در آخرین نشست شورای اجتماعی استان، مشکلات اقتصادی زنان سرپرست خانوار بهعنوان مهمترین چالش اجتماعی استان مطرح شد؛ چالشی که دامنه پیامدهای آن تنها به معیشت این خانوارها محدود نمیشود و میتواند بر سلامت روان، وضعیت تحصیلی فرزندان، امنیت اجتماعی و کیفیت زندگی آنان نیز تأثیر بگذارد.
به گزارش سایت صدای زنجان نیوز، تقویت حمایتهای مالی، توسعه آموزشهای مهارتی، ایجاد فرصتهای شغلی پایدار و بهرهگیری از ظرفیت خیران و نهادهای مردمی ضروری است. مسئولان معتقدند پرداخت مستمری، اگرچه بخشی از نیازهای اولیه این خانوارها را تأمین میکند، بهتنهایی پاسخگوی مشکلات پیچیده اقتصادی، اجتماعی و روانی زنان سرپرست خانوار نیست و باید توانمندسازی و استقلال اقتصادی آنان در اولویت برنامهها قرار گیرد.
موضوع زنان سرپرست خانوار، امروز به عنوان یکی از پیچیدهترین گرههای کور اجتماعی در استان مطرح است؛ قشری که به دلیل مسئولیتهای مضاعف و فقدان حمایتهای لازم، با فشارهای چندلایهای دستوپنج نرم میکنند. اگرچه در ظاهر، معیشت و تأمین مالی نخستین نیاز این خانوادهها به نظر میرسد، اما واقعیت این است که چالشهای پیشروی این گروه، ابعاد روانی، فرهنگی و آموزشی گستردهای را در بر میگیرد که میتواند سرنوشت نسلهای آینده را نیز تحتالشعاع قرار دهد.
بر همین اساس، اتخاذ رویکردهایی که فراتر از کمکهای مالیِ مقطعی بوده و بر توانمندسازی واقعی، مهارتآموزی و ورود فعال این زنان به بازار کار تمرکز دارند، نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی اجتنابناپذیر است. عبور از چرخه وابستگی به مستمری و جایگزینی آن با مسیرهای اشتغال پایدار و حمایتهای روانشناختی، تنها راهکاری است که میتواند ثبات و عزتنفس را به کانون این خانوادهها بازگرداند. در این مسیر، همافزایی نهادهای حمایتی و استفاده از ظرفیتهای اجتماعی برای کاهش آسیبهای ناشی از فقدان سرپرست، نیازمند برنامهریزی دقیقتری است که خروجی آن به جای تسکین موقت درد، درمان ریشهای مشکلات این قشر باشد.
توانمندسازی اقتصادی، راه خروج زنان سرپرست خانوار از چرخه فقر
در این زمینه لیلا تصوری جامعه شناس زنجانی در گفتوگو با صدای زنجان زنان سرپرست خانوار را یکی از آسیبپذیرترین گروههای جامعه دانست و اظهار کرد: این زنان به دلایلی همچون فوت همسر، طلاق، بیماری یا ازکارافتادگی همسر، مسئولیت تأمین معاش و تربیت فرزندان را بهتنهایی بر عهده دارند.
وی افزود: در بسیاری از موارد، درآمد زنان سرپرست خانوار کمتر از هزینههای زندگی است و همین مسئله موجب افزایش فشارهای اقتصادی و روانی بر خانواده میشود.
این جامعهشناس زنجانی، درآمد ناکافی و اشتغال در مشاغل کمدرآمد و غیررسمی را از مهمترین مشکلات این قشر برشمرد و گفت: دشواری در یافتن شغل متناسب با شرایط خانوادگی، هزینههای سنگین مسکن، درمان و آموزش فرزندان و محدودیت دسترسی به تسهیلات بانکی و سرمایه مورد نیاز برای راهاندازی کسبوکار، بخشی از مشکلات اقتصادی زنان سرپرست خانوار است.
تصوری ادامه داد: فشارهای روحی ناشی از برعهده داشتن همزمان مسئولیت تأمین معیشت و تربیت فرزندان نیز از دیگر مشکلاتی است که زنان سرپرست خانوار با آن مواجه هستند و ممکن است سلامت روان آنان و فرزندانشان را تحت تأثیر قرار دهد.
