منوچهر متکی، وزیر امور خارجه اسبق ایران و عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس، در گفت‌وگو با انصاف نیوز با اشاره به پیام‌های اخیر آمریکا و تحرکات دیپلماتیک میانجی‌ها، گفت: مسئله اصلی ایران در شرایط فعلی مذاکره با آمریکا نیست، بلکه پایبندی واشنگتن به تعهداتی است که پیش‌تر پذیرفته و به آن‌ها عمل نکرده است.
او نامه‌ی جی‌دی ونس به محسن رضایی را ادامه سیاست فریبکارانه دولت ترامپ برای خرید زمان و اثرگذاری بر افکار عمومی آمریکا دانست و گفت: احتمال حمله نظامی در روزهای پیش‌رو کاهش یافته، اما در صورت پیروزی ترامپ در انتخابات، احتمال تشدید تقابل با ایران وجود دارد.
متکی همچنین با دفاع از رویکرد ایران در قبال تنگه هرمز، بر ضرورت تغییر نگاه دیپلماتیک کشور و پرهیز از دوگانه‌سازی میان جنگ و مذاکره تأکید کرد.
فیلم کامل این گفت‌وگو را در کانال انصاف نیوز در یوتیوب [لینک] و آپارات [لینک] ببینید.
او در پاسخ به پرسشی درباره سخنان اخیر رهبری درباره امکان حملات فرامنطقه‌ای، این دستورات به فرماندهان ارشد نظامی را پاسخی به تهدیدها و تحرکات نظامی آمریکا در ماه‌های گذشته دانست.
او ادامه داد: آمریکا در این مدت تلاش کرده است تجهیزات و امکانات نظامی خود را در منطقه و خارج از آن افزایش دهد؛ اقدامی که علاوه بر تهدید ایران، تلاشی برای پاسخ به این ارزیابی است که سامانه‌های پدافندی آمریکا، از جمله پاتریوت، در مقابله با موشک‌های ایران با محدودیت روبه‌رو شده‌اند.
او گفت: پیام اخیر رهبری این است که در صورت حمله دوباره آمریکا، پاسخ ایران الزاماً به منطقه محدود نخواهد بود.
متکی همچنین با اشاره به طرح مفهوم تهاجم بازدارنده در سیاست‌های نظامی، گفت: دکترین دفاعی ایران همچنان برقرار است، اما امکان اقدام پیش‌دستانه برای ایجاد بازدارندگی نیز مورد توجه قرار گرفته است.
نامه ونس و ادامه سیاست خرید زمان
این نماینده مجلس در ارزیابی نامه ونس گفت: آمریکا در مذاکرات عمان و ژنو و سپس اسلام‌آباد از مذاکره برای پیشبرد اهداف دیگری استفاده کرده است. متکی تفاوت روند اسلام‌آباد با مذاکرات قبلی را در این دانست که در آن مرحله حتی تا سطح امضای تفاهم‌نامه نیز پیش رفتند، اما آمریکا پس از امضا به تعهدات خود عمل نکرد.
او با اشاره به گذشت هفته‌ها از امضای تفاهم‌نامه گفت: واشنگتن در این مدت نه‌تنها تعهدات خود را اجرا نکرده، بلکه مقام‌های آمریکایی نیز به‌صراحت از نرسیدن به تفاهم با ایران سخن گفته‌اند. هدف ترامپ از ادامه مذاکرات، القای این پیام به رأی‌دهندگان و نخبگان آمریکایی بوده که دولت او در حال حل‌وفصل اختلاف با ایران است؛ موضوعی که می‌توانست از افزایش بیشتر قیمت نفت نیز جلوگیری کند.
او نامه ونس را در ادامه همین روند و تلاشی برای خرید زمان و تأثیرگذاری بر افکار عمومی آمریکا ارزیابی کرد. متکی تأکید کرد که مذاکره زمانی معنا دارد که طرف مقابل به تعهداتش عمل کند و تکرار توافق‌هایی که واشنگتن به آن‌ها پایبند نمی‌ماند، نمی‌تواند مسئله را حل کند.
