در پی تشدید محاصره دریایی بنادر و صادرات نفت ایران از سوی آمریکا، گزارشهایی درباره آمادگی شماری از نفتکشهای ایرانی برای عبور از محدوده محاصره و ازسرگیری صادرات نفت منتشر شده است؛ موضوعی که در روزهای اخیر به یکی از محورهای بحث در رسانههای ایران و رسانههای بینالمللی تبدیل شده است.
بر اساس گزارشهای منتشرشده در روز جمعه ۲۹ آبان، بیش از ۱۴ نفتکش در جزیره خارک، مهمترین پایانه صادرات نفت ایران، مستقر شدهاند و گفته میشود برای برخی از آنها خدمه تعیین شده و پرچم ایران برافراشته شده است. گزارش یورونیوز با استناد به تصاویر ماهوارهای و دادههای ردیابی کشتیها، از احتمال حرکت این نفتکشها در قالب یک کاروان به سمت دریای عمان در روزهای آینده خبر داده است. این گزارش میگوید جزیره خارک حدود ۸۵ تا ۹۰ درصد صادرات نفت خام ایران را پوشش میدهد و توقف بارگیری در این پایانه، فشار اقتصادی بر ایران را افزایش داده است.
همزمان، شرکت ردیابی نفتکشها TankerTrackers در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که به نظر میرسد ایران در حال آماده شدن برای ازسرگیری صادرات نفت است. به گزارش رویترز، یکی از نفتکشها در خلیج فارس در حال دریافت نفت خام ایران از یک شناور دیگر بوده است؛ اقدامی که در صورت عبور محموله از محاصره میتواند نخستین صادرات دریایی نفت خام ایران از اواسط ژوئیه تاکنون باشد. گزارشها همچنین از انتقال نفت میان دو نفتکش در نزدیکی جزیره خارک خبر دادهاند؛ عملیاتی که با خاموش بودن سامانه شناسایی خودکار کشتیها انجام شده است.
با این حال، همه گزارشها از قطعی بودن تصمیم برای حرکت کاروان نفتکشها حکایت ندارند. رادیو اروپای آزاد به نقل از تحلیلگر ارشد شرکت Kpler نوشته است که حدود ۲۰ نفتکش در نزدیکی جزیره خارک شناسایی شدهاند که بیشتر آنها محموله خود را بارگیری کردهاند، اما همچنان در موقعیت خود متوقف ماندهاند. به گفته این تحلیلگر، تاکنون تنها حرکت یک نفتکش مشاهده شده و هنوز برای نتیجهگیری درباره آغاز یک عملیات هماهنگ جهت شکستن محاصره زود است. او همچنین احتمال داده است که انتقال نفت میان دو کشتی در روز ۱۷ نوامبر، به جای آنکه بخشی از یک برنامه گسترده باشد، ناشی از مشکل فنی یکی از شناورها بوده باشد.
واکنش آمریکا و بازتابهای بینالمللی
تحرکات احتمالی نفتکشهای ایرانی در شرایطی مطرح شده که آمریکا دامنه محدودیتهای دریایی خود را گسترش داده است. رویترز در گزارشی در ۱۸ نوامبر نوشت که فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا اعلام کرده است کشتیهایی که در دریا از شناورهای حامل محمولههای بارگیریشده در بنادر یا سواحل ایران کالا دریافت کنند، ممکن است بهعنوان شناورهای در حال دور زدن محاصره تلقی شوند؛ حتی اگر خودشان وارد آبهای ایران نشده باشند. بر اساس این هشدار، نیروهای آمریکایی میتوانند چنین کشتیهایی را متوقف، بازرسی یا به مسیر دیگری هدایت کنند و در صورت سرپیچی از دستورهای قانونی، اقدامات اجرایی انجام دهند.
رسانههای بینالمللی نیز این تحولات را از زاویه احتمال رویارویی مستقیم ایران و آمریکا در دریا بررسی کردهاند. رادیو اروپای آزاد نوشته است که رسانههای نزدیک به سپاه و برخی چهرههای ایرانی، پیشنهاد اعزام کاروان نفتکشها به مقصد چین را مطرح کردهاند؛ پیشنهادی که با تهدید به هدف قرار دادن زیرساختهای نفتی کشورهای حاشیه خلیج فارس در صورت حمله آمریکا به نفتکشهای ایرانی همراه شده است. این رسانه در عین حال به نقل از تحلیلگر گروه بینالمللی بحران نوشته است که عبور موفق یک نفتکش میتواند اعتبار محاصره آمریکا را زیر سؤال ببرد، اما توقیف یا حمله به آن نیز ممکن است بهانهای برای تشدید تنش و واکنش ایران فراهم کند.