ضرورت ایجاد فرصتهای شغلی پایدار
وی با اشاره به راهکارهای بهبود وضعیت اقتصادی زنان سرپرست خانوار تصریح کرد: ایجاد فرصتهای شغلی پایدار و متناسب با شرایط این زنان، از جمله مشاغل خانگی، دورکاری و کسبوکارهای کوچک، باید مورد توجه مسئولان و نهادهای حمایتی قرار گیرد.
این جامعهشناس افزود: آموزش مهارتهای فنی و حرفهای و همچنین مهارتهای نوین مانند بازاریابی دیجیتال، فروش اینترنتی و فناوری اطلاعات میتواند زمینه حضور مؤثرتر زنان سرپرست خانوار در بازار کار و دستیابی آنان به درآمد پایدار را فراهم کند.
تصوری، پرداخت وامهای کمبهره و ارائه تسهیلات حمایتی برای راهاندازی یا توسعه کسبوکار را از دیگر اقدامات ضروری دانست و گفت: بسیاری از زنان سرپرست خانوار از مهارت یا توانایی لازم برای راهاندازی فعالیت اقتصادی برخوردارند، اما به دلیل نداشتن سرمایه اولیه و محدودیت دسترسی به تسهیلات بانکی نمیتوانند کسبوکار خود را ایجاد یا توسعه دهند.
وی بر تقویت بیمه و حمایتهای اجتماعی تأکید کرد و افزود: بیمه درمانی، بازنشستگی و حمایت در دوران بیکاری باید برای زنان سرپرست خانوار تقویت شود تا این قشر از حداقل امنیت اقتصادی و اجتماعی برخوردار باشد.
این جامعهشناس زنجانی گفت: حمایت از کارفرمایانی که زنان سرپرست خانوار را استخدام میکنند، از طریق ارائه معافیتهای مالیاتی یا پرداخت یارانه دستمزد، میتواند به ایجاد فرصتهای شغلی پایدار برای این زنان کمک کند.
تصوری، مسئولیت نگهداری از کودکان را یکی از موانع حضور زنان سرپرست خانوار در بازار کار دانست و اظهار کرد: تأمین خدمات نگهداری از کودکان با هزینه مناسب ضروری است تا مادران بتوانند با آرامش بیشتری در بازار کار حضور پیدا کنند.
وی با تأکید بر ضرورت همکاری دستگاههای مختلف بیان کرد: دولت، بخش خصوصی و سازمانهای مردمنهاد باید برای ایجاد شبکهای از حمایتهای اقتصادی، آموزشی و اجتماعی با یکدیگر همکاری کنند. حمایتهای پراکنده و مقطعی نمیتواند به توانمندسازی پایدار زنان سرپرست خانوار منجر شود.
پیامدهای اجتماعی بیتوجهی به مشکلات زنان سرپرست خانوار
این جامعهشناس زنجانی درباره پیامدهای ادامه وضعیت موجود هشدار داد و گفت: اگر مشکلات اقتصادی زنان سرپرست خانوار نادیده گرفته شود، آثار آن فقط متوجه این زنان و خانوادههای آنان نخواهد بود، بلکه همه جامعه را تحت تأثیر قرار خواهد داد.
تصوری، افزایش فقر و نابرابری اجتماعی و کاهش فرصتهای تحصیلی و رشد فرزندان را از پیامدهای این وضعیت عنوان کرد و افزود: افزایش آسیبهای اجتماعی مانند ترک تحصیل، کار کودک و بزهکاری نیز از دیگر تبعات احتمالی تداوم مشکلات اقتصادی در خانوادههای تحت سرپرستی زنان است.
وی ادامه داد: گسترش مشکلات سلامت روان در مادران و فرزندان، کاهش مشارکت اقتصادی زنان و در نتیجه کاهش بهرهوری و رشد اقتصادی کشور نیز از پیامدهای بیتوجهی به مسائل این قشر محسوب میشود.
این جامعهشناس زنجانی خاطرنشان کرد: ادامه این وضعیت، هزینههای اجتماعی و حمایتی را افزایش میدهد و این هزینهها در نهایت بر دوش دولت و جامعه قرار خواهد گرفت.
تصوری در پایان تأکید کرد: حمایت از زنان سرپرست خانوار صرفاً یک اقدام حمایتی نیست، بلکه نوعی سرمایهگذاری برای آینده جامعه به شمار میرود. هرچه این زنان از فرصتهای شغلی، آموزش، بیمه و حمایتهای اقتصادی بیشتری برخوردار باشند، خانوادههایی سالمتر، فرزندانی توانمندتر و جامعهای با آسیبهای اجتماعی کمتر خواهیم داشت.
