محمدرضا طالبینژاد، مشاور رئیس مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، در گفتوگو با انصاف نیوز درباره پایان مهلت ۶۰ روزه برای رسیدن به توافق پایدار میان ایران و آمریکا، با اشاره به روند مذاکرات و سناریوهای پیشرو گفت: با وجود همه دشواریها و با توجه به سابقه عهدشکنیهای مکرر آمریکاییها در ادوار گذشته، تلاش شد تفاهمنامهای منعقد شود که تمامی موضوعات مورد اختلاف بهصورت مرحلهای، قابل سنجش و قابل اندازهگیری در قالب یک تفاهمنامه ۱۴ بندی تنظیم شود.
آقای طالبینژاد گفت: حقیقت این است که همه مذاکرهکنندگان با بیاعتمادی کامل و با اتکا به تجربههای تلخ گذشته وارد این روند شدند. همانگونه که رهبر انقلاب نیز تأکید کردند، همه منتظر بودیم ببینیم دشمن در مرحله اجرا چگونه عمل خواهد کرد. این تفاهمنامه در بالاترین سطح اجرایی به امضای طرفین رسید و تیم ایرانی نیز تلاش کرد تمامی تعهدات بهگونهای تنظیم شود که قابلیت ارزیابی و اندازهگیری داشته باشد.
طالبینژاد ادامه داد: تعهدات ایران بسیار محدود بود؛ یکی مربوط به بازگشایی تدریجی تنگه هرمز پس از اجرای تعهدات طرف مقابل و دیگری آغاز گفتوگو درباره توافق ۶۰ روزه و موضوعات هستهای پس از تحقق آن تعهدات. در مقابل، آمریکا باید تعهدات مشخصی از جمله تثبیت آتشبس در تمامی جبههها، شکستن محاصره دریایی، آزادسازی داراییهای بلوکهشده ایران، عقبنشینی از آبهای پیرامونی و رعایت ترتیبات مربوط به تنگه هرمز را اجرا میکرد.
او بیان کرد: زمانی که طرف آمریکایی متوجه شد این تعهدات بهصورت مرحلهای و با ضمانتهای بالا طراحی شده است، متأسفانه بار دیگر پیمانشکنی کرد و در بخشهای مختلف، آشکارا تعهدات خود را زیر پا گذاشت. البته این رفتار برای تیم مذاکرهکننده ایران غافلگیرکننده نبود، زیرا همه با بیاعتمادی کامل وارد مذاکرات شده بودند، اما جمهوری اسلامی تلاش کرد فضایی ایجاد نشود که ایران بهعنوان مخالف صلح یا آغازگر جنگ معرفی شود.
مشاور رئیس مرکز پژوهشهای مجلس گفت: در عمل، نه آتشبس بهطور کامل رعایت شد و نه تعهدات مربوط به تنگه هرمز و محاصره دریایی اجرا شد. دشمن طی هفتههای اخیر بار دیگر دست به اقدامات خصمانه زد و محاصره را از سر گرفت؛ موضوعی که از نظر ایران قابل چشمپوشی نبود.
اودرباره سناریوهای پیشرو گفت: نخستین سناریو، ادامه وضعیت فعلی است؛ یعنی نه جنگ پایان مییابد و نه صلح واقعی برقرار میشود. دشمن همچنان اقدامات ایذایی انجام میدهد و در مقابل نیز جمهوری اسلامی در حوزههای آفندی و پدافندی پاسخ میدهد. حملاتی که به منافع آمریکا در منطقه، از جمله در اردن، بحرین و دیگر نقاط صورت گرفت، نشان داد توان نیروهای مسلح ایران نهتنها کاهش نیافته بلکه تقویت نیز شده است.
طالبینژاد گفت: البته این وضعیت مطلوب نیست، زیرا استمرار محاصره، فشارهای اقتصادی و شرایط جنگی، برای هر دو طرف هزینهزاست. از سوی دیگر، آمریکا نیز با بحران انرژی، نزدیک شدن به انتخابات و بسته بودن تنگه هرمز مواجه است و ایران نیز اعلام کرده از این مزیت راهبردی عقبنشینی نخواهد کرد.
او دومین سناریو را گسترش جنگ دانست و گفت: ممکن است دامنه جغرافیایی و شدت درگیریها افزایش یابد. البته جمهوری اسلامی هیچگاه آغازگر جنگ نبوده، اما در برابر هرگونه تجاوز، دفاعی قاطع انجام داده و خواهد داد. دشمن نیز هر بار که در تحقق اهداف خود ناکام مانده، تهدیدهای تازهای مطرح کرده و از حمله به زیرساختها تا تهدید تمدن ایران سخن گفته است.
او سومین سناریو را بازگشت آمریکا به اجرای تفاهمنامه عنوان کرد و گفت: اگر واشنگتن حقوق ملت ایران را بپذیرد، مدیریت ایران بر تنگه هرمز را به رسمیت بشناسد، تعهدات مالی خود از جمله آزادسازی داراییها را اجرا کند و سایر مفاد تفاهمنامه را بپذیرد، زمینه برای ورود دوباره به گفتوگو درباره موضوعات هستهای فراهم خواهد شد. اما در شرایط فعلی، تفاهمنامه عملاً روی زمین مانده و تعهدات آمریکا اجرا نشده است.
طالبینژاد تأکید کرد: در حال حاضر تنها گفتوگوهای عمان درباره مدیریت وضعیت تنگه هرمز ادامه دارد و میانجیها تلاش میکنند آمریکا را به اجرای تعهدات خود بازگردانند. در عین حال، میدان، دیپلماسی، توان نیروهای مسلح و انسجام داخلی همگی در خدمت تأمین امنیت ملی قرار دارند و اگر دشمن بار دیگر جنگ را آغاز کند، علاوه بر پاسخ نظامی، منافع آمریکا و حامیان آن در منطقه نیز در معرض تهدید قرار خواهد گرفت.
او در ادامه گفت: بخشی از آینده این بحران به میزان تابآوری دو طرف بستگی دارد. بستن تنگه هرمز، هم بر اقتصاد جهانی و هم بر اقتصاد ایران اثرگذار است، اما جمهوری اسلامی هیچگاه از جنگ استقبال نکرده و همچنان راه مذاکره عزتمندانه را باز میداند؛ مشروط بر آنکه حقوق ملت ایران، امنیت ملی و منافع کشور تضمین شود.
مشاور رئیس مرکز پژوهشهای مجلس در پایان گفت: پیشبینی قطعی آینده ممکن نیست، زیرا علاوه بر رفتار آمریکا، نقش اسرائیل، انتخابات داخلی آن رژیم، تلاش میانجیها، شرایط میدانی و حتی رخدادهای پیشبینینشده میتواند روند تحولات را تغییر دهد. با این حال، آنچه امروز مشاهده میشود این است که بحران با سرعت بالایی میان دورههای تنش و آرامش در نوسان است و هر سه سناریوی ادامه وضعیت موجود، گسترش جنگ یا بازگشت به مسیر توافق همچنان روی میز قرار دارند. آنچه برای جمهوری اسلامی اولویت دارد، حفظ منافع ملی، امنیت ملی و اقتدار کشور است؛ چه از مسیر مذاکره و چه در صورت تحمیل جنگ، از مسیر دفاع.
انتهای پیام
