دیوان عالی آمریکا در آستانه آغاز دوره جدید فعالیت خود، ممکن است پروندهای را بررسی کند که بار دیگر به یکی از مناقشههای قدیمی جامعه آمریکا بازمیگردد: نسبت دین و دولت و جایگاه نمادهای دینی در مدارس دولتی.
به گزارش دین آنلاین به نقل از رویترز، یکی از پروندههایی که احتمال دارد در دوره جدید دیوان عالی آمریکا در دستور کار قرار گیرد، به قانون ایالت تگزاس مربوط است؛ قانونی که مدارس دولتی را ملزم میکند «ده فرمان» را در کلاسهای درس مدارس ابتدایی و متوسطه به نمایش بگذارند. خانوادههایی در تگزاس با حمایت اتحادیه آزادیهای مدنی آمریکا (ACLU) از دیوان عالی خواستهاند این قانون را مغایر قانون اساسی ایالات متحده اعلام کند.
اهمیت این پرونده تنها به یک نماد مذهبی در کلاس درس محدود نمیشود. پرسش اساسی این است که دولت آمریکا تا چه اندازه میتواند یک متن دینی را در فضای آموزشی عمومی و تحت نظارت دولت به نمایش بگذارد، بدون آنکه این اقدام به معنای حمایت رسمی از یک دین تلقی شود؟
قانون تگزاس چه میگوید؟
قانون مورد مناقشه در سال ۲۰۲۵ در تگزاس تصویب شد و مدارس دولتی را موظف کرد ده فرمان را در کلاسهای درس به نمایش بگذارند. چند خانواده تگزاسی با طرح دعوا، این الزام را ناقض متمم اول قانون اساسی آمریکا دانستهاند؛ متممی که هم از آزادی دینی حمایت میکند و هم با تأسیس یا حمایت رسمی دولت از دین مقابله دارد.
دادگاه استیناف حوزه پنجم آمریکا، که در نیواورلئان مستقر است، تاکنون این قانون را تأیید کرده و تشخیص داده است که الزام نمایش ده فرمان، ممنوعیت قانون اساسی درباره تأسیس دین یا حمایت از آزادی دینی را نقض نمیکند.
به نوشته رویترز، شاکیان اکنون از دیوان عالی خواستهاند وارد این مناقشه شود.
سابقه تاریخی: از پرونده کنتاکی تا تگزاس
پرونده جدید تگزاس در خلأ حقوقی شکل نگرفته است. دیوان عالی آمریکا در سال ۱۹۸۰ و در پرونده Stone v. Graham قانونی مشابه در ایالت کنتاکی را مغایر قانون اساسی دانسته بود.
اما مسئله مهم این است که چارچوب حقوقی مورد استفاده دیوان عالی در آن زمان، در دهههای بعد دستخوش تغییر شده است. رویترز یادآوری میکند که دیوان عالی در سال ۲۰۲۲ در پروندهای درباره یک مربی فوتبال دبیرستان در ایالت واشنگتن، رویکرد گستردهتری نسبت به حمایت قانون اساسی از آزادی دینی اتخاذ کرد.
همین تغییر رویکرد سبب شده است که سرنوشت پرونده تگزاس برای ناظران حقوق دین در آمریکا اهمیت ویژهای پیدا کند.
آیا نمایش ده فرمان، ترویج دین محسوب میشود؟
مناقشه اصلی میان دو برداشت متفاوت از حضور دین در فضای عمومی شکل گرفته است. مخالفان قانون تگزاس استدلال میکنند که مدارس دولتی نباید یک متن مشخص دینی را به صورت اجباری در کلاسهای درس نصب کنند. از نگاه آنان، اصل جدایی دین و دولت ایجاب میکند که تصمیم درباره نقش دین در زندگی کودکان بر عهده خانوادهها و جوامع دینی باشد، نه قانونگذاران.
در مقابل، مدافعان قانون بر این نکته تأکید دارند که نمایش ده فرمان الزاماً به معنای وادار کردن دانشآموزان به پذیرش یک باور دینی یا انجام مناسک مذهبی نیست.
یکی از قضات دادگاه استیناف حوزه پنجم نیز در رأی این دادگاه نوشته است که قانون تگزاس به کلیساها، کنیسهها یا مساجد نمیگوید چه چیزی را باور کنند یا چگونه عبادت کنند و کسی را که ده فرمان را نمیپذیرد مجازات نمیکند.
