سقوط گفتار؛ از تحلیل تا ادبیات کوچه‌بازاری آقای لیلاز

سجاد شهری زاده، کارشناس اقتصاد سیاسی، در یادداشتی ارسالی به انصاف نیوز نوشت:

در روزهایی که سایه جنگ بر سر مردم ایران سنگینی می‌کند و گفت‌وگوی عمومی بیش از هر زمان به دقت و مسئولیت نیاز دارد، اظهارنظرهایی از جنس آنچه اخیراً برخی چهره‌ها – از جمله سعید لیلاز – مطرح کرده‌اند، فقط بنزین روی آتش ابتذال زبانی می‌ریزد.

وقتی ایشان در مصاحبه با همشهری آنلاین، منتقدان برخی سیاست‌های این روزها را با عبارت «زر نزنید» خطاب می‌کند، دیگر فقط اختلاف نظر نیست؛ این سقوط معیارهای گفتار است.

این دقیقاً همان جایی است که روشنفکرنمایی، نقاب از چهره برمی‌دارد و به ادبیات چاله‌میدانی پناه می‌برد. به جای پاسخ به نقد و ورود به میدان استدلال، ساده‌ترین و در عین حال سخیف‌ترین راه را انتخاب می‌کند: تحقیر کلامی. این نه قدرت، که اعترافی ناخواسته به ناتوانی در مواجهه فکری است.

مشکل اینجاست که وقتی چنین ادبیاتی از زبان افرادی با تریبون عمومی بیرون می‌آید، به سرعت عادی می‌شود. مخاطب می‌بیند که به جای تحلیل، برچسب‌زنی رواج دارد و به جای گفت‌وگو، فحاشی. این همان چرخه‌ای است که سطح بحث عمومی را هر روز پایین‌تر می‌کشد.

اگر کسی واقعاً مدعی فهم اقتصادی، سیاسی یا اجتماعی است، باید بتواند نقد را با نقد پاسخ دهد، نه با ادبیاتی که بیشتر شبیه جدل‌های کوچه‌بازاری است تا گفت‌وگوی فکری. استفاده از این تعابیر، حتی اگر از سر خشم یا عصبانیت باشد، جز تخریب سرمایه زبانی و فکری جامعه نتیجه‌ای ندارد.

طنز تلخ ماجرا اینجاست: کسانی که خود را تحلیل‌گر و روشنفکر می‌بینند، با همین نوع گفتار عملاً همان چیزی را بازتولید می‌کنند که مدعی نقد آن هستند: سطحی‌نگری، هیاهو و فرار از استدلال. در چنین فضایی، دیگر فرقی میان نقد جدی و هیاهوی بی‌پایه باقی نمی‌ماند.

اگر قرار است گفت‌وگویی شکل بگیرد، باید از حداقل‌هایی شروع شود: احترام به زبان، احترام به مخاطب و تعهد به استدلال. در غیر این صورت، هر چه گفته شود – با هر لحن تندی – چیزی جز «صدا» نیست، بی‌آنکه معنایی در آن جریان داشته باشد.

انتهای پیام