معاون پژوهشی موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره) با بیان اینکه موضوع وقف از مسائل فوقالعاده مهم و تاثیرگذار در تمام ابعاد فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی جامعه است، اظهار داشت: باید زمینه حضور پژوهشگران در عرصه وقف فراهم شود، زیرا وقف اقیانوس گستردهای است که ناشناخته مانده است.
به گزارش جماران حجتالاسلام والمسلمین محمدعلی خسروی، در نشست تخصصی با عنوان «نقش وقف در تحولات پژوهشی» که در بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی برگزار شد، با بیان اینکه آستان قدس رضوی اسناد بسیار گرانقدری را در زمینه وقف و واقفان در اختیار دارد و از آنها حفاظت میکند، ابراز کرد: جمعآوری، شناسایی و حفظ صحیح وقفنامه ها جزو اولین اقدامات برای نگهداری موقوفات است. اسناد وقفی از معتبرترین و مهمترین منابع ما است که با بررسی آنها می توان زوایای ناشناخته ای را از حقایق تاریخی، حوادث سیاسی، تغییرات اقلیمی و شخصیت شناسی کشف و تبیین نمود.
وی به عنوان نمونه به سندی اشاره کرد که چندین سال قبل از میان کاغذ پاره ها و بایگانی راکد سازمان اوقاف بصورت اتفاقی در ارتباط با پدر حضرت امام به دست آمد. در این نامه عالم بزرگ اصفهان خطاب به یکی از علمای خمین نوشته است: امروز که عاشر صفر است ومرحوم حاج آقا مصطفی طاب ثراه به گلوله اشقیا به شهادت رسیده است شما را به نظارت بر موقوفات در آنجا منصوب می کنم. اینکه کشته شدن یک فرد در آن زمان از زبان یک مجتهد بزرگ با تعبیر «شهید» بیان شده است از لحاظ فرهنگی و تاریخی بسیار حایز اهمیت است. لذا ضروری است با تربیت محققان جوان و با انگیزه زمینه ای را فراهم آورد تا با طرح و برنامه مناسب و استفاده از تجربیات بزرگان این عرصه پژوهش های علمی، فقهی، تاریخی در مدارک وقفی صورت گیرد.
معاون پژوهشی موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره) و رئیس بنیاد وقف در تبیین ریشه روانی احسان و وقف علاوه بر حس نوع دوستی مهمترین و قویترین انگیزه وقف را حس ابدیتخواهی انسان دانست و ابراز کرد: هر کدام از انگیزهها و غرایز درونی انسان مبنای یک نوع تلاش و تحرک در وجود اوست. وجود غریزه ابدیتخواهی و تمایل برای ماندگاری به آدمی انگیزه انجام امری همچون وقف را میدهد.
خسروی با بیان اینکه اگر از این تمایل و حس آدمی درست استفاده شود، بسیاری از اموال و ثروتها به سمت وقف هدایت میشود؛ گفت: از همین رو وقف یک نهاد تأسیسی نیست بلکه امضایی است که در همه ادیان و حتی غیر ادیان آسمانی وجود داشته است. اسلام آن را امضا کرده و به آن جهت الهی و شکل نوین و پویا بخشیده است.
مسئول بنیاد وقف با اشاره به سابقه هفته وقف گفت: ۱۲ سال پیش از سوی ریاست وقت سازمان اوقاف و امور خیریه به شورای فرهنگ عمومی پیشنهاد شد یک روز را به نام « روز وقف» اعلام کنند. این شورا از ما خواست روز معینی را با دلایل توجیهی مشخص کنیم. از آنجا که بر اساس شواهد تاریخی اولین واقف در اسلام شخص پیامبر اکرم (ص) می باشد و نیز امام حسن مجتبی(ع) متولی موقوفات امیر المومنین (ع) بوده است، روز ۲۸ صفر که به هر دو شخصیت اختصاص دارد مناسب ترین روز تشخیص داده شد. ولی با توجه به اینکه آن روز خاص عزاداری است روز ۲۷ صفر را پیشنهاد کردیم که تصویب شد و از آن سال در تقویم ها به عنوان «روز وقف» ثبت گردید.
