نقدی بر ادعای نبویان در خصوص یادداشت تفاهم

امیر شایگان در یادداشت ارسالی به انصاف نیوز با عنوان «نقدی بر ادعای نبویان در خصوص یادداشت تفاهم» نوشت:

آقای نبویان در تلویزیون رسمی کشور مدعی شده‌اند که «توافق اخیر بین دو رئیس‌جمهور بوده، نه بین دو کشور». این گزاره بیش از آنکه یک تحلیل حقوقی باشد، یک عبارت سیاسی برای کوچک‌نمایی یک رویداد سیاسی است؛ زیرا از چند جهت با منطق حقوق عمومی و روابط بین‌الملل سازگار نیست.

نخست آنکه رؤسای جمهور در مذاکرات رسمی، اشخاص حقیقی محسوب نمی‌شوند؛ بلکه نمایندگان رسمی دولت و حاکمیت کشور خود هستند. وقتی رئیس‌جمهور در مقام قانونی خود مذاکره می‌کند، طرف مقابل نیز با شخص او معامله نمی‌کند، بلکه با کشوری که او نمایندگی می‌کند وارد تعامل می‌شود.در غیر این صورت اساساً هیچ توافق بین‌المللی معنایی نخواهد داشت.

دوم آنکه اگر توافق صرفاً میان دو فرد بوده است، آثار آن چرا متوجه دولت‌ها، وزارتخانه‌ها، بودجه عمومی و منافع ملی می‌شود؟ توافق شخصی باید آثار شخصی داشته باشد. توافقی که اجرای آن به دستگاه‌های حکومتی سپرده می‌شود، دیگر توافق دو نفر نیست؛ توافق دو ساختار سیاسی است.

سوم آنکه این نوع استدلال گرفتار تناقضی آشکار است. هنگامی که نتیجه یک توافق مطلوب باشد، آن را «دستاورد ملی» می‌نامند؛ اما وقتی قرار است از اهمیت آن کاسته شود، ناگهان به «توافق دو نفر» تبدیل می‌شود. یک اقدام سیاسی را نمی‌توان بسته به مصلحت روز، یک بار ملی و بار دیگر شخصی معرفی کرد.

چهارم آنکه در حقوق عمومی، اعتبار اقدامات مقامات از جایگاه حقوقی آنان ناشی می‌شود. اگر رئیس‌جمهور هنگام انجام وظایف رسمی نماینده کشور نباشد، پس هیچ امضا، مذاکره، توافق یا تعهدی که از سوی او صادر شود نیز نمی‌تواند به کشور منتسب باشد؛ نتیجه‌ای که عملاً بنیان روابط رسمی دولت‌ها را زیر سؤال می‌برد.

پنجم آنکه چنین ادعایی ناخواسته این پیام را به جهان مخابره می‌کند که حتی توافقات صادرشده از سوی عالی‌ترین مقام اجرایی کشور نیز الزاماً بیانگر اراده رسمی کشور نیست. روشن است که این برداشت بیش از آنکه به طرف خارجی آسیب بزند، اعتبار حقوقی و سیاسی خود کشور را مخدوش می‌کند.

خلاصه ماجرا این است که رئیس‌جمهور، وکیل محله یا دوست خانوادگی ملت نیست که هر وقت خواستیم بگوییم حرفش حرف کشور بوده و هر وقت نخواستیم بگوییم فقط نظر شخصی خودش بوده است. اگر در مقام ریاست‌جمهوری مذاکره کرده، نماینده کشور بوده؛ اگر نماینده کشور نبوده، باید توضیح داده شود دقیقاً با چه سمتی و به نمایندگی از چه کسی مذاکره کرده است.

اینکه توافق رسمی دو رئیس‌جمهور را «توافق دو نفر» بنامیم، از نظر حقوقی تقریباً به همان اندازه قابل دفاع است که بگوییم رأی دیوان عالی کشور فقط نظر چند قاضی است یا مصوبه مجلس صرفاً نظر چند صد نماینده. بله، از نظر زیست‌شناسی چند انسان تصمیم گرفته‌اند؛ اما از نظر حقوقی و سیاسی، نهادها تصمیم گرفته‌اند. تقلیل نهاد به افراد، استدلال نیست؛ فرار از واقعیت است.

انتهای پیام