سیدمسعود رضوی، نویسنده، در روزنامه اطلاعات نوشت:
این نوشته دیباچه ای برای معرفی کتاب معتبر و مهم پروفسور آلن رایان است. قصد ما البته توضیحات دربارهٔ برخی فصول کتاب و دیدگاه نویسنده است. آلن رایان محقق و استادی برجسته در اندیشه سیاسی است و صاحب دیدگاه انتقادی و انصاف در داوری.
هرچند سایهٔ سنگین یک‌جانبه نگری در علم و فلسفهٔ و تاریخ و سیاست چنان در مغرب زمین سنگین است که دشوار بتوان آنان را متقاعد کرد که از وارونه سازی دست بردارند و حداقل سهم دیگری را هم اگر به رسمیت نمی‌شناسند، ابراز کنند. در هفته‌های آینده ترجمه مقاله تحلیلی کریستوفر کالدول نویسنده و منتقد را در این زمینه منتشر خواهیم کرد.
«سیاست: تاریخ اندیشه‌های سیاسی از هِروُدُت تا به امروز»، نوشته پروفسور آلن رایان در دو جلد و ۱۱۱۴ صفحه از سوی انتشارات آلن لین منتشر شده است. آلن رایان در سال ۱۹۴۰ در لندن متولد شد و سال‌ها در دانشگاه آکسفورد تدریس کرد، جایی که به عنوان عضو کالج نیو و استاد سیاست فعالیت می‌کرد.
او از سال ۱۹۸۸ تا ۱۹۹۶، استاد سیاست در دانشگاه پرینستون بود، و سپس به آکسفورد بازگشت تا به عنوان رئیس کالج نیو و استاد نظریه سیاسی تا زمان بازنشستگی خود در سال ۲۰۰۹، فعالیت کند. از جمله آثار قبلی او می‌توان به “فلسفه جان استوارت میل”، “برتراند راسل: زندگی سیاسی” و “جان‌دیویی و اوج لیبرالیسم آمریکایی” اشاره کرد. او عضو آکادمی سلطنتی بریتانیا است.
کتاب او، یک تاریخ جامع از اندیشه‌های سیاسی است که از دوران هِروُدُت تا به امروز را پوشش می‌دهد، آتن باستانی تا دموکراسی مدرن و درباره پاسخ‌هایی است که مورخان، فیلسوفان، الهی دانان، سیاستمداران و انقلابیون بالقوه به یک سوال داده‌اند: انسان‌ها چگونه باید بهترین راه را برای اداره خود بیابند؟
این پرسش، مسائل بی‌شماری را مطرح می‌کند: آیا اصلاً می‌توانیم امور خود را مدیریت کنیم؟ آیا لازم است در این راه تلاش کنیم؟ بسیاری از افراد در گذشته معتقد بوده‌اند که تنها برخی افراد، چه از نظر توانایی و چه از نظر حق، صلاحیت خودگردانی را دارند: یونانیان، اما نه پارسیان! مردان، اما نه زنان! اقلیت مرفه، اما نه اکثریت فقیر! برخی دیگر معتقد بوده‌اند که تعداد کمی از ما تمایل به خودگردانی دارند و حکومت، ذاتاً، به معنای مدیریت یک گروه از نخبگان کارآمد بر توده‌ای مطیع است.
تقریباً هر حکومت مدرنی ادعا می‌کند که دموکراتیک است؛ اما آیا دموکراسی واقعاً بهترین راه برای سازماندهی زندگی سیاسی ما است؟ تقریباً به مدت دو هزار سال، نظر متخصصان این موضوع را رد می‌کرد اما امروزه، نظر متخصصان با این موضوع موافق است. آیا ما واقعاً در جوامع دموکراتیک زندگی می‌کنیم؟ قطعاً، این جوامع شباهتی به آنچه که آتنی‌ها وصف کردند یا برای آن جنگیدند، ندارند. به نظر می‌رسد که ممکن است توافق کمتری نسبت به آنچه فکر می‌کنیم، در مورد اینکه انسان‌ها چگونه می‌توانند بهترین راه را برای اداره خود بیابند، وجود داشته باشد.
