امیرحسین عباسی پژوهشگر و کارشناس ارشد علوم سیاسی در یادداشتی با عنوان «سیری بر مواجهه نظری داود فیرحی و مجتهدشبستری به مناسبت ۲۱ آبان‌ماه، سالروز درگذشت دکتر داود فیرحی و نیز بزرگداشت نود سالگی استاد مجتهد شبستری » که در اختیار انصاف نیوز قرار داده، نوشت:
روشنفکران دینی و احیاگران دینی از مهم‌ترین و چالش برانگیزترین نحله های فکری ایران معاصر هستند که ضمن داشتن اتفاق نظر در برخی حوزه ها، اختلاف دیدگاه های عمیق و ژرفی نیز در بسیاری از حوزه های کلامی، الهیاتی و سیاسی دارند. محمد مجتهد شبستری و مرحوم داود فیرحی دو تن از برجسته ترین و پرکارترین متفکران این دو نحله فکری هستند که به تبیین دیدگاه های متفاوت خود در فضای فکری و روشنفکری ایران پرداخته اند، تا جایی که منجر به نگارش چندین مکاتبه سرگشاده میان آن دو در فضای فکری و روشنفکری ایران گردید.
مجتهد شبستری با بهره گیری از هرمنوتیک و نیز الهیات و کلام جدید، با تبیین مفاهیمی چون هسته مرکزی متن و حاشیه ای خواندن سایر وجوهات کتاب مقدس، ضمن برجسته کردن و محوری خواندن مفاهیمی چون توحید و عدالت، درصدد ارائه تفسیری معناگرایانه و به حاشیه بردن سایر وجوه قرآن کریم از جمله آیات الأحکام را داشته و از سویی نیز با تبیین و تشریح گزاره هایی چون قرائت انسانی از دین و نقدی بر قرائت رسمی از دین، ضمن آشکار کردن موضع کلامی خود، اختلاف دیدگاه خود را با نگاه فقاهتی حاکم بر ایران امروز علنی کرده و در این راه با اتخاذ مواضعی رادیکال چون رفرم فقه در حوزه عبادات و عبور از فقه در حوزه سیاسات، به عبور از مواضع سایر هم مسلکان فکری خویش پرداخته که مورد انتقاد برخی از آنان نیز واقع گشته است، تا جایی که محسن کدیور یکی از روشنفکران دینی برجسته، وی را پیشقراول رادیکالیسم در نواندیشی دینی و منادی تجدیدنظرطلبی دینی خواند.
اما از سویی دیگر داود فیرحی به عنوان یک احیاگر نواندیش و صاحب نظر اندیشه سیاسی در اسلام، ضمن با اهمیت خواندن و مفید خواندن جریان روشنفکری دینی و تأیید دستاوردهای این جریان در مواجهه با بنیادگرایی دینی و سکولاریسم ستیزنده و رادیکال و نیز تابوشکنی و تقدس زدایی در بسیاری از مفاهیم و گزاره های دینی و به تکاپو واداشتن علمای دین در پرداختن به مسائل و معضلات دنیای جدید، دیدگاه این جریان مبنی بر تکلیف گرا بودن فقه و عزم این جریان در جایگزینی اخلاق بر فقه و اختصاصاً پروژه شبستری مبنی بر عبور از فقه را نه تنها نشدنی، بلکه بی توجهی این جریان به قابلیت‌ها و پتانسیل‌های این دانش عملی در جهت تسهیل تحقق حقوق عامه دانسته و از این رو ضمن انتقاد به این جریان، آنان را متهم به تفکر انتزاعی و تمرکز صرف بر مباحث نظری و غفلت از پرداختن به دانش و سیاست عملی کرده و از این رو پروژه فکری آنان را غیر قابل تحقق قلمداد کرده و درصدد است تا با تبیین و احیای اندیشه سیاسی فقهای بزرگی چون آخوند خراسانی و علامه نائینی به پروژه فکری و عملی خود مبنی بر دموکراتیزه کردن فقه سیاسی جامه عمل بپوشاند که البته در این راه با اتخاذ مواضعی شاذ از جمله زیر مجموعه فقه خواندن سایر علوم اسلامی و نیز نسبی خواندن و غیر قابل تحقق خواندن اخلاق اسلامی، همچون مجتهد شبستری مورد انتقاد برخی از هم مسکان فکری خویش قرار گرفت.
اما به نظر می آید علت این مجادله فکری، بیشتر از آنچه که فیرحی، فقه ستیزی روشنفکران دینی می‌دانست، به تفاوت در افق‌ها، هدف‌ها و آرمان‌های سیاسی این دو جریان باز می‌گشت و اینکه آیا هر دوی این متفکران، یک درک و تلقی از دموکراسی و حقوق بشر دارند و درصدد تحقق یک سطح از دموکراسی و یک مدل حکمرانی واحد هستند یا خیر موضوعی است که منجر به مواجهه نظری این دو اندیشمند برجسته و تأثیرگذار معاصر گردید.
انتهای پیام
