چشم‌انداز تنش ایران و آمریکا: جنگ یا مذاکره؟

وبسایت شفقنا نوشت:

در شرایطی که تحولات منطقه‌ای، تحرکات نظامی در خلیج فارس، رزمایش‌های تنگه هرمز و هم‌زمانی آن با دور تازه گفت‌وگوهای ایران و آمریکا در ژنو، فضای سیاسی را در وضعیت تعلیق قرار داده است، این پرسش بیش از هر زمان دیگری مطرح است که کدام سناریو محتمل‌تر است: تشدید درگیری یا بازگشت به مسیر توافق؟

دفتر مطالعات شفقنا بنا دارد در روزهای پیش‌رو به‌صورت متناوب، احتمال وقوع هر یک از این دو سناریو را بر اساس داده‌های میدانی، مواضع رسمی، تحرکات منطقه‌ای و شاخص‌های افکار عمومی بررسی کند تا تصویری واقع‌بینانه از موازنه موجود ارائه دهد.

بررسی اولیه نشان می‌دهد در مقطع فعلی، احتمال جنگ و مذاکره تا حد زیادی در توازن قرار دارد. با این حال، هر دو مسیر دارای محرک‌ها و موانع مشخصی هستند که در ادامه به مهم‌ترین آنها پرداخته می‌شود.

پنج دلیل به نفع سناریوی تشدید تنش یا جنگ

ادبیات تهدیدآمیز متقابل:

در هفته‌های اخیر، مقامات واشنگتن بر تهدید نظامی و گزینه‌های سخت تأکید کرده‌اند. استمرار این لحن می‌تواند فضای محاسباتی را به سمت ریسک بالاتر سوق دهد.

تحرکات و نمایش قدرت نظامی در منطقه:

تقویت حضور نظامی و کم سابقه ی آمریکا در خاورمیانه و مواضع تهران مبنی بر آمادگی برای دفاع همه جانبه و برگزاری رزمایش‌های دریایی در تنگه هرمز نمایانگر سطح تنش عملیاتی را افزایش داده است.

فشار اسرائیل و بازی پنهان برخی بازیگران منطقه‌ای:

اسرائیل، و احتمالا برخی بازیگران منطقه ای نظیر امارات خواستار رویکرد سخت‌گیرانه‌تر در قبال برنامه هسته‌ای ایران هستند و این فشار می‌تواند بر تصمیم‌سازی واشنگتن اثرگذار باشد.

بی‌اعتمادی عمیق و تجربه شکست توافق‌های پیشین:

خروج آمریکا از توافق ۲۰۱۵ و فروپاشی تلاش‌های دیپلماتیک در سال‌های اخیر، سرمایه اعتماد میان دو طرف را به حداقل رسانده است.

احتمال خطای محاسباتی یا حادثه پیش‌بینی‌نشده:

در شرایط تنش بالا، یک رخداد میدانی محدود می‌تواند به سرعت به چرخه‌ای از واکنش‌های متقابل و کنترل‌نشده منجر شود.

پنج دلیل به نفع سناریوی مذاکره و مهار بحران

هزینه‌های سنگین و غیرقابل پیش‌بینی جنگ:

هرگونه درگیری مستقیم می‌تواند بازار جهانی انرژی، امنیت دریایی و ثبات منطقه‌ای را دچار اختلال جدی کند؛ هزینه‌ای که نه اقتصاد جهانی و نه بازیگران منطقه‌ای تمایل به تحمل آن ندارند.

مخالفت افکار عمومی آمریکا با جنگ جدید:

آخرین نظرسنجی‌ها در ایالات متحده نشان می‌دهد اکثریت بالای شهروندان آمریکایی با آغاز جنگی تازه علیه ایران مخالف‌اند. این واقعیت می‌تواند در محاسبات سیاسی کاخ سفید تعیین‌کننده باشد و از جمله مهم‌ترین عوامل تقویت‌کننده مسیر مذاکره تلقی می‌شود.

فعال بودن کانال‌های دیپلماتیک:

برگزاری دور جدید مذاکرات در ژنو با میانجی‌گری عمان نشان می‌دهد علی‌رغم تنش‌ها، مسیر گفت‌وگو همچنان باز است. باید منتظر خروجی مذاکرات سه شنبه در ژنو ماند و دید به کدام سو می رود.

امکان توافق‌های مرحله‌ای و فنی:

تجربه گذشته نشان داده حتی در اوج تنش نیز امکان دستیابی به توافق‌های محدود و گام‌به‌گام درباره موضوعات مشخص وجود دارد.

ملاحظات کلان سیاسی و بین‌المللی (انتخابات آمریکا و جام جهانی)
ایالات متحده در آستانه رقابت‌های انتخاباتی مهم قرار دارد و ورود به یک جنگ پرهزینه و نامطمئن می‌تواند بر فضای سیاسی داخلی و آرایش افکار عمومی تأثیر مستقیم بگذارد به ویژه که ترامپ وعده دور نگهداشتن آمریکا از جنگ های بی پایان را داده بود. علاوه بر آن، نزدیکی رویدادهای جهانی مهم همچون جام جهانی فوتبال که آمریکا از بازیگران و میزبانان اصلی آن است، اقتضا می‌کند تصویر ثبات و مدیریت بحران حفظ شود. تشدید یک درگیری بزرگ در خاورمیانه می‌تواند بر اعتبار بین‌المللی واشنگتن و اولویت‌های راهبردی آن سایه افکند. این مجموعه ملاحظات، انگیزه مضاعفی برای ترجیح مسیر مذاکره نسبت به جنگ ایجاد می‌کند.

جمع‌بندی:

در مجموع، شاخص‌های موجود نشان می‌دهد وضعیت کنونی در نقطه‌ای میانی قرار دارد؛ توازن شکننده‌ای میان فشار و دیپلماسی برقرار است و هر تحول میدانی می‌تواند این موازنه را برهم زند.

با این حال، مخالفت گسترده افکار عمومی آمریکا با جنگ، فعال بودن مسیر مذاکره و ملاحظات سیاسی پیشِ رو، عواملی هستند که فعلاً احتمال گفت‌وگو را هم‌سنگ با احتمال تشدید تنش نگه داشته‌اند. آینده این پرونده بیش از هر چیز به اراده سیاسی طرفین برای مدیریت بحران و پرهیز از خطای محاسباتی وابسته خواهد بود. چرا که هر لغزش احتمال شعله رو شدن تنش های کنترل نشده در منطقه را به همراه دارد.

انتهای پیام