در این کتاب فوق‌العاده، که حاصل بیش از سی سال تحقیق است، آلن رایان با بزرگترین متفکران گذشته در ارتباط است تا ایده‌های آنها را با وضوحی که خواندن این کتاب را جذاب می‌کند، توضیح دهد. او به این نکته اشاره می‌کند که چقدر از پیشگامان فکری خود فاصله داریم.
به ما یادآوری می‌کند که ایده‌های متفکران درگذشته باستان، اغلب زنده و تاثیرگذارتر هستند و به ما به طور واضح‌تر و مستقیم‌تر نسبت به ایده‌های معاصران‌مان، سخن می‌گویند. در دوره‌ای که گاهی احساس می‌کنیم مشکلات جهان به سادگی توانایی ما را برای کنترل آنها تحت‌الشعاع قرار می‌دهد. این اثر یک راهنمای مفید برای روش‌هایی که بزرگترین متفکران تمدن ما، به مسائل سیاسی پرداخته‌اند، ارائه می‌دهد.
ایران و یونان
آلن رایان در این کتاب می‌گوید: «کتابم را با هرودوت آغاز می‌کنم چرا که در نهایت مسأله این بود که آیا ایرانیان بر یونانی‌ها پیروز شده بودند یا خیر؟ و کاری هم در این باره از دست ما ساخته نبود. چه بسا جهان مدرن، سیاست مدرن و دولت مدرن، همان انتقام دیرهنگام امپراتوری ایران از فاتحان ماراتون وسالامیس باشد.»
پروفسور رایان در تحلیل خود از تاریخ سیاست می‌نویسد: یونان مخترع «سیاست» بود، اما ایران باستان مخترع «State دولت»؛ و شاید دولت‌های مدرن امروزی، انتقام ایران از پیروزمندان ماراتون وسالامیس باشد! روایتِ کلاسیک می‌گوید یونان در آن جنگ‌ها پیروز شد و البته آن روایت‌ها را خود یونانیان و غالباً غربیان نوشته‌اند و گفته‌اند دموکراسی غربی نجات یافت. اما رایان با نگاهی عمیق می‌گوید: اگر امروز به ساختارِ کشورهای مدرن (از آمریکا تا فرانسه) نگاه کنید، آنها هیچ شباهتی به آتن ندارند، بلکه دقیقاً کپی‌برداری از ساختار امپراتوری ایران هستند.
جوهره یک دولتِ مدرن، بحث‌های فلسفی در میدان شهر «آگورا» نیست بلکه «اقتدار متمرکز، مدیریت بوروکراتیک (دیوان سالاری)، جمع‌آوری سیستماتیک مالیات، ارتش‌های منظم، و ارائه خدمات عمومی» است. این ماشین عظیم اداری را آتنی‌ها نساختند. این ماشین، اختراع هخامنشیان و ایرانی‌ها بود.
رایان به یک حقیقت گزنده برای خوانندگان مألوف خود هم اشاره می‌کند: «رعایای ایران بسیار مرفه‌تر از یونانی‌ها بودند. » اینجا دعوای همیشگی تاریخ اندیشه رخ می‌نماید: آزادی فقرآلود یونان یا رفاه اقتدارگرایانه ایران؟
رایان با طعنه‌ای ظریف به اداره پست آمریکا و وام‌گیری این نهاد از سیستم چاپارخانه هخامنشی (پیک‌هایی که نه برف و نه باران آنها را متوقف نمی‌کرد)، نشان می‌دهد که شهروند/ انسانِ مدرن، در عمل مدل یا شیوه زیست ایرانی را ترجیح داده است. ما در دنیای مدرن، حاضر شده‌ایم بخش زیادی از آزادیهای سیاسی آرمانی (مدل آتنی) را به یک «لویاتانِ» قدرتمند (دولت) واگذار کنیم، تا در عوض، دولت برای ما «امنیت، رفاه، پست، خدمات و نظم» تأمین کند. چکیده بحث رایان این است: «ما انسانهای مدرن، در رؤیاها و شعارهایمان، خود را فرزندان دموکراسی یونان می‌دانیم، اما در واقعیت زندگی روزمره، مالیات دادن‌ها، دریافت خدمات اداری، و تن دادن به بوروکراسی متمرکز، همگی شهروندان امپراتوری «ایران باستان» هستیم.»
