان‌های شهر
او با اشاره به صحنه‌ای از فیلم آژانس شیشه‌ای، ادامه داد: به نظرم آن موتوری‌هایی که حاج کاظم ازشان بیزار بود، از این نسخه ارزشی‌های دلواپس که در خیابان‌ها هم به قالیباف فحش می‌دهند و هم به پزشکیان، بهتر بودند.
تاجیک گفت: بعد از دوم خرداد فضایی شکل گرفت که بسیاری از کارگردان‌ها فیلم ساختند و آثار خوب و ماندگاری تولید کردند اما چند سینماگر به من گفته‌اند امروز نمی‌توانند حتی یک سکانس از فضای عمومی شهری در فیلم خودشان بگنجانند چون تصویر خانم‌های بی‌حجابی که در خیابان‌ها حضور دارند در سینما غیرقابل پخش است.
سینماگر نمی‌تواند تصویر واقعی از جامعه‌اش انعکاس دهد و سخت‌گیری‌ها دائما بیشتر هم می‌شود. این عامل مهم و موثری در وضعیت امروز سینمای ایران است.
او گفت: در عصر زیر متوسط‌ها به سر می‌بریم و فیلمسازی هم بزن و دررویی شده است و بنابراین شما می‌بینید کارگردان‌هایی که فیلم‌های بسیار خوبی می‌ساختند، آثار ضعیفی می‌سازند.
این خبرنگار سینمایی، توقیف فیلم را یکی از مهم‌ترین دلایل افت سینماگران خواند و گفت: تقریبا هیچ فیلمسازی را نمی‌توانید سراغ بگیرید که پس از توقیف فیلمش، فیلم خوب و قابل قبولی ساخته باشد، چه حاتمی‌کیا باشد، چه مهرجویی و چه نعمت‌اله.
مرگ سینمای مستقل
تاجیک درباره ارزیابی‌اش از تاثیر پول‌های سازمانی بر وضعیت فعلی سینما گفت: سفارش‌ها ضربه سنگینی به سینما وارد کرد چون باعث چند دستگی در سینما شد.
الان تولیدات سینما چند دسته شده؛ یک‌دسته تولید سازمان‌های حاکمیتی هستند که با سرمایه‌گذاری بسیار سنگینی هم ساخته شده‌اند و اغلب هم آثار ضعیفی بوده‌اند یا تک و توک اثر قوی داشته‌اند. یک دسته دیگر، همین کمدی‌های سخیفی است که می‌شناسید. دسته سوم، سینمای مستقل اجتماعی است که بخشی از آن مهاجرت کرده، بخشی از آن انگیزه کار کردن ندارد و بخشی هم زیرزمینی شده است و بنابراین شاهد تهی شدن سینما از فیلم‌های خوب اجتماعی هستیم.
او ادامه داد: جشنواره فجر دیگر برای من جذابیت ندارد چون وضعیت این‌طوری است که هر سال حداکثر دو سه فیلم خوب، چند کار متوسط و چند ده فیلم ضعیف و بی‌ارزش در سینمای ایران تولید می‌شود.
تاجیک به این پرسش خبرنگار انصاف نیوز که پس چرا تولید متوقف نمی‌شود، پاسخ داد: عجیب‌ترین نکته همین است که در سینمای ایران برخلاف سینمای جهان، سود در تولید است و سازنده اصلا کاری به اکران ندارد و قبل از نمایش عمومی، فیلم سودش را کرده است.
در سینمای ایران در حالت عادی، چیزی به نام بازگشت سرمایه نداریم و برخی فیلم‌ها حتی هزینه اکران‌شان را هم درنمی‌آورند. بنابراین فیلمسازی فقط برای برخی پول‌های ناسالم یا بادآورده توجیه دارد.
او گفت: کسانی هستند که پول هنگفت دارند و دوست دارند وارد سینما شوند. مثلا یک خانم دندان‌پزشک را می‌شناسم که در تولید چند فیلم سرمایه‌گذاری کرد و بعدها، خودش هم به دنبال اسپانسرهای تازه می‌گشت. در کنار این افراد، پدیده اسپانسر-بازیگرها را هم داریم؛ این اسم محترمانه‌ای است که برای خرید نقش توسط بازیگران گذاشته‌اند.