وی افزود: سیاستگذاری در این حوزه باید بر توانمندسازی و ایجاد استقلال اقتصادی زنان سرپرست خانوار متمرکز باشد، نه صرفاً پرداخت کمکهای مقطعی؛ زیرا توانمندسازی پایدار، مؤثرترین راه برای خروج این خانوادهها از چرخه فقر است.
۲ هزار و ۵۷۴ زن سرپرست خانوار تحت پوشش بهزیستی قرار دارند
میترا ترابی معاون سلامت اجتماعی بهزیستی استان زنجان نیز در این زمینه در گفتوگو با صدای زنجان با تشریح فعالیتهای دفتر امور خانواده و بانوان سازمان بهزیستی اظهار کرد: این دفتر در دو بخش خانواده و بانوان فعالیت دارد و علاوه بر حمایت از زنان سرپرست خانوار و فرزندان آنان، از خانوادههای دارای فرزندان چندقلو نیز حمایت میکند.
وی افزود: زنان مطلقه، زنانی که همسرشان فوت کرده است، زنان دارای همسر بیمار یا ازکارافتاده و همچنین، در موارد خاص، زنانی که همسرشان در حال گذراندن محکومیت طولانیمدت در زندان یا دوره درمان در مراکز ترک اعتیاد است، در صورت برخورداری از شرایط تعیینشده میتوانند تحت پوشش این دفتر قرار گیرند.
ترابی ادامه داد: تشکیل پرونده حمایتی برای این افراد منوط به ارائه مدارک و مستندات لازم از جمله طلاقنامه، گواهی فوت، تأییدیه سازمان زندانها یا مراکز درمان اعتیاد است. همچنین، نیازمندی خانوار مبنای اصلی پذیرش و ارائه خدمات محسوب میشود.
وی با بیان اینکه خانوارهای واقع در دهکهای درآمدی یک تا پنج امکان بهرهمندی از این حمایتها را دارند، عنوان کرد: متقاضی نباید از نهاد یا دستگاه دیگری بیمه حمایتی یا مستمری دریافت کند؛ چراکه برخورداری همزمان از مستمری دو نهاد حمایتی منع قانونی دارد.
حمایت از فرزندان زنان سرپرست خانوار
ترابی با اشاره به اینکه حمایتهای بهزیستی بر مبنای خانوار ارائه میشود، گفت: زن سرپرست خانوار به همراه فرزندانش تحت حمایت قرار میگیرد. حمایت از فرزندان پسر تا ۱۸سالگی ادامه دارد و در صورت اشتغال به تحصیل، تا پایان دوره دانشگاه نیز استمرار خواهد داشت. فرزندان دختر نیز تا زمان ازدواج مشمول حمایت هستند.
وی خاطرنشان کرد: اگر فرزند پسر خانواده به بیماری صعبالعلاج مبتلا باشد، حمایت از او پس از ۱۸سالگی نیز قطع نمیشود و همچنان بهعنوان عضوی از خانوار در پرونده حمایتی باقی میماند.
ترابی با اشاره به تغییر مستمر آمار افراد تحت پوشش بیان کرد: در سهماهه نخست امسال، ۲ هزار و ۵۷۴ زن سرپرست خانوار از بهزیستی مستمری دریافت کردهاند؛ در حالی که این تعداد در پایان سال گذشته ۲ هزار و ۷۰۶ نفر بود. آمار افراد تحت پوشش با توجه به تشکیل پروندههای جدید، خروج از چرخه حمایت یا تغییر شرایط خانوارها، همواره در حال تغییر است.
وی افزود: زنان سرپرست خانوار علاوه بر مستمری، متناسب با شرایط خود از خدمات معاونت توانمندسازی و اشتغال نیز بهرهمند میشوند. تسهیلات اشتغال، کمکهای مرتبط با تأمین مسکن و سایر خدمات توانمندساز از جمله حمایتهایی است که در اختیار این افراد قرار میگیرد.
ترابی از اختصاص اعتباراتی در حوزه سلامت جسم و روان زنان سرپرست خانوار خبر داد و گفت: بخشی از اعتبارات فرهنگی این دفتر با هدف ارتقای سلامت روان و بهبود شرایط زندگی زنان سرپرست خانوار هزینه میشود.
