آزمایش ماموگرافی و پاپ‌اسمیر از دسترس زنان خارج شد

هر چند که در شعار مسئولان نظام سلامت از «پیشگیری» به‌عنوان کلید طلایی کاهش هزینه‌ها و ارتقای سلامت عمومی سخن می‌گویند، واقعیت میدانی حکایت دیگری دارد. افزایش چشمگیر هزینه آزمایش‌های غربالگری مانند پاپ‌اسمیر و ماموگرافی، این ابزارهای حیاتی پیشگیری را از دسترس بخش بزرگی از زنان، به‌ویژه در دهک‌های پایین درآمدی، خارج کرده است. به این ترتیب هزینه‌های بخش سلامت در عمل بیش از هر چیز بر درمان متمرکز ماند؛ درمانی که نه‌تنها پرهزینه‌تر است، بلکه وقتی جای پیشگیری را می‌گیرد، جان انسان‌ها را هم به بازی می‌گیرد.

در ماه‌های اخیر بسیاری از زنان با شوک قیمتی در مراکز آزمایشگاهی و تصویربرداری مواجه شده‌اند. هزینه پاپ‌اسمیر که تا چند سال پیش با رقم‌هایی نسبتاً قابل‌تحمل انجام می‌شد، اکنون به عددهایی رسیده که برای یک زن کارگر، یک مادر سرپرست خانوار یا یک زن خانه‌دار بدون درآمد مستقل، عملاً غیرقابل پرداخت است. ماموگرافی نیز به‌عنوان اصلی‌ترین ابزار غربالگری سرطان پستان، از این موج گرانی در امان نمانده است.

بر اساس تحقیقات انجام شده توسط خبرنگار تجارت‌نیوز، هر مرکز بنا به تجهیزاتی که استفاده می‌کند و متخصصانی که در آن مشغول به کار هستند قیمت‌های مخصوص به خودش را دارد. به طور مثال قیمت تعیین شده تست «پاپ اسمیر» از سوی وزارت بهداشت مبلغی بین ۷۰۰ تا ۹۰۰ هزار تومان است اما در برخی مطب‌ها، پزشکان برای انجام این تست مبالغی تا بیش از یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان دریافت می‌کنند.

مساله اینجاست که بسیاری از این مراکز با هیچ بیمه‌ای طرف قرارداد نیستند و عموما با بهانه‌هایی مانند استفاده از دستگاه‌های پیشرفته و یا بررسی‌های چندبعدی اقدام به دریافت مبالغی بیش از رقم‌های تعیین شده وزارت بهداشت و درمان می‌کنند.

شکاف سلامت در جامعه / پیشگیری تبدیل به کالایی لوکس شده است؛ کالایی که فقط طبقات متوسط رو به بالا توان استفاده منظم از آن را دارند

یکی از مشکلات اساسی، پوشش ناکافی بیمه‌ها برای خدمات پیشگیرانه است. بسیاری از بیمه‌ها پاپ‌اسمیر را فقط در شرایط خاص یا با فواصل طولانی پوشش می‌دهند و ماموگرافی نیز اغلب با فرانشیز بالا انجام می‌شود. این یعنی زن باید بین «نان شب» و «آزمایش پیشگیری» یکی را انتخاب کند؛ انتخابی که در شرایط فشار اقتصادی، اغلب به ضرر سلامت تمام می‌شود.

در چنین شرایطی، پیشگیری تبدیل به کالایی لوکس شده است؛ کالایی که فقط طبقات متوسط رو به بالا توان استفاده منظم از آن را دارند. این مساله نه‌تنها ناعادلانه است، بلکه به شکاف سلامت در جامعه دامن می‌زند؛ شکافی که در نهایت هزینه‌های اجتماعی و اقتصادی سنگینی به کشور تحمیل می‌کند.

موجی از تشخیص‌های دیرهنگام / حذف عملی پیشگیری از سبد سلامت خانواده‌ها، به‌معنای انتقال بحران به آینده است

فرح نژادپاک، متخصص زنان و زایمان، در این باره به تجارت‌نیوز می‌گوید: پاپ‌اسمیر و ماموگرافی جزو ساده‌ترین و موثرترین روش‌های پیشگیری هستند. اگر زنان به دلیل مشکلات مالی این آزمایش‌ها را انجام ندهند، ما با موجی از تشخیص‌های دیرهنگام مواجه می‌شویم.