تاجیک تاکید کرد: عملا خبری از بخش خصوصی مستقل در سینمای ایران نیست، البته جز همان‌ها که کمدی می‌سازند.
فرهنگ، مدیر جسور می‌خواهد
این خبرنگار با تجربه حوزه سینما، حذف مدیران جسور و کاربلد را یکی دیگر از عوامل تضعیف سینما عنوان کرد و گفت: کسی مثل محمد آفریده به جوانان بها می‌داد یا شخصی مثل سیف‌اله داد، می‌توانست با همه طیف‌های سینمایی کار کند. متاسفانه از این مدیران خبری نیست. مدیران جسور، پس زده می‌شوند و اجازه کار نمی‌یابند و بنابراین می‌بینیم که هر دهه، کیفیت فیلم‌ها نسبت به ۱۰ سال پیش افت کرده است.
او در ارزیابی عملکرد رائد فریدزاده، رئیس سازمان سینمایی گفت: در صله رحمی که با ایشان داشتم متوجه شدم دستش در انتخاب مدیرانش بسته بوده. یعنی مثلا گزینه بیستمش را توانسته منصوب کند. خب، معلوم است که نتیجه چه می‌شود.
تاجیک ادامه داد: مدیران سینمایی تحت فشار هستند و می‌ترسند چون تا اتفاقی می‌افتد، احضار می‌شوند. در همین دو سال دولت آقای پزشکیان، مدیرکل ارزشیابی و نظارت به دلیل حواشی اکران چند فیلم، ۳ بار تغییر کرده است. دلیل این‌همه حساسیت هم معلوم نیست. هیچ حکومتی در جهان با فیلم و سینما تغییر نکرده است.
پیرپسر نه، خانم والده آری؟
این کارشناس سینما برای نشان دادن مشکلاتی که انتخاب مدیران بی‌سابقه و بی‌جسارت ایجاد می‌کند، چنین مثال زد: بر سر اکران فیلم‌هایی مثل پیرپسر یا تهران کنارت آن‌همه حاشیه پیش آمد در حالی‌که فیلم‌های قابل قبولی بودند اما از این‌سو فیلمی مانند خانم والده اکران می‌شود که پر است از شوخی‌های سخیف جنسی.
تاجیک در پاسخ به این سوال که اگر اختیار تام برای سیاست‌گذاری در سینمای ایران داشته باشد چه اولویتی خواهد داشت، گفت: سعی می‌کنم آدم قوی مثل آقای زم را انتخاب کنم و از مشاوره و کمک‌ش بهره بگیرم. آدم‌هایی را به کار می‌گرفتم که بتوانند با همه طیف‌های موجود در سینما کار کنند و بنابراین آفریده را انتخاب می‌کنم و نه خزایی را.
سینمای ایران هم به مسعود ده نمکی احتیاج دارد، هم به جعفر پناهی. هم به حاتمی‌کیا نیاز دارد و هم به تقوایی و کیارستمی. تکثر در این سینما از بین رفته است.
می‌رفتم با مقام قضایی و مقام امنیتی حرف می‌زدم و قانع‌شان می‌کردم که فلان فیلم باید ساخته شود و فلان فیلم باید اکران شود. فقط اگر در این مسیر پیش برویم، ممکن است تا چند سال دیگر، سینمای مستقل احیا شود و تعداد بیشتری فیلم خوب و قابل اعتنا ساخته شود.
تابش قوی است اما کاری از پیش نمی‌برد
محمد تاجیک در واکنش به انتخاب علیرضا تابش به دبیری جشنواره فیلم فجر گفت: آقای تابش مدیر قوی‌ای است اما کاری از پیش نمی‌برد.
او افزود: تابش وقتی موفق می‌شد که چند سال در سازمان سینمایی بود و مسیر مشخصی برای سینما ترسیم می‌کرد. الان در میانه آبان هستیم و تا بهمن فرصتی نمانده که دبیر جشنواره بخواهد سیاست‌گذاری کند. سیاست‌گذاری هم کند، فایده‌ای ندارد و فرصتی نیست که فیلمی ساخته شود.
فیلم این گفت‌وگو را در آپارات و یوتیوب انصاف نیوز تماشا کنید.