احتمال جنگ کاهش یافته است
متکی درباره احتمال حمله دوباره آمریکا گفت: احتمال وقوع جنگ در روزهای پیش‌رو، ساعت‌به‌ساعت کمتر می‌شود. او توضیح داد که ترامپ در ماه‌های گذشته به دنبال دستاوردی نظامی بوده که بتواند آن را به‌عنوان پیروزی به افکار عمومی آمریکا عرضه کند و از آن برای افزایش آرای خود بهره ببرد؛ اما چنین اقدامی می‌توانست نتیجه معکوس داشته باشد.
او گفت: ممکن بود حمله نظامی به اهدافی که آمریکا در نظر گرفته بود نرسد و حتی پیامدهایی پیش‌بینی‌نشده برای واشنگتن به همراه داشته باشد. متکی با اشاره به ادعاهای ترامپ درباره نابودی تأسیسات هسته‌ای ایران پس از حمله به فردو، گفت: نتیجه آن‌گونه که رئیس‌جمهور آمریکا تصور می‌کرد، محقق نشد.
او همچنین با مقایسه رفتار ترامپ و دولت اسرائیل گفت: مقام‌های اسرائیلی نیز در مقاطعی تصور می‌کردند حمله به ایران می‌تواند برایشان دستاورد انتخاباتی داشته باشد، اما نگرانی از توانایی‌های نظامی ایران و احتمال معکوس شدن نتیجه حمله، در محاسبات آن‌ها اثر گذاشته است. در صورت پیروزی ترامپ در انتخابات، احتمال آغاز تقابل گسترده‌تر با ایران وجود دارد.
قالیباف از تصمیم‌گیری‌ها کنار نرفته است
متکی درباره شایعات مربوط به کنارگذاشته‌شدن محمدباقر قالیباف از ساختار تصمیم‌گیری مذاکرات پس از انتصاب محسن رضایی به دبیری شورای عالی امنیت ملی گفت: روند امور و نقش‌آفرینی قالیباف نشان می‌دهد این ادعاها بیشتر شایعه بوده است.
او در بخش دیگری از گفت‌وگو، به صحبت‌های پیشین خود درباره تنگه هرمز و اینکه ایران در این زمینه از خواب بیدار شده است، پرداخت. متکی گفت: منظور من از این تعبیر، غفلت طولانی‌مدت در استفاده از ظرفیت‌های راهبردی تنگه هرمز بوده است.
متکی با اشاره به سال‌های نخست انقلاب و واکنش‌هایی که به موضوع حضور ناوهای آمریکایی در خلیج فارس وجود داشته، گفت: در گذشته حتی تصور هدف قراردادن ناوهای آمریکا برای برخی دشوار بود.
او ادامه داد: حمله ایران به پایگاه عین‌الاسد پس از ترور سردار قاسم سلیمانی نشان داد که می‌توان به مواضع نظامی آمریکا نیز پاسخ داد. جنگ اخیر نیز باعث شد ایران بیش از گذشته به ظرفیت راهبردی تنگه هرمز توجه کند؛ ظرفیتی که پیش از این به اندازه کافی در محاسبات سیاسی و نظامی کشور مورد توجه قرار نگرفته بود.
متکی با تأکید بر اینکه تنگه هرمز در اختیار ایران است، گفت: استفاده صلح‌آمیز و تجاری همه کشورها از این مسیر می‌تواند ادامه پیدا کند، اما حضور نظامی آمریکا و استفاده از این مسیر برای انتقال تجهیزات و ایجاد پایگاه‌های نظامی نباید مانند گذشته ادامه داشته باشد. رفع تحریم‌ها، آزادسازی دارایی‌های ایران، جمع‌آوری پایگاه‌های نظامی آمریکا در منطقه، جبران خسارت‌ها و برقراری آتش‌بس در کل منطقه از شروطی است که باید برای بازگشایی تنگه مورد توجه قرار گیرند.
برجام خسارت محض بود
این نماینده مجلس در ارزیابی برجام، با یادآوری تعبیر خسارت محض که به گفته او از سوی رهبر شهید درباره این توافق به کار رفته بود، گفت: ایران در نهایت دستاوردی متناسب با هزینه‌های این توافق به دست نیاورد و پس از سال‌ها مذاکره، با اجرای مکانیسم ماشه نیز روبه‌رو شد. کسانی که در مذاکرات برجام به هشدارها توجه نکردند، امروز باید درباره عملکرد خود پاسخ‌گو باشند.
