مصطفی ملکیان، فیلسوف اخلاق، در کانال تلگرامی خود نوشت:
اگر کسی بگوید «من فقط لذت می‌خواهم»، چگونه می‌توان او را به لذت رساند؟ از او بپرسیم چای می‌خواهی؟ بگوید نه، لذت می‌خواهم. کتاب‌خواندن، سفرکردن یا شناکردن چطور؟ باز بگوید نه، فقط لذت می‌خواهم. در این صورت، راهی برای برآوردن خواسته‌اش نداریم.
اما به‌محض اینکه بگوید «کتاب‌خواندن را دوست دارم»، راهی باز می‌شود: می‌تواند کتاب بخواند و لذت ببرد.
این همان متناقض‌نمای لذت یا خوشبختی است که جان استوارت میل مطرح می‌کند: باید چیزی غیر از لذت را بخواهیم تا به لذت برسیم. لذت، حاصلِ رسیدن به چیزی است که دوستش داریم.
▪️ برای خوش‌بودن، باید به غیرِ خود دل ببندیم
اشتغال دائمی به خود و اینکه «چه کنم تا حالم بهتر شود؟» می‌تواند ما را از همان چیزی که می‌خواهیم محروم کند. باید علاقه‌ای بیرون از خودمان پیدا کنیم. این دل‌بستگی دو صورت دارد:
یکی، دوست‌داشتن دیگر موجودات است. وقتی انسانی را دوست داریم، شادی او ما را هم شاد می‌کند. کاری برای آسودگی‌اش انجام می‌دهیم و خودمان نیز لذت می‌بریم. این محبت می‌تواند متوجه انسان‌ها، حیوانات، گیاهان و دیگر موجودات باشد.
دیگری، دوست‌داشتن خودِ کار است. به کاری بپردازیم که هنگام انجام‌دادنش لذت می‌بریم؛ کاری که فرایندش برایمان دوست‌داشتنی است. در این صورت، لذت‌بردن را تا رسیدن به نتیجه به تعویق نمی‌اندازیم.
▪️ و همچنین به ارزش‌های وجودی زندگی بها بدهیم
خوراک، پوشاک، مسکن، خواب و استراحت برای ادامهٔ زندگی ضروری‌اند؛ اما زندگی فقط با تأمین این نیازها کیفیت پیدا نمی‌کند. در کنار ارزش‌های مادی، چهار دستهٔ دیگر از ارزش‌ها می‌توانند زندگی را غنی کنند:
▫️ ارزش‌های فکری: لذت فهمیدن، حل‌کردن یک مسئله و یافتن پاسخی برای یک پرسش.
▫️ ارزش‌های زیبایی‌شناختی: انس با طبیعت، ادبیات و هنر؛ تجربه‌هایی که لزوماً عمرمان را طولانی‌تر نمی‌کنند، اما به زندگی کیفیت می‌دهند.
▫️ ارزش‌های اخلاقی: تواضع، صداقت، شفقت و عشق؛ ویژگی‌هایی که می‌توانند کیفیت زیستنمان را بهتر کنند.
▫️ ارزش‌های روحانی و معنوی: احساس یگانگی با موجودات، تعلق به موجودی ماورایی و پیوند میان خیر و زیان خود و دیگران؛ البته پذیرش این دسته مورد اجماع نیست.
برای عبور هموارتر از میانسالی، باید به این ارزش‌های وجودی مجال بیشتری بدهیم. فهمیدن، دوست‌داشتن، آفرینش هنری و مهربانی، در میانسالی و پس از آن نیز می‌توانند زندگی ما را آبادتر کنند.
مصطفی ملکیان | سخنرانی دربارهٔ کتاب «راهنمایی فلسفی برای میانسالی»
انتهای پیام