معاون پژوهشی موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره) با بیان اینکه بر اساس فتوای اکثر فقهای اسلام از جمله محقق حلی و صاحب عروه و نیز فتوای امام خمینی وقف کافر بر کافر، وقف مسلمان بر کافر و وقف کافر بر مسلمان صحیح است، عنوان کرد: وقف ظرفیت وسیعی برای خدمت به جوامع بشری دارد. فقیه نام آور مرحوم سید یزدی حتی وقف مسلمان بر کافر حربی را هم در غیر تجهیز سلاح جایز می داند. ای کاش می شد این ابعاد عالی اسلام راکه حاوی مهمترین پیام در جهت نوع دوستی و زندگی مسالمت آمیز است به جهانیان معرفی می کردیم. متاسفانه برخی تنگ نظرهای کم اطلاع تصور می کنند وقف تنها برای امور دینی و تقویت مستقیم مذهب است.
حجت الاسلام خسروی ادامه داد: موضوع دیگری که باید به آن توجه کرد این است که نیت واقفان در مسئله وقف را هیچکس، حتی مرجع تقلید نمیتواند تغییر دهد و بر اساس قاعده متفق علیه «شرط الواقف کنص الشارع» تصمیمات واقف در وقفنامه همانند دستور شرع است و قابل تغییر نیست، و همین فتوای شرعی موجب می شود تا متمکنین و خیرین با خیال راحت و اطمینان خاطر اموال خود را برای هر کار خیری که خودشان می پسندند وقف کنند.
مسئول بنیاد پژوهش و توسعه فرهنگ وقف با بیان اینکه وقف از مسائل بسیار پیچیده است، اضافه کرد: یکی از دلایل این پیچیدگی سرگردانی اداره اوقاف در یکصد سال اخیر از لحاظ جایگاه اداری است. در آغاز مشروطیت به لحاظ جنبه های حقوقی وقف این نهاد به وزارت دادگستری وابسته شد. بعد از مدتی تحت عنوان وزارت معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه اداره شد. و سپس به عنوان یکی از ادارات کل آموزش و پرورش درآمد. چرا که وقف از لحاظ مصارف بیشتر جنبه فرهنگی دارد و نیات واقفین اغلب اهداف فرهنگی است. ولی بعد از چند سال از آنجا هم جدا شد و بصورت سازمان مستقلی وابسته به نخست وزیری درآمد و در نهایت در سال ۶۳ به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی وابسته گردید. به نظر می رسد علت اساسی این تغییرات در ماهیت پیچیده وقف نهفته است که هم بعد حقوقی و فروعات گسترده فقهی دارد و هم کارکرد وسیع اقتصادی و هم اهداف فراوان فرهنگی و علمی و آموزشی، که موجب شده در هر دورهای از تاریخ به لحاظ غلبه یکی از این ابعاد به یک وزارتخانه و نهادی سپرده شود.
حجتالاسلام والمسلمین محمدعلی خسروی برگزاری همایشهای تخصصی، نشستهای ویژه و استفاده از تجربیات محققان در این عرصه به ویژه با حضور پژوهشگرانی که در خراسان بزرگ، تاجیکستان، ازبکستان و افغانستان حضور دارند را ضروری دانست و عنوان کرد: باید زمینهای برای ورود دانشجویان و محققان جوان و توانمند در این عرصه فراهم شود تا منابع پژوهشی در زمینه وقف مورد بررسی دقیق قرار گیرد. بسیاری از آثار ارزشمند ما در کشورهای همجوار که روزگاری جزو خراسان بزرگ محسوب می شدند تولید شده است. مثلا یکی از کتب اربعه شیعه کتاب من لا یحضره الفقیه است این کتاب توسط شیخ صدوق در ازبکستان تالیف شده است. منطقه خراسان مهد تمدن علمی و فرهنگی بوده و هنوز هم هزاران اثر دست نخورده و ناشناخته در این مناطق موجود است که می توان با تعامل و همکاری به شناسایی و احیای آنها پرداخت.
وی با اشاره به ارزش ادبی اسناد وقفی گفت: اگر تنها تحمیدیههای وقفنامهها را مورد دقت قرار دهید خواهید دید چه دنیایی از حکمت و معارف و زیبایی در آنها نهفته است، هم از جهت هنر خوشنویسی و هم از نظر صفحه آرایی و هم از لحاظ تعابیر ادبی و براعت استهلال و صنایع شگفت انگیز لفظی و معنوی، وقف اقیانوس گستردهای است که ابعاد آن ناشناخته مانده است.
انتهای پیام