متکی در مقایسه مذاکرات اخیر با برجام گفت: در مذاکرات اسلام‌آباد، آمریکا طرح ۱۵بندی خود را ارائه کرد که مذاکره‌کنندگان ایرانی آن را نپذیرفتند و سپس طرح ۱۴بندی ایران مطرح شد و ترامپ آن را در سطح رئیس‌جمهور پذیرفت و امضا کرد.
متکی این اتفاق را از نظر شکلی یک موفقیت دیپلماتیک دانست، اما گفت: پرسش اصلی این است که چرا آمریکا طرحی را پذیرفت که به اعتقاد او بخش زیادی از مفاد آن به نفع ایران بود. واشنگتن از ابتدا قصد اجرای آن را نداشته و می‌خواسته با ادامه مذاکرات، زمان بخرد و فشار افکار عمومی آمریکا درباره جنگ و افزایش قیمت نفت را کاهش دهد.
او همچنین درباره نقش پاکستان و دیگر میانجی‌ها گفت قصد ندارد میانجی‌های پاکستانی را متهم به فریبکاری کند و معتقد است آن‌ها ممکن است با نیت جلوگیری از جنگ وارد این روند شده باشند، اما در تشخیص رفتار آمریکا دچار اشتباه شده‌اند: «طرف ایرانی از ابتدا موضع مشخصی داشته، در حالی که آمریکا در عمل به تعهدات خود پایبند نبوده است».
دیپلماسی فقط مذاکره نیست
متکی با تأکید بر اینکه مسئله ایران و آمریکا دیگر صرفاً چگونگی مذاکره مستقیم یا باواسطه نیست، گفت: واشنگتن باید به تعهدات پذیرفته‌شده خود عمل کند.
او در عین حال با دوگانه‌سازی میان جنگ و مذاکره مخالفت کرد و گفت: مطالبات ایران باید محقق شود؛ ترجیح کشور آن است که این مطالبات از مسیر مسالمت‌آمیز به نتیجه برسد، اما در صورت اجرا نشدن آن‌ها، ایران باید برای گرفتن حقوق و خسارت‌های خود اقدام کند.
او در پاسخ به پرسشی درباره تفاوت مواجهه پزشکیان – قالیباف و روحانی – ظریف با منتقدان مذاکرات، به تجربه مذاکرات برجام اشاره کرد و گفت: مذاکره‌کنندگان ایرانی باید از نحوه استفاده دولت‌های آمریکا از اختلافات داخلی خود درس بگیرند. دموکرات‌ها در دوران مذاکرات اوباما از مخالفت جمهوری‌خواهان برای گرفتن امتیاز بیشتر از ایران استفاده می‌کردند و هم‌زمان به مخالفان داخلی خود می‌گفتند در هدف با آن‌ها اشتراک نظر دارند، اما روششان متفاوت است.
متکی گفت: انتقادهای خود از روند مذاکرات فعلی را ابتدا به‌صورت مستقیم با محمدباقر قالیباف و عباس عراقچی در میان گذاشته و مطالب و پیشنهادهایم را برای آن‌ها فرستاده‌ام.
او تأکید کرد به مذاکره‌کنندگان کشور اعتماد دارد و می‌داند مذاکرات بدون اذن رهبری انجام نمی‌شود، اما میان اذن مذاکره و فن مذاکره تفاوت وجود دارد و مذاکره‌کنندگان باید با شناخت دقیق‌تری از طرف مقابل عمل کنند.
او در پایان با اشاره به سابقه رفتار آمریکا از ابتدای انقلاب، آن کشور را طرفی دانست که در مقاطع مختلف از تهدید، فریب و فشار استفاده کرده است. متکی با یادآوری تجربه مذاکرات الجزایر و پرونده گروگان‌ها در سال ۱۳۵۹ گفت: دیپلماسی همیشه به معنای مذاکره‌کردن نیست و گاهی مذاکره‌نکردن نیز بخشی از سیاست خارجی است. ایران باید در محاسبات دیپلماتیک خود، علاوه بر پیگیری مطالبات، پیامدهای سیاسی و انتخاباتی تصمیم‌های دولت آمریکا را نیز در نظر بگیرد.
انتهای پیام
