کانال تلگرامی «جامعهای بهتر بسازیم» نوشت:
کمککردن
سالها تصور میشد نوعدوستی فقط یک فضیلت اخلاقی است؛ یعنی کاری که بیشتر به نفع دیگران است تا خود ما. اما پژوهشهای دو دهه اخیر، بهویژه مرورهای نظاممند و فراتحلیلها، تصویر جالبتری ارائه میکنند؛ کمک کردن به دیگران، یکی از مؤثرترین راههای افزایش سلامت روان، کاهش احساس تنهایی و حتی بهبود کیفیت زندگی خودِ کمککننده است.
وقتی داوطلبانه به کسی کمک میکنیم، فقط او نیست که سود میبرد. در مغز ما نیز شبکههای مرتبط با پاداش، احساس معنا و پیوند اجتماعی فعال میشوند. همزمان، فعالیت برخی سامانههای مرتبط با استرس کاهش مییابد. به همین دلیل، افرادی که بهطور منظم رفتارهای نوعدوستانه دارند، بهطور میانگین رضایت بیشتری از زندگی، احساس تعلق بیشتر و نشانههای کمتری از افسردگی و اضطراب گزارش میکنند.
جالبتر اینکه یک فراتحلیل بزرگ با بررسی بیش از ۲۲۲ هزار نفر نشان داد بین رفتارهای یاریرسان و سلامت روان، رابطهای مثبت و معنادار وجود دارد. یعنی هرچه افراد بیشتر در رفتارهای سودمند برای دیگران مشارکت کنند، بهطور متوسط از سلامت روان بهتری نیز برخوردارند.
از سوی دیگر، پژوهشگران با بررسی ۳۵ مطالعه و بیش از ۴۴ هزار نفر دریافتند افرادی که احساس تنهایی بیشتری دارند، معمولا کمتر رفتارهای نوعدوستانه از خود نشان میدهند. این یافته نشان میدهد که کمک کردن به دیگران میتواند بخشی از چرخه معکوس تنهایی باشد؛ زیرا انسان با بخشیدنِ زمان، توجه یا مهربانی، احساس پیوند بیشتری با دیگران پیدا میکند.
البته نوعدوستی به معنای فراموش کردن خود یا فداکاری بیحد و مرز نیست. پژوهشها نشان میدهند بیشترین اثر مثبت زمانی ایجاد میشود که کمک کردن داوطلبانه، آگاهانه و در حد توان باشد؛ نه از روی اجبار و یا احساس گناه.
چند راهکار عملی
– هر روز دستکم یک کار کوچک برای دیگری انجام دهید؛ حتی اگر فقط چند دقیقه از وقتتان باشد.
– اگر کسی از اطرافیان نیاز به شنیده شدن دارد، با حوصله به او گوش دهید؛ گاهی گوش دادن، ارزشمندتر از نصیحت کردن است.
– مهارت یا دانشی دارید؟ آن را بیچشمداشت به دیگران آموزش دهید.
– ماهی یکبار در یک فعالیت داوطلبانه یا خیریه، متناسب با توان و علاقه خود، مشارکت کنید.
– اگر امروز فرصت کمک مالی ندارید، وقت، توجه، تجربه یا حتی یک لبخند صمیمانه را هدیه دهید؛ ارزش کمک، فقط به پول نیست.
کمک خواستن
اگر پژوهشها میگویند کمک کردن به دیگران حالِ کمککننده را بهتر میکند، پس وقتی ما اجازه نمیدهیم دیگران به ما کمک کنند، در واقع فرصت تجربه این احساس مثبت را از آنها میگیریم.
این نگاه، درخواست کمک را از یک “بار اضافی روی دوش دیگران” به یک “فرصت برای مشارکت و پیوند انسانی” تبدیل میکند.
وقتی کسی به ما لطفی میکند، در بسیاری از موارد احساس نزدیکی و علاقهاش به ما بیشتر میشود، نه کمتر. یعنی دریافت کمک، اگر با احترام و قدردانی همراه باشد، میتواند رابطه را تقویت کند، نه تضعیف.
دشواری کمک خواستن
چرا درخواست کمک برای بسیاری از ما سخت است؟ زیرا معمولا در زمان کمک خواستن یکی از این باورها پشت آن قرار دارد:
– اگر کمک بخواهم، ضعیف به نظر میرسم.
– نباید مزاحم دیگران شوم.
– خودم باید از پس همه چیز بربیایم.
– اگر نه بگویند، احساس حقارت میکنم.
اما از زاویهای دیگر، میتوان پرسید
اگر دوست شما به کمک نیاز داشته باشد، آیا دوست دارید از شما کمک بخواهد یا در سکوت رنج بکشد؟ بیشتر ما پاسخ میدهیم دوست دارم از من کمک بخواهد. پس چرا همین حق را برای دیگران قائل نیستیم؟
چند راهکار عملی
– درخواستتان را دقیقا مشخص کنید، نه اینکه کلی بگویید.
مثلا به جای “کمکم کن”، بگویید: “ممکنه نیم ساعت وقت بذاری و این متن رو بخونی؟”
درخواست مشخص، احتمال پاسخ مثبت را بیشتر میکند.
– از افراد مناسب کمک بخواهید.
همه برای همه نوع کمک مناسب نیستند. کسی را انتخاب کنید که توانایی یا علاقه کمک در آن زمینه را دارد.
– به طرف مقابل حق انتخاب بدهید.
مثلا بگویید اگر وقتش رو نداری یا الان امکانش را نداری، کاملا درک میکنم.
این جمله فشار روانی را کم میکند.
– قدردانی کنید، نه احساس بدهکاری.
تشکر صادقانه، رابطه را تقویت میکند؛ اما لازم نیست احساس کنید تا آخر عمر مدیون شدهاید.
– درخواست کمک را مهارتی طبیعی بدانید.
این یعنی جریان سالمِ تعامل انسانی.
انسان فضیلتمند و بالغ، فقط بخشنده خوبی نیست؛ گیرنده خوبی هم هست. او میداند که پذیرفتن کمک، نشانه ضعف نیست؛ نشانه اعتماد، فروتنی و مشارکت در چرخهای است که همه از آن سود میبرند.
منابع:
۱. Curry, O.S. et al. (2018). Happy to help?
۲. Hui, B.P.H. et al. (2020). Rewards of kindness?
۳. Cohen, S. (2004). Social Relationships and Health.
انتهای پیام