صادق مشکاتی در یادداشت ارسالی به انصاف نیوز با عنوان «وفاق اجتماعی در شرایط ناهمگونی فرهنگی؟» نوشت:
تحولات معاصر، این ایده را که «جامعه» موجودیتی یکپارچه، همگن و دارای مرزهای فرهنگی روشن است، به چالش کشیده است (والرشتاین، ۱۹۸۵، ۱۹۹۱). جوامع امروزی بیش از آنکه واقعیت‌هایی منسجم و همساز باشند، فضاهایی متکثر و متعارض‌اند. اما پذیرش این تکثر، به معنای کنار گذاشتن مسئله نظم اجتماعی نیست؛ بلکه آن را به مسئله‌ای بنیادین‌تر تبدیل می‌کند. با این بیان که در شرایط ناهمگونی فرهنگی، با چه سازوکارهایی می‌توان وفاق اجتماعی را شکل داد و حفظ کرد؟
این پرسش در جوامع مختلف ذهن دغدغه‌مندان را برای پاسخ و یافتن راهبردهای علمی و عملی به خود مشغول کرده است تا چاره‌ای برای جلوگیری از فرسایش وفاق اجتماعی ارائه دهند. چرا که در جوامع امروزی نظام‌های ارزشی و ذخایر معنایی دیگر دارایی مشترک همه افراد جامعه نیست (برگر و لاکمن، ۱۴۰۲: ۳۷).
در این وضعیت نمی‌توان جامعه را به حال خود رها کرد و درصدد سازوکارهای ثبات‌آفرین برنیامد. در واقع فقدان توافق اجتماعی و آیین اجتماعی مشترک، ملت‌ها را در حالت انقلابی (آرون، ۱۳۵۴: ۱۳۷) و بی‌ثباتی قرار می‌دهد و باعث دور شدن از اهداف جامعه می‌گردد. در اینصورت گروه‌های مختلف بیش از آنکه برای حل مشکلات کوشش نمایند، انرژی خود را صرف کشمکش‌های درونی و بی‌فایده می‌کنند (افولس، ۱۳۹۶: ۹۴).
نکته اینجاست که این وضعیت را نباید سرنوشتی محتوم در نظر گرفت. تجربه جوامع مختلف نشان می‌دهد که تعارض‌های فرهنگی، هرچند اجتناب‌ناپذیرند، اما قابل مدیریت نیز هستند. آنچه این مدیریت را ممکن می‌سازد، نه حذف تفاوت‌ها، بلکه طراحی سازوکارهایی است که تفاوت‌ها را به رسمیت بشناسند و در عین حال، حداقلی از قواعد مشترک (ریوز، ۱۳۹۶: ۷۰-۵۰) یا وفاق را نهادینه نمایند. با این حال، چگونگی و اثربخشی این سازوکارها در هر جامعه، وابسته به زمینه فرهنگی، ساختاری و تاریخی آن است و نمی‌توان آن‌ها را به‌صورت مکانیکی از یک بستر به بستر دیگر منتقل کرد.
همین امر، ضرورت موضوع را دو چندان می‌کند: چرا که از یک سو، خطر فرسایش وفاق اجتماعی واقعی و جدی است؛ از سوی دیگر، امکان‌پذیری مدیریت آن، به شناخت دقیق سازوکارهای زمینه‌مند نیازمند است. بنابراین، موضوع وفاق اجتماعی در بستر تکثر فرهنگی، موضوعی مرتبط با تحولات جوامع امروزی و پاسخی برای مسائل بوجود آمده از بسترهای ناهمگون برای ارتقاء هر چه بیشتر ظرفیت گروه‌های مختلف فرهنگی است.
انتهای پیام
