ایسنا نوشت:
دکتر پیروز مجتهدزاده از چهره‌های شاخص جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک پس از یک دوره طولانی و سخت بیماری در ۸۱ سالگی در ۲۳ مهر ماه ۱۴۰۵ در لندن در گذشت.
پیروز مجتهدزاده متولد شهرستان نور در استان مازندران در ۲۰ بهمن ۱۳۲۴ بود و مراحل تحصیلی خود را در دانشگاه‌های تهران، منچستر و آکسفورد در جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک گذراند.
پیروز مجتهدزاده ۲۰ بهمن ۱۳۲۴ در شهر سولده از شهرستان نور در استان مازندران متولد شد. او تحصیلات دانشگاهی خود را در رشته جغرافیای انسانی و اقتصادی در دانشگاه تهران آغاز کرد و سپس برای ادامه تحصیل به بریتانیا رفت. مجتهدزاده در دانشگاه منچستر کارشناسی ارشد جغرافیای سیاسی گرفت و در دانشگاه آکسفورد و دانشگاه لندن نیز در همین حوزه به تحصیل و پژوهش پرداخت.
او طی چند دهه فعالیت علمی، در زمینه جغرافیای سیاسی، ژئوپلیتیک، مرزهای بین‌المللی و تحولات منطقه‌ای پژوهش کرد و با دانشگاه‌ها و مراکز مطالعاتی ایران و بریتانیا همکاری داشت. فعالیت‌های دانشگاهی او در دانشگاه تربیت مدرس و دانشگاه تهران و همچنین مرکز مطالعات ژئوپلیتیک و مرزهای بین‌المللی در دانشکده مطالعات شرقی و آفریقایی دانشگاه لندن (SOAS) بخشی از کارنامه علمی او را تشکیل می‌دهد.
مجتهدزاده آثار متعددی درباره جغرافیای سیاسی ایران، مرزهای بین‌المللی، موقعیت راهبردی خلیج‌فارس و تحولات سیاسی منطقه تألیف کرد.
از جمله آثار شناخته‌شده او می‌توان به «شیخ‌نشین‌های خلیج‌فارس»، «جغرافیای سیاسی تنگه هرمز»، «جزایر تنب و ابوموسی»، «جغرافیای تاریخی خلیج‌فارس»، «بازیگران کوچک در بازی بزرگ: استقرار مرزهای شرقی ایران و پیدایش افغانستان»، «سیاست‌های مرزی و مرزهای بین‌المللی ایران»، «امنیت و سرزمین‌گرایی در خلیج‌فارس: جغرافیای سیاسی دریایی» و «امیران مرزنشین و مرزهای شرقی ایران» اشاره کرد.
مطالعات او درباره مرزهای ایران و مسائل ژئوپلیتیکی خلیج‌فارس، به‌ویژه موضوع جزایر سه‌گانه ایرانی، بخش مهمی از فعالیت‌های پژوهشی‌اش را دربرمی‌گرفت. مجتهدزاده در آثار و اظهارنظرهای خود با استناد به اسناد تاریخی و استدلال‌های حقوقی، از حاکمیت ایران بر جزایر تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی دفاع می‌کرد و تحولات مربوط به این جزایر را در چارچوب تاریخ و جغرافیای سیاسی منطقه بررسی می‌کرد.
او همچنین در پژوهش‌های خود به نقش موقعیت جغرافیایی ایران در مناسبات منطقه‌ای و بین‌المللی توجه داشت و تلاش می‌کرد پیوند میان تاریخ، جغرافیا، مرزها و تحولات سیاسی را در تحلیل مسائل سرزمینی نشان دهد.
یکی از محورهای فکری و پژوهشی مجتهدزاده، بررسی رابطه میان جغرافیا، تاریخ و هویت سرزمینی ایران بود. او در مطالعات خود به این موضوع می‌پرداخت که چگونه عوامل تاریخی، فرهنگی و نمادین در شکل‌گیری و تداوم هویت سرزمینی و موجودیت سیاسی یک کشور نقش دارند.
در این چارچوب، نظریه آیکونوگرافی ژان گاتمن، استاد و جغرافی‌دان برجسته‌ای که مجتهدزاده با اندیشه‌های او آشنایی علمی داشت، از جمله مباحث مرتبط با مطالعه جغرافیای سیاسی و نقش نمادها و تصورات مشترک در شکل‌گیری قلمروهای سیاسی است. بررسی این مفاهیم در ارتباط با تاریخ ایران، بخشی از زمینه‌های نظری مطالعات مجتهدزاده درباره تداوم تاریخی و جایگاه سرزمینی ایران را تشکیل می‌داد.
در کنار فعالیت‌های علمی و پژوهشی، زادگاه مجتهدزاده نیز در خاطرات و نوشته‌های او جایگاه ویژه‌ای داشت. او در نوشته‌ای با عنوان «نوروزهایی خوش که در اندیشه‌اش دوباره جوان می‌شوم» از خاطرات بهاری خود در نور یاد کرده و نوشته است: «بهترین خاطرات بهاری من در آنجا و در آغوش طبیعت مصفای نور شکل گرفت.»
انتهای پیام