با این نگاه می‌شود به سخنان مارک روبیو، وزیر خارجه آمریکا پاسخ داد که طبق نظر مهم‌ترین متخصص تاریخ اندیشه سیاسی، ایران انتقامش را از غرب گرفته است.
نظرهایی درباره کتاب
«استیون ج. گرینبلات»، مورخ ادبی و نویسنده آمریکایی استاد علوم انسانی دانشگاه جان کوگان و دانشگاه‌هاروارد: «آلن‌رایان، در این اثر شگفت‌انگیز و جاه‌طلبانه، با بررسی کل این حوزه وسیع، به طور خلاصه، طیف گسترده‌ای از دیدگاه‌های متضاد را ترسیم می‌کند و پیامدهای گاه هیجان‌انگیز و گاه فاجعه‌بار اندیشه‌های سیاسی را بررسی می‌کند.»
«قوام آنتونی آپیا»، فیلسوف و نظریه‌پرداز فرهنگ معاصر و استاد فلسفه دانشگاه پرینستون: «آلن رایان مجموعه‌ای گسترده از متون چالش‌برانگیز را که در طول ۲۵ قرن گذشته در غرب نوشته شده‌اند، گردآوری کرده و با زبانی بسیار واضح و شفاف، به آنها پرداخته است. این، دستاوردی شگفت‌انگیز است که دانش فراوان را با چنین وضوحی ترکیب می‌کند.»
«هارولد بلوم» منتقد ادبی و استاد علوم انسانی آمریکایی دانشگاه ییل که از او به عنوان تاثیرگذارترین منتقد انگلیسی زبان قرن بیستم یاد می‌شود: «رایان در طول کتاب، پویایی و درک عمیقی از معنای انسانی تمام آنچه که در طول تاریخ در تفکرات سیاسی رخ داده است، نشان می‌دهد. من به ویژه به بلاغت موجز، دانش گسترده و دقت و عمقی که به طرز شگفت‌انگیزی، تمام وجود خود را در این دامنه وسیع و دغدغه عمیق نسبت به محدودیت‌های انسانی خود دخیل می‌کند، تحسین می‌کنم.»
«مارک مازور» مورخ بریتانیایی استاد دانشگاههای پرینستون و کلمبیا و نویسنده فاینشنال تایمز: «بررسی جذاب و هوشمندانه‌ای از متفکران بزرگ سیاسی… آنها از طریق رایان مستقیماً با زمان حال صحبت می‌کنند.»
«جرمی والدرون» استاد حقوق و فلسفه دانشگاه نیویورک در مجله نیویورک ریویو آو بوکز: «کتاب رایان اثری باشکوه است، واضح (حتی زمانی که ایده‌هایی که او بررسی می‌کند مبهم هستند) و جذاب (حتی زمانی که نظریه در اصل زننده است)
هر کسی که از راه دور به نظریه سیاسی علاقه‌مند باشد، از خواندن یا غرق شدن در کتاب رایان سود خواهد برد، چه این اولین آشنایی او با اصول نظریه سیاسی باشد و چه اینکه دهه‌ها در حال چرخش در این حوزه بوده باشد. . . این یک تجربه قابل توجه است.»
«جاستین چمپیون»، نویسنده و منتقد مجله تاریخ بی‌بی‌سی: «رایان با جاه‌طلبی و ظرافت، دو و نیم هزاره تفکر سیاسی را پوشش می‌دهد… با وجود پوشش حوزه‌های فکری وسیع، [درباره سیاست] هم وقتی جزئیات را بررسی می‌کند و هم وقتی از یک دیدگاه وسیع‌تر نتیجه‌گیری می‌کند، لذت‌بخش است.» «جان کین»، محقق و نویسنده در فایننشال تایمز: «درباره سیاست، مملو از مشاهدات هوشمندانه و توصیه‌های خردمندانه است.»
اکونومیست نیز کتاب پروفسور رایان را: «یک دستاورد چشمگیر» خوانده است.
انتهای پیام
