عظیم محمودآبادی، عضو بخش تحلیلی انصاف نیوز:
من در خانوادهای روحانی و مذهبی بزرگ شدم؛ خانوادهای سنتی که بهشدت با آرا و افکار مرحوم دکتر شریعتی مسئله داشتند و منتقد جدیاش بودند. شریعتی در خانواده ما چهرهای منفور بود. شاید همین مسئله باعث شد که از همان ابتدا برای من به یک پرسش تبدیل شود؛ شریعتی چه میگفت و چه کرده بود که چنین نفرتی را برانگیخته بود؟
در بحثهایی که میان اعضای خانواده و خویشان ما، درمیگرفت، گاهی بریدههایی از سخنان شریعتی نقل میشد که با تلقی ما از اسلام و تشیع سازگار نبود و حتی در مواردی اهانتآمیز به نظر میرسید. با این همه، همین بحثها کنجکاوی مرا بیشتر میکرد. میخواستم بدانم شریعتی واقعاً چه گفته؟
فرصت این مواجهه زمانی فراهم شد که برای آمادگی کنکور به کتابخانه باغ فردوس میرفتم. همان روز اول که قرار بود به طور جدی درس خواندن را شروع کنم، بعد از چند ساعت مطالعه کتاب زیست، برای استراحت و رفع خستگی، رفتم تا میان قفسهها چرخی بزنم. چشمم به قفسه کتابهای شریعتی افتاد. عنوانها برایم جالب بود: «حسین وارث آدم»، «شیعه»، «تشیع علوی، تشیع صفوی»، «فاطمه، فاطمه است، «کویر» و … .کتاب «شیعه» را برداشتم؛ نه با قصد خواندن تمام آن، بلکه فقط برای اینکه ببینم شریعتی چه میگوید.
کتاب را از میانه باز کردم و شروع به خواندن کردم. یکی دو ساعت بعد، وقتی به خودم آمدم، دیدم سی، چهل صفحه را خواندهام! برایم عجیب بود. تا آن زمان چندان اهل کتاب خواندن نبودم و کتابهایی که با علاقه سراغشان رفته بودم، بسیار محدود بودند. اما این کتاب را دوست داشتم و دلم میخواست ادامهاش بدهم. بنابراین به ابتدای کتاب برگشتم و خواندنش را از اول شروع کردم.
کتاب را با خودم به خانه هم بردم، البته باید از چشم پدرم پنهانش میکردم؛ هم به این دلیل که قرار بود برای کنکور درس بخوانم و هم به جرمی مضاعف که کتاب شریعتی را میخواندم! بعد از «شیعه»، سراغ «تشیع علوی، تشیع صفوی»، «فاطمه، فاطمه است» و «حسین وارث آدم» رفتم. جزوه کوچکی هم با عنوان «قاسطین، مارقین، ناکثین» بود که خواندنش بسیار برایم هیجانانگیز بود. بعدتر «اسلامشناسی» و … تقریباً بخش عمدهای از آثار شریعتی را خواندم.
ماجرا به همینجا ختم نشد. شریعتی برای من فقط یک نویسنده یا متفکر تازه نبود؛ کسی بود که مرا با لذت کتاب خواندن آشنا کرد. پیش از آن اساساً آدم کتاب خوانی نبودم و نمیتوانستم با کتاب ارتباط برقرار کنم. اما شریعتی این وضعیت را تغییر داد. برای نخستین بار احساس کردم میتوانم ساعتها کتاب بخوانم و با نویسندهای چنان ارتباط برقرار کنم که گویی با او وارد گفتوگو شدهام.
بعدها سراغ نقدهایی رفتم که بر شریعتی نوشته شده بود؛ از جمله آثار استاد مطهری. این نقدها جدی بودند و بهتدریج هیمنه اولیه شریعتی را در ذهن من شکستند. در طول سالیان، تغییر و تحولات فکری زیادی را از سر گذراندم و بسیاری از باورهای پیشینم را بازنگری کردم، اما هیچوقت نتوانستم دوست داشتن شریعتی را کنار بگذارم.
شاید مهمترین دِینی که شریعتی بر گردن من دارد، همین باشد که مرا کتابخوان کرد. تا مدتها فقط میتوانستم آثار خود او، زندگینامهاش و نقدهایی را که دربارهاش نوشته بودند بخوانم. حتی وقتی به فلسفه علاقهمند شدم، نخست سراغ اگزیستانسیالیسم و آثار سارتر رفتم چراکه شریعتی در نوشتههایش به او ارجاع داده بود. سالها طول کشید تا بتوانم از محدوده موضوعاتی که او به من معرفی کرده بود فراتر و مستقل از شریعتی به سراغ جهان گستردهتری از اندیشه بروم.
سالهای زیادی از آن روزها گذشته است و من تحولات فکری بسیاری را از سر گذراندهام، اما این روزها که بحثها درباره شریعتی دوباره داغ شده، بیش از گذشته به آن مواجهه نخستین فکر میکنم. با همه نقدهایی که میتوان و باید به اندیشه و آثار او داشت، به نظرم باید جایگاه تاریخی و فکری شریعتی و تأثیری را که بر نسل خود و نسلهای بعد گذاشت، به یاد آورد.
جملهای از شریعتی هست که از سالهای دور در ذهنم مانده است: «اگر آدم جایی که باید ایستاده باشد، نباشد، دیگر تفاوتی ندارد که به نماز ایستاده یا به شراب نشسته باشد.»
و حالا میبینم شریعتی بعد از نیمقرن همچنان کابوس همه کسانی است که در برابر مقاومت ملی ایرانیان صف کشیدهاند! او گرچه در «تشیع علوی تشیع صفوی» مصداقا خطا کرده بود اما اصل صورتبندیاش صحیح بود. دو گانهای که با ادبیات امروز باید آن را «تشیع حسینی تشیع اپستینی» نامید!
منادیان تشیع اپستینی همانهاییاند که میدان و خیابان را تسلیم دشمن میخواهند و در برابر این دیوار سترگ مقاومت تنها زورشان به خشت شریعتی میرسد!
انتهای پیام




