اردشیر گراوند، جامعهشناس، در گفتوگو با انصاف نیوز درباره تبدیل شدن واکنش کاربران شبکههای اجتماعی به موضوعات مختلف به نقدهای سیاسی و اجتماعی گفت: وقتی یک مسئله آنچنان بر زندگی روزمره مردم غلبه میکند که بر همه موضوعات دیگر سایه میاندازد، طبیعی است که حتی یک محتوای غیرسیاسی نیز بهانهای برای بیان آن مسئله شود. وقتی راههای عادی و کارشناسی برای اصلاح امور به نتیجه نمیرسد، جامعه به زبانهایی مانند طنز و کنایه پناه میبرد.
او گفت: مردم در هر فضایی به دنبال فرصتی برای اظهارنظر درباره امور عمومی زندگی خود هستند و از کوچکترین روزنهها نیز برای بیان دیدگاههایشان استفاده میکنند. در شرایط امروز یکی از مهمترین این روزنهها فضای مجازی است؛ جایی که یک پست درباره موضوعی روزمره میتواند در بخش نظرات به محلی برای طرح مسائل اقتصادی، اجتماعی و سیاسی تبدیل شود.
این جامعهشناس گفت: دلیل این اتفاق آن است که برخی مسائل آنقدر بر زندگی مردم غالب شدهاند که دیگر نمیتوان آنها را از سایر حوزهها جدا کرد. فشار اقتصادی به اندازهای گسترده شده که حتی وقتی درباره موضوعی مانند ساختمان یا روزنامه صحبت میشود، ممکن است واکنش کاربران به سمت مسئله گرانی کشیده شود.
گراوند ادامه داد: وقتی یک مسئله از حد طبیعی و عادیِ گفتوگو عبور میکند، زبان بیان آن نیز تغییر میکند. در چنین شرایطی طنز و شوخی میتواند جای گفتوگوی مستقیم را بگیرد؛ گویی جامعه وقتی دیگر نمیتواند مسئلهای را با زبان معمول بیان کند، تلاش میکند آن را به زبان طنز روایت کند.
او گفت: این وضعیت تنها مختص ایران نیست و طنز به عنوان ابزاری برای بیان نقد، در فرهنگهای مختلف سابقه دارد.
گراوند با اشاره به طنز در فرهنگ ایرانی، از ملانصرالدین و دیگر نمونههای تاریخی یاد کرد و گفت: در جوامع مختلف، مردم و هنرمندان بارها از طنز برای طرح مسائلی استفاده کردهاند که بیان مستقیم آنها دشوار بوده است.
این جامعهشناس همچنین به نمونههایی از فرهنگ و سینمای جهان اشاره کرد و گفت: حتی در آثار کمدی و طنز مشهور نیز میتوان نقدهای جدی اجتماعی را پیدا کرد.
او با اشاره به عصر جدید چارلی چاپلین گفت: این اثر تنها یک فیلم کمدی نیست، بلکه نقدی بر سلطه صنعت و تکنولوژی بر زندگی انسان نیز در خود دارد.
او بیان کرد: مسئله اصلی این است که امور اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور زمانی که از مسیرهای عادی، تخصصی و کارشناسی قابلیت اصلاح پیدا نکنند، جامعه به سراغ مسیرهای دیگری میرود. به گفته او، وقتی مجاری تخصصی و عقلانی برای اصلاح یک امر کارآمد نباشند، مردم ناچار میشوند از مجاری غیررسمی برای بیان آن استفاده کنند.
او در پایان تأکید کرد که بخش مهمی از واکنشهای طنزآمیز در فضای مجازی را باید در همین چارچوب دید؛ جایی که مردم شاید دیگر از زبان مستقیم نتیجه نگرفتهاند و برای بیان فشارها و نقدهای خود، به زبان دیگری روی آوردهاند.
انتهای پیام
