پوپولیسم جنگ‌طلب | چرا روشنفکران این روزها سکوت کرده‌اند؟

روزنامه‌ی سازندگی در شماره‌ی یکشنبه در متنی با تیتر «پوپولیسم جنگ‌طلب | چرا روشنفکران این روزها سکوت کرده‌اند؟» نوشت:

روزهای اخیر، گفتمانــی نگران کننده به تدریج وارد فضای عمومی شــده است؛ گفتمانی که از طریق بازوهای جنگ‌طلبان خارج از کشور، از جمله بی‌بی‌ســی فارسی و ایران اینترنشنال به افکار عمومی داخل ایران تزریق می‌شود. در این روایت، جنگ و مداخله نظامی نه به عنوان فاجعه بلکه به مثابه راه حل و نجات بازنمایی می‌شوند! گویی خشونت می‌تواند، جای سیاســت بنشــیند و بمب میانبری به رهایی باشد.

این ساده‌سازی خطرناک، جامعه‌ای معترض و خشمگین را به بی‌راهه می‌برد. آنچــه این روزها در دفــاع از جنگ تبلیغ می‌شــود، نه واقع‌گرایی اســت و نه رادیکالیســم آگاهانه؛ بلکه پوپولیســمی هیجان‌زده، ساده‌ســاز و بی‌مسئولیت است.

پوپولیسمی که از خشم اجتماعی تغذیه می‌کند اما از تحلیل تهی اســت و راه‌حل را نه در سیاست بلکه در تفنگ و مداخله خارجی جست‌وجو می‌کند. در این روایت، بمب جای برنامه می‌نشیند، ارتش بیگانه جای جامعه و ویرانی به عنوان مقدمه آزادی بزک می‌شود؛ همان نقطه‌ای که سیاست می‌میرد و فاجعه آغاز می‌شود.

تاریخ معاصر بارها این مسیر را نشان داده است. از عراق و لیبی تا سوریه و افغانستان، مداخله خارجی نه آزادی آورده و نه ثبات؛ فقط دولت‌های فروپاشیده، جامعه‌های چندپاره و چرخه‌ای پایان‌ناپذیر از خشونت. با این همه، امروز دوباره همان نسخه‌های شکست‌خورده با زبانی تازه عرضه می‌شوند؛ یا از ســر ناآگاهی، یا با چشم‌پوشی عامدانه از تجربه خون‌بار گذشــته.

پوپولیسمی که جنگ را نجات بخش جا می‌زند بر یک فریب ساده بنا شــده و آن تبدیل خشم اجتماعی به مشروعیت سیاسی است.

جامعه‌ای که سال‌ها مطالباتش توســط نهادها و افراد تندرو متوقف و نادیده گرفته شده، حق دارد خشــمگین باشد؛ اما خشم، برنامه نیست. خشــم، اگر به تحلیل و مســئولیت گره نخورد به ابزاری در دســت خطرناک‌ترین صداها تبدیل می‌شــود؛ به ویژه صداهایی که از فاصله‌ای امن، از آن سوی مرزها، از جنگ و ویرانی سخن می‌گویند.

در چنین شرایطی، ســکوت روشنفکران دیگر قابل توجیه نیست. سکوت، بی‌طرفی نیست؛ کناره‌گیری از مسئولیت است. وقتی میدان گفتار به دســت جنگ‌طلبان و تندروها می‌افتد، وظیفه روشنفکران دل خوش کردن جامعه یا همراهی با موج‌های برخاسته نیست؛ وظیفه آنها، از بین بردن روایت‌های خطرناک است. باید با صدای بلند گفته شود که مداخله خارجی نجات نیست، اســتثمار نوین است. جنگ راه حل نیست؛ بن بست است.

مســئله امروز خشم مردم نیست؛ مســئله این است که چه کسانی این خشــم را هدایت می‌کنند و به کجا می‌برند.

اگر عقل جمعی و صدای مسئولانه وارد میدان نشــود، پوپولیسم کوری که در جامعه برخاسته است، با جنگ همراه خواهد شد و تاریخ نشــان داده است که در چنین بزنگاه‌هایی، هزینه را همیشه جامعه می‌پردازد، نه آنان که از دور، نسخه ویرانی می‌پیچند.

هیچ کشوری با بمب آزاد نشده است؛ نادیده گرفتن این واقعیت، انتخاب ناآگاهی نیست، انتخاب فاجعه است.

انتهای پیام