وی ادامه داد: از نیمه دوم سال گذشته، پیگیری وضعیت فرزندان بازمانده از تحصیل زنان سرپرست خانوار نیز به برنامههای این دفتر افزوده شده است. در مواردی که ترک تحصیل فرزندان ناشی از مشکلات اقتصادی و معیشتی باشد، کمکهایی برای برطرف کردن موانع و تسهیل ادامه تحصیل آنان پرداخت میشود.
به گفته ترابی، موضوع سوادآموزی زنان سرپرست خانوار نیز یکی دیگر از برنامههای مورد تأکید دفتر امور خانواده و بانوان بهزیستی است.
حمایتهای دولتی بهتنهایی کافی نیست
وی با تأکید بر اینکه خدمات ارائهشده پاسخگوی همه نیازهای زنان سرپرست خانوار نیست، اظهار کرد: سازمان بهزیستی ادعا نمیکند که حمایتهای موجود کامل و کافی است، اما اعتبارات ابلاغی را بر اساس قوانین و ضوابط، بهطور کامل برای جامعه هدف هزینه میکند.
ترابی افزود: بهزیستی نیز مانند سایر نهادهای حمایتی، در چارچوب منابع و امکانات خود فعالیت میکند؛ این در حالی است که زنان سرپرست خانوار با مجموعهای گسترده و پیچیده از مشکلات مواجهاند که تنها به مسائل اقتصادی محدود نمیشود.
وی مشکلات اجتماعی، فرهنگی و روانی را از دیگر دغدغههای زنان سرپرست خانوار دانست و گفت: سلامت روان این زنان از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است؛ زیرا اگر زن سرپرست خانوار از نظر جسمی و روانی توان کافی نداشته باشد، نظام زندگی خانواده با اختلال مواجه خواهد شد.
ترابی تصریح کرد: به همین دلیل تلاش میشود زنان سرپرست خانوار بتوانند از خدمات مشاورهای با هزینه کمتر و بهصورت یارانهای استفاده کنند. توانمندسازی این زنان باید در تمامی ابعاد اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و روانی مورد توجه قرار گیرد.
اولویت بهزیستی، توانمندسازی به جای مستمریبگیری است
وی با تأکید بر ضرورت مهارتآموزی و ورود زنان سرپرست خانوار به بازار کار گفت: توانمند شدن خانوار بسیار مؤثرتر از آن است که فرد صرفاً در انتظار دریافت مستمری باشد. ازاینرو، بر آموزش مهارتهای فنی و حرفهای، اشتغال و ایجاد درآمد پایدار برای این زنان تأکید داریم.
ترابی خاطرنشان کرد: در میان زنان سرپرست خانوار تحت پوشش، افرادی حضور دارند که با شرکت در دورههای آموزشی و دریافت تسهیلات بهزیستی، کسبوکار خود را راهاندازی کردهاند و اکنون برای چند نفر دیگر نیز اشتغال ایجاد کردهاند.
وی افزود: تلاش ما این است که زنان سرپرست خانوار بهجای باقی ماندن در جایگاه مستمریبگیر، در مسیر توانمندسازی، استقلال اقتصادی و درآمدزایی قرار گیرند.
ترابی درباره نحوه تقسیم جامعه هدف میان نهادهای حمایتی گفت: براساس آمار پروندههای موجود در بهزیستی، تعداد زنان سرپرست خانوار شهری تحت پوشش این سازمان بیشتر از زنان روستایی است، اما این آمار نمیتواند نشاندهنده تعداد واقعی زنان سرپرست خانوار در شهرها و روستاها باشد؛ چراکه بخشی از زنان سرپرست خانوار روستایی تحت پوشش کمیته امداد قرار دارند.
وی تأکید کرد: یک فرد نمیتواند بهطور همزمان از دو نهاد حمایتی مستمری دریافت کند. بنابراین، فردی که از تأمین اجتماعی، کمیته امداد، بنیادها یا سایر نهادها مستمری دریافت میکند، امکان تشکیل پرونده مستمری در بهزیستی را ندارد؛ هرچند ممکن است برخی خدمات نهادهای حمایتی در حوزههای مشخص، مشابه یکدیگر باشد.
انتهای پیام
