سوال زنان از دولت: تا الان کجا بودید؟
طناز سادات حسینی فر در فرارو نوشت: تصمیم دولت برای صدور گواهینامه موتور به زنان، در وهله نخست، گامی برای رفع بلاتکلیفی بخشی از جامعه است؛ اما پرسش کلیدی همچنان زیر پوست این مصوبه باقی مانده: آیا این اقدام صرفا یک تغییر اداری است یا نویدبخش گشایش واقعی اجتماعی برای زنان؟
فرایند صدور گواهینامه موتور برای بانوان بهزودی اعلام و اجرایی خواهد شد. به گفته زهرا بهروزآذر، این طرح «نهایی شده» و از نگاه دولت، استفاده زنان از موتورسیکلت امری اجتنابناپذیر است. با این حال، مسیر نهایی شدن این تصمیم با چالشهایی همراه بوده و جریاناتی همچنان بر سر راه این مصوبه سنگاندازی میکردند؛ در صدر این مخالفتها، شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده و شخص زهرا فرهمندپور، رئیس شورا، قرار داشتند و درخواستشان این بود که به طور کل این مصوبه لغو شود.اخبار مرتبط
این تحولات در حالی رخ میدهد که بخشی از زنان، که مدتهاست موتورسیکلت را به عنوان وسیله حملونقل انتخاب کردهاند، در واکنش به تصمیم دولت میپرسند: «کمی دیر نیست؟» برخی جامعهشناسان معتقدند سیاستگذاریها از تحولات واقعی جامعه عقب ماندهاند و وقتی تصمیمات مرتبط با گشایشهای اجتماعی اجرایی میشوند، دیگر اثرگذاری آنها به چشم نمیآید.
نفیسه آزاد، جامعهشناس و فعال حقوق زنان، در گفتوگو با فرارو این موضوع را بررسی کرده و میگوید: «سیاستگذار اگر عملکرد خوبی داشته باشد، قاعدتا باید قدرت تخمین داشته باشد و پیش از آنکه جامعه به کنش یا رفتار مشخصی برسد، قانونگذاری کند و تسهیلات لازم را در نظر بگیرد؛ نه اینکه صرفا به ملاحظات اخلاقی بسنده کند.»
نوع نگاه به تغییر در حال حاضر عوض شده
نفیسه آزاد به فرارو میگوید: «شاید اگر تصمیم صدور گواهینامه موتور به زنان سال گذشته یا حتی ۶ ماه پیش گرفته میشد، میتوانستیم نام آن را گشایش اجتماعی بگذاریم و متوجه شویم که خواسته زنان در جامعه در حال شنیده شدن است؛ اقدامی که نشان میداد دولت ظرفیت تغییر و شنیدن حرف جامعه را دارد. اما امروز نگاه به تغییر در حال حاضر عوض شده است. گرچه این اقدام هم موثر به نظر میرسد.»
جامعه فریاد میزند ما مساله خودمان را حل کردیم
این جامعهشناس میگوید: «در این مرحله بیشتر به نظر میرسد بحث مقاومت روزمره و پذیرش اینکه بابت آن هزینه داده شده مطرح است؛ یک مقاومت روزمره، بدون خشونت که دستاوردهایی داشته است.»
آزاد درباره واکنش بانوانی که امروز در سطح جامعه با موتورسیکلت تردد میکنند و معتقدند صدور این تصمیم دیرهنگام است و در شرایط فعلی اقتصادی حتی توان مالی دریافت گواهینامه را ندارند، میگوید: «سیاستگذار اگر عملکرد خوبی داشته باشد، قاعدتا باید قدرت تخمین داشته باشد و پیش از آنکه جامعه به کنش یا رفتار مشخصی برسد، قانونگذاری کند و تسهیلات لازم را در نظر بگیرد. البته برای قوانین راهنمایی و رانندگی الزاماتی وجود دارد؛ از بیمه گرفته تا سایر موارد. اما وقتی سیاستگذار از جامعه عقب میافتد و اصرار دارد بر هنجارهای سابق باقی بماند، در نهایت وضعیت بدتر میشود و اگر بعدها پشت سر جامعه فریاد بزند که «بفرمایید، این هم گواهینامه»، این اقدام دیگر دیده نخواهد شد.»
او میافزاید: «این در حالی است که ما در کلانشهرها بخشی از تنظیمات زندگی اجتماعی را به نظامهای قراردادی سپردهایم؛ مثلا پذیرفتهایم که پلیس خیابانها را مدیریت کند و امنیت برقرار شود، یا چارچوبهای آموزشی و بهداشتی را قبول کردهایم و بسیاری موارد دیگر. اگر سیاستگذار در طول زمان نتواند با جامعه همراهی کند، آنوقت این پرسش شکل میگیرد که تا الان کجا بودید؟ ما مسئله خودمان را حل کردهایم.»
اقدامات نصفه و نیمه مسائل انباشته را حل نمیکند
نفیسه آزاد معتقد است: «دولت با یک اقدام نصفهونیمه نمیتواند مسئلهای را که سالها انباشته شده حل کند. اگر در طول زمان نشانههایی از یک رویکرد پایدار ببینیم، آنوقت شاید بتوان گفت مسیر درستی در پیش گرفته شده است؛ اما یک تصمیم منفرد در شرایط فعلی حتی ممکن است در نگاه نخست واکنش منفی ایجاد کند. شاید برای عدهای مهم به نظر برسد، اما اثر واقعی زمانی دیده میشود که این اقدامات بهصورت مستمر و در یک روند طولانیمدت دنبال شود؛ در آن صورت است که میتوان انتظار اصلاح وضعیت را داشت.»
او میافزاید: «به نظر میرسد در حال حاضر با مسائل مهمتری روبهرو هستیم که به اقدامات جدیتری نیاز دارند. با این حال نمیتوان گفت امیدی وجود ندارد، چون فراتر از رویکردهای سیاسی، یک جامعه بزرگ شهری برای اداره خود به قراردادهای اجتماعی پایدار نیاز دارد.»
سقف قانون برای زنان کوتاه است
آزاد میگوید: «ما با نوعی عدم توازن در مسئله زنان در ایران روبهرو هستیم. عاملیت اجتماعی زنان، از فعالیتهای اجتماعی و سطح تحصیلات گرفته تا حضور در سازمانها، اشتغال، نقشآفرینی در شبکههای اجتماعی و سرمایه فرهنگی، بسیار بالاست، اما همه اینها به سقف قانون برخورد میکند. ما همچنان در قانون مدنی در حوزه زنان و جنسیت با مسائل بزرگی مواجهیم.»
از دید او: «دهههاست زنان با این عدم توازن دستوپنجه نرم میکنند، با وجود همه محدودیتها دستاوردهایی داشته و خواهد داشت.»
