کانال تلگرامی ترجمان نوشت:
کریستن فرنچ، نوتیلوس — لوئیس توماس، پزشک و نویسنده، سال‌ها پیش در کتاب مشهورش «مدوزا و حلزون» نوشت: «اینکه چطور یک سلول ساده به مغز شگفت‌انگیز انسان تبدیل می‌شود، مغزی که حتی می‌تواند هواپیما بسازد، یکی از بزرگ‌ترین معجزات روی زمین است». به باور او، «آدم‌ها باید تمام روز با شگفتی یکدیگر را صدا بزنند و جز دربارۀ همان یک سلول حرفی نزنند». اما توماس در میان این تأملات به نکتۀ دیگری هم رسید که آن را در پانویسی نوشت: «شاید هم نه یک سلول، بلکه دو سلول!».
این پانویس متواضعانۀ توماس شاید پیش‌بینی کشف مهمی بود که به‌تازگی دربارۀ ماهیت پیچیده‌ترین ساختار زیستی شناخته‌شده برای انسان صورت گرفته است. بر اساس پژوهش گروهی از دانشمندان علوم اعصاب در کالیفرنیا، مغز برخلاف تصور رایج، اندامی واحد نیست، بلکه از دو اندام متمایز تشکیل شده است. یکی از این دو اندام وظیفۀ تنظیم کارکردهای حیاتی بدن، مانند تنفس، خواب، گرسنگی و ضربان قلب را بر عهده دارد و دیگری مسئول توانایی‌های پیچیده‌تری مانند شعر، حافظه، ریاضیات و فلسفه است.
این یافته‌ها که به‌تازگی در نشریۀ «نیچر نوروساینس» منتشر شده‌اند، ممکن است دیدگاه رایج دربارۀ رشد مغز را که دهه‌ها بر علم اعصاب حاکم بوده است، دگرگون کنند. این کشف نه‌تنها به درک بهتر تکامل مغز انسان و دیگر حیوانات کمک می‌کند، بلکه می‌تواند تأثیر چشمگیری بر درمان بیماری‌های مغزی و حتی شناخت ما از هوش و آگاهی انسان داشته باشد.
کایل لو، زیست‌شناس دانشگاه استنفورد و از نویسندگان این پژوهش، می‌گوید: «مغز از سه بخش پیش‌مغز، میان‌مغز و پس‌مغز تشکیل شده است. پیش‌مغز وظایف پیچیده‌ای مانند تفکر و استدلال را بر عهده دارد، درحالی‌که پس‌مغز کارکردهای حیاتی بدن را کنترل می‌کند». به گفتۀ او، برخلاف دیدگاه سنتی که هر سه بخش مغز را حاصل یک سلول واحد می‌دانست، یافته‌های جدید نشان می‌دهند که سلول‌ها از نخستین لحظۀ شکل‌گیری هویت مغزی‌شان، به دو مسیر مجزا می‌روند: گروهی پیش‌مغز و میان‌مغز را می‌سازند و گروهی دیگر پس‌مغز را.
لو معتقد است به همین دلیل، داشتن بدن شرطی حیاتی برای هوشیاری به نظر می‌رسد، زیرا شواهد بالینی نشان می‌دهند که فقدان هوشیاری و مرگ مغزی تقریباً همیشه با آسیب به پس‌مغز و ساقۀ مغز ارتباط دارند. این یعنی یکی از مسیرهای رشد مغز مستقیماً به مرکز هوشیاری و بقای موجود زنده منتهی می‌شود و همین دوگانگی، تفاوت بنیادین هوش انسان با هوش مصنوعی را نیز آشکار می‌کند.
پیش‌مغز مسئول حافظه، استدلال و خلاقیت است؛ توانایی‌هایی که اغلب با قابلیت‌های هوش مصنوعی مقایسه می‌شوند. اما داشتن حافظه لزوماً به معنای داشتن هوشیاری نیست. در طبیعت، حتی موجودات تک‌سلولی ساده‌ای مانند مخمرها نیز بدون داشتن مغز یا نورون، به کمک پروتئین‌های بادوام، نوعی حافظۀ زیست‌شیمیایی دارند که به بقایشان کمک می‌کند.
بنابراین، اگر پس‌مغز شرطی ضروری و بنیادین برای هوشیاری باشد، به این معناست که «زنده‌بودن» و تجربۀ ذهنی اساساً با محاسبه، خلاقیت و حافظه تفاوت دارند. هوشیاری واقعی بر پایۀ تعامل با بدن و ساختارهای پس‌مغز شکل می‌گیرد و همین مسئله، هوش زیستی انسان را در بنیادی‌ترین سطح از هوش ماشین‌ها متمایز می‌کند.
آنچه خواندید برگرفته از مطلب «You Have Two Brains, Not One» نوشتۀ کریستن فرنچ است که در تاریخ ۱۸ سپتامبر ۲۰۲۶ در نویتیلوس منتشر شده است.
انتهای پیام
