بتول یزدانی در سایت کرمان امروز نوشت:
«حفاریهای غیرمجاز در محوطههای تاریخی جیرفت بار دیگر ضرورت تقویت حفاظت از میراث فرهنگی را آشکار کرد. کارشناسان معتقدند مقابله با این پدیده تنها با برخورد قضایی ممکن نیست و استفاده از فناوریهای نوین، مشارکت مردم، تقویت شبکه میراثبانان افتخاری و برخورد با شبکههای قاچاق آثار تاریخی باید همزمان دنبال شود. در این میان، هوشیاری نیروهای یگان حفاظت و گزارشهای مردمی نیز مانع گسترش خسارت به محوطههای باستانی میشود.
حفاریهای غیرمجاز در محوطههای تاریخی، پدیدهای نیست که تنها با دستگیری چند متخلف پایان یابد. هر بار که گروهی از سوداگران آثار تاریخی در گوشهای از کشور اقدام به تخریب یک محوطه باستانی میکنند، بخشی از تاریخ، هویت و حافظه فرهنگی ایران برای همیشه از بین میرود؛ خسارتی که هیچ کشف یا مجازاتی قادر به جبران آن نیست. اتفاقات اخیر در برخی محوطههای باستانی شهرستان جیرفت نیز بار دیگر نشان داد که میراث فرهنگی کشور همچنان در معرض تهدید شبکههای قاچاق و حفاران غیرمجاز قرار دارد.
بر اساس اعلام رئیس میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی شهرستان جیرفت، همزمان با شرایط ناشی از جنگ تحمیلی اخیر، برخی افراد با سوءاستفاده از فضای به وجود آمده، اقدام به حفاری غیرمجاز در تعدادی از محوطههای تاریخی این شهرستان کردند. اگرچه بخشی از این افراد شناسایی و تعدادی نیز دستگیر شدند، اما اصل ماجرا، ضرورت بازنگری در شیوه حفاظت از محوطههای تاریخی را بیش از گذشته آشکار میکند.
کارشناسان حوزه میراث فرهنگی معتقدند مقابله با حفاریهای غیرمجاز نباید صرفاً به حضور نیروهای حفاظتی یا برخوردهای مقطعی محدود شود. تجربه سالهای گذشته نشان داده است که سوداگران آثار تاریخی معمولاً با برنامهریزی و در فرصتهایی که نظارت کاهش مییابد، فعالیت خود را از سر میگیرند. از همین رو، پیشگیری باید جایگاهی همتراز برخورد قضایی پیدا کند.
یکی از مهمترین راهکارها، توسعه سامانههای پایش هوشمند در محوطههای حساس است. استفاده از دوربینهای نظارتی، تجهیزات پایش شبانه، پهپادها و فناوریهای نوین میتواند امکان رصد مستمر مناطق تاریخی را فراهم کند و احتمال موفقیت حفاران غیرمجاز را به حداقل برساند.
در کنار تجهیزات حفاظتی، مشارکت جوامع محلی نیز نقشی تعیینکننده دارد. بسیاری از محوطههای تاریخی در نزدیکی روستاها و مناطق کمجمعیت قرار دارند و نخستین افرادی که از حضور افراد مشکوک مطلع میشوند، ساکنان همان مناطق هستند. ایجاد انگیزه برای مشارکت مردم، آموزش عمومی درباره ارزش میراث فرهنگی و تقویت شبکه میراثبانان افتخاری میتواند هزینه ارتکاب این جرم را برای سوداگران افزایش دهد.
از سوی دیگر، برخورد با حلقههای اصلی قاچاق آثار تاریخی نیز اهمیت ویژهای دارد. تا زمانی که بازار خرید و فروش اشیای تاریخی فعال باشد، حفاریهای غیرمجاز نیز ادامه خواهد یافت. از این رو، شناسایی شبکههای خرید و فروش، کنترل مرزها و برخورد با دلالان آثار تاریخی باید همزمان با مقابله میدانی با حفاران دنبال شود.
نکته دیگری که نباید از نظر دور بماند، ثبت، مستندسازی و تعیین حریم دقیق محوطههای تاریخی است. بسیاری از کارشناسان معتقدند هرچه اطلاعات مربوط به محوطههای باستانی دقیقتر و حفاظت فیزیکی آنها کاملتر باشد، امکان تعرض و تخریب کاهش خواهد یافت.
کمالالدین ضیا کمالی، رئیس میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی جیرفت نیز با تأکید بر اینکه تعرض به آثار تاریخی تعرض به هویت و سرمایه ملی کشور است، از ادامه روند شناسایی و دستگیری سایر حفاران غیرمجاز با همکاری دستگاههای امنیتی و انتظامی خبر داده و بر برخورد قانونی با متخلفان تأکید کرده است.
آنچه در روزهای اخیر در جیرفت رخ داد، بار دیگر این واقعیت را یادآور شد که حفاظت از میراث فرهنگی تنها مسئولیت یک نهاد نیست، بلکه نیازمند همکاری مردم، دستگاههای اجرایی، نهادهای امنیتی، دستگاه قضایی و حتی رسانههاست. آگاهیبخشی عمومی، استفاده از فناوریهای نوین، تقویت نظارت و خشکاندن ریشههای قاچاق آثار تاریخی، مجموعه اقداماتی است که میتواند از تکرار چنین حوادثی جلوگیری کند.
در کنار این ضرورتها، اقدام بهموقع نیروهای یگان حفاظت میراث فرهنگی و گزارشهای مردمی باعث شد بخش قابل توجهی از حفاران غیرمجاز پیش از وارد کردن خسارت گسترده به محوطههای تاریخی شناسایی شوند؛ اتفاقی که نشان میدهد هوشیاری مستمر، همچنان یکی از مهمترین ابزارهای صیانت از میراث چند هزار ساله ایران است.»
انتهای پیام