بنابراین، اختلاف حقوقی صرفاً بر سر «دینی بودن» ده فرمان نیست؛ بلکه بر سر این پرسش است که آیا دولت میتواند یک متن دارای جایگاه دینی را در محیط آموزشی عمومی به صورت اجباری نمایش دهد، بدون آنکه این اقدام حمایت دولتی از یک سنت دینی تلقی شود؟
گسترش قوانین مربوط به ده فرمان در ایالتهای آمریکا
تگزاس تنها ایالتی نیست که در این زمینه قانون وضع کرده است. بر اساس گزارش رویترز، ایالت لوئیزیانا در سال ۲۰۲۴ قانونی برای الزام نمایش ده فرمان در کلاسهای مدارس تصویب کرد و پس از آن آرکانزاس، تگزاس و آلاباما نیز قوانینی در همین زمینه به تصویب رساندند. قانون لوئیزیانا نیز با چالش حقوقی مواجه شده است.
در فوریه ۲۰۲۶، دادگاه استیناف حوزه پنجم اجازه اجرای قانون لوئیزیانا را صادر کرد، هرچند اعلام کرد برای تصمیمگیری نهایی درباره قانون اساسی بودن آن، به اطلاعات بیشتری درباره شیوه اجرای قانون نیاز دارد.
به این ترتیب، تصمیم احتمالی دیوان عالی درباره پرونده تگزاس میتواند فراتر از این ایالت پیامد داشته باشد و بر مناقشه مشابه در دیگر ایالتها نیز اثر بگذارد.
مناقشهای فراتر از یک متن مذهبی
بحث درباره ده فرمان در آمریکا بخشی از مناقشه گستردهتر درباره جایگاه دین در فضای عمومی این کشور است.
در سالهای اخیر، برخی ایالتهای تحت کنترل جمهوریخواهان به دنبال افزایش حضور نمادها و مضامین مسیحی در فضاهای عمومی، بهویژه مدارس، بودهاند. منتقدان این روند را در چارچوب آنچه «ملیگرایی مسیحی» مینامند تحلیل میکنند؛ تفسیری که البته یک ارزیابی سیاسی ـ اجتماعی از این روند است و نه توصیفی که همه طرفهای مناقشه آن را میپذیرند.
از این منظر، پرونده ده فرمان را میتوان یکی از نقاط تلاقی سه حوزه دانست: آزادی دینی، سکولاریسم حقوقی و حضور دین در عرصه عمومی.
دو پرونده مهم دیگر در دستور کار احتمالی دیوان عالی
پرونده ده فرمان تنها موضوع مهمی نیست که دیوان عالی آمریکا در آغاز دوره جدید با آن مواجه است.
یکی دیگر از پروندههای مهم به سیاست دولت دونالد ترامپ برای بازداشت اجباری برخی مهاجران بدون امکان درخواست وثیقه مربوط میشود. دولت آمریکا استدلال کرده است که برخی غیرشهروندانی که سالها در داخل آمریکا زندگی کردهاند نیز میتوانند در چارچوب قانونی «متقاضیان ورود» قرار گیرند و بنابراین مشمول بازداشت اجباری شوند. بر اساس گزارش رویترز، دولت در ۹ مورد از ۱۱ پرونده در دادگاههای استیناف فدرال با شکست مواجه شده و اکنون مسئله میتواند به دیوان عالی برسد.
موضوع دیگر به رشد سریع بازارهای پیشبینی مانند Kalshi و Polymarket مربوط است. اختلاف بر سر این است که آیا قراردادهای این بازارها باید به عنوان ابزارهای مالی تحت نظارت دولت فدرال تلقی شوند یا در حوزه قمار و شرطبندی قرار گیرند و تحت قوانین ایالتها تنظیم شوند.
چرا پرونده ده فرمان اهمیت دارد؟
در میان این پروندهها، دعوای مربوط به ده فرمان برای مطالعات دین و جامعه اهمیت خاصی دارد؛ زیرا یک پرسش قدیمی را در شرایط حقوقی جدید آمریکا مطرح میکند:
دولت سکولار تا کجا میتواند اجازه حضور دین را در فضای عمومی بدهد و از چه نقطهای این حضور ممکن است به حمایت رسمی دولت از یک دین تبدیل شود؟
پاسخ دیوان عالی، در صورت پذیرش پرونده، میتواند در تعیین مرزهای جدید میان آزادی دینی و محدودیتهای مربوط به تأسیس دین در مدارس دولتی مؤثر باشد. همچنین با توجه به قوانین مشابهی که در چند ایالت تصویب شدهاند، تصمیم این دادگاه ممکن است فقط به تگزاس محدود نماند.
در واقع، مناقشه بر سر یک لوح حاوی ده فرمان در کلاس درس، به پرسشی بزرگتر درباره چگونگی تنظیم رابطه دین، دولت و آموزش عمومی در آمریکای معاصر تبدیل شده است.
منبع: رویترز، ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۶. گزارش اصلی رویترز
انتهای پیام