او می‌افزاید: سرطان دهانه رحم در مراحل اولیه تقریباً قابل کنترل است، اما وقتی دیر تشخیص داده شود، درمان آن بسیار سخت، پرهزینه و گاهی غیرممکن خواهد بود.

این متخصص زنان و زایمان ادامه می‌دهد: در مورد سرطان پستان هم همین‌طور است. ماموگرافی می‌تواند توده‌های بسیار کوچک را شناسایی کند، زمانی که هنوز هیچ علامتی وجود ندارد. اما اگر زن به‌دلیل نداشتن پول این بررسی را انجام ندهد و چند سال بعد با توده بزرگ و متاستاز مراجعه کند، هم شانس درمان کمتر می‌شود و هم هزینه‌ها چند برابر.

نژادپاک خاطر نشان می‌کند: حذف عملی پیشگیری از سبد سلامت خانواده‌ها، به‌معنای انتقال بحران به آینده است. ما داریم با تصمیم‌های امروز، هزینه‌های سنگین فردا را می‌سازیم.

تناقض‌های حوزه بهداشت و درمان با جان انسان‌ها سر و کار دارد / زنی که امروز مجبور است به دلیل هزینه‌های بالا از انجام آزمایش‌های پیشگیرانه صرف نظر کند شاید چند سال بعد با هزینه‌های ده‌ها یا صدها میلیون تومانی درمان سرطان مواجه شود

او در بخش دیگری از سخنان خود اضافه می‌کند: از یک سو مسئولان از افزایش بار سرطان و لزوم غربالگری صحبت می‌کنند، از سوی دیگر تعرفه‌ها را بالا می‌برند و بیمه‌ها نیز از زیر بار این هزینه‌ها شانه خالی می‌کنند. این تناقض، فقط یک مساله مدیریتی نیست؛ مساله‌ای است که مستقیماً با جان انسان‌ها سر و کار دارد.

فرح نژادپاک می‌گوید: از طرف دیگر به دلیل بدحسابی بیمه‌ها عموما تمام هزینه از بیمار دریافت می‌شود و در نهایت برگه‌ای به او می‌دهند تا بتواند درصدی از هزینه را از بیمه‌ها پس بگیرد که همین مساله هم خود معضل دیگری است برای افرادی که توان پرداخت این هزینه‌ها را ندارند.

او هشدار می‌دهد: در نهایت زنی که امروز مجبور است به دلیل هزینه‌های بالا از انجام آزمایش‌های پیشگیرانه صرف نظر کند ممکن است چند سال بعد با هزینه‌های ده‌ها یا صدها میلیون تومانی درمان سرطان مواجه شود. اما آن زمان، دیگر فقط مساله پول در میان نیست؛ پای رنج، ناتوانی و حتی مرگ در میان است.

نمی‌توانیم سلامت زنان را به بازار بسپاریم

نژادپاک در پایان می‌گوید: ما نمی‌توانیم سلامت زنان را به بازار بسپاریم. اگر دولت و بیمه‌ها کنار بکشند، نتیجه‌اش افزایش مرگ‌ومیر قابل پیشگیری خواهد بود و این یک فاجعه خاموش است.

اقتصاد بیمار، سلامت بیمارتر / پیشگیری به حاشیه رانده شده است

واقعیت این است که سیاست‌گذاری سلامت نمی‌تواند جدا از واقعیت‌های اقتصادی جامعه باشد. وقتی تورم افسارگسیخته است، دستمزدها عقب مانده و هزینه‌های اساسی زندگی بالا رفته، انتظار اینکه زنان به‌طور منظم برای آزمایش‌های پیشگیرانه هزینه کنند، غیرواقع‌بینانه است. اینجاست که نقش دولت و بیمه‌ها پررنگ می‌شود؛ نقشی که در حال حاضر به‌خوبی ایفا نمی‌شود.

اگر سیاست‌گذار واقعاً به پیشگیری باور دارد، باید آن را ارزان، در دسترس و حتی رایگان کند؛ نه اینکه با افزایش تعرفه‌ها و کاهش پوشش بیمه‌ای، پیشگیری را به حاشیه براند. تجربه بسیاری از کشورها نشان می‌دهد هر ریالی که در پیشگیری هزینه می‌شود، چندین برابر در درمان صرفه‌جویی به همراه دارد.