برخی دیگر از رسانههای خارجی نیز در گزارشهایی با اشاره به طرح اعزام نفتکشها، از تهدید رسانههای نزدیک به سپاه درباره هدف قرار گرفتن تأسیسات نفتی کشورهای منطقه در صورت حمله به شناورهای ایرانی خبر دادهاند. این رسانهها همچنین به نقل از عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، نوشتهاند که او در پاسخ به پرسشی درباره گزارشهای مربوط به بارگیری نفت برای صادرات گفته است: «محاصره باید شکسته شود» و ایران همزمان برای صادرات نفت و پیگیری مذاکرات تلاش خواهد کرد.
در مجموع، بازتاب رسانهای این موضوع دو وجه دارد: از یک سو، گزارشهایی درباره تجمع نفتکشها در خارک، انتقال نفت میان شناورها و احتمال حرکت کاروانی منتشر شده و از سوی دیگر، تحلیلگران درباره قطعی بودن این برنامه و میزان آمادگی ایران برای رویارویی مستقیم با نیروهای آمریکایی احتیاط میکنند. تهدیدهای متقابل درباره زیرساختهای انرژی منطقه نیز باعث شده است که این موضوع صرفاً یک مسئله مربوط به صادرات نفت ایران تلقی نشود و پیامدهای احتمالی آن برای امنیت انرژی و کشتیرانی در خلیج فارس و دریای عمان مورد توجه قرار گیرد.
ایده «فریدون» و سابقه طرح آن در انصاف نیوز
در این میان، مشابه ایدهای که در روزهای اخیر با عنوان «فریدون» در رسانهها و شبکههای اجتماعی مطرح شده، پیشتر در یادداشتی در انصاف نیوز مورد اشاره قرار گرفته بود:
«این ایدهای که الان به نام فریدون داره مطرح میشه ۱۰ روز قبل توی یادداشتی در انصاف نیوز مطرح شده بود و قبلش هیچ جایی ندیده بودم: «نامه ونس هم که درصدد است که ما را جنگ طلب نشان بدهد و با ظاهری محترمانه نوشته شده تا دنیا را اقناع کند، مزید بر علت شده تا جمهوری اسلامی ایران بطور یکجانبه و حتی بدون منتظر ماندن برای توافق، باز شدن تنگه هرمز را بعنوان اثبات حسن نیت خود اعلام کرده و بگوید: «اگر چنانچه مجدداً جنگی شروع شود ما قادریم دوباره آن را ببندیم و برای رفع محاصره بنادر خود هم کفن پوش همراه همه ی کشتی های مان به دل دشمن میزنیم. چنانچه آمریکا هم حسن نیت دارد بدون توافق محاصره دریایی را خاتمه دهد.»»
در روایت رسانهای اخیر از ایده فریدون، خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه، دو روز پیش با انتشار یادداشتی پیشنهاد اعزام کاروان نفتکشهای ایرانی به چین برای به چالش کشیدن محاصره دریایی آمریکا را مطرح کرده است. این یادداشت با ارجاع به داستان فریدون در شاهنامه و عبور او از رود اروند، از ضرورت حرکت بدون انتظار برای اجازه آمریکا سخن گفته است. تصویر منتشرشده همراه این یادداشت نیز فریدون را در حال عبور از آب و دفاع از کشتیهای ایرانی نشان میدهد.
واکنشهای داخلی به ایده عبور از محاصره
محمدعلی ابطحی، رئیس دفتر سیدمحمد خاتمی در دوران ریاستجمهوری، در شبکه اجتماعی ایکس با اشاره به وضعیت نه جنگ و نه صلح، از تلاشهایی که برای پایان دادن به این وضعیت انجام میشود استقبال کرد. او نوشت:
«آمریکا هرچه تلاش دارد به کار میبرد تا فشار اقتصادی بر ایران را حفظ کند و همزماندر جبهه جنگ نه صلح ونه جنگ را تحمیل کند
از هر تلاش فرماندهان و رزمندگان که می خواهند به این حالت پایان دهند، باید استقبال کرد.
بارها نوشته ام تعلیق نه جنگ و نه صلح، از جنگ پر ضرر تر است».
محمدرضا جوادی یگانه، جامعهشناس و رئیس پیشین مرکز ارتباطات ریاستجمهوری نیز در صفحه شخصی خود، با اشاره به نقش جغرافیا و تاریخ ایران در قدرت ملی، از طرح «فریدون» حمایت معنایی کرد و نوشت:
«در جنگ اخیر آشکار شد که جغرافیای ایران فقط عامل حمله دشمنان و باعث ناامنی نیست، بلکه نقطه قدرت ایران همین جغرافیای پهناور و متنوع است؛ به همین صورت، تاریخ ایران هم قدرت ایران است، نه موجب عبرت و شرمساری. بیشتر تاریخ ایران، موجب افتخار ایران است. حماسه #فریدون»
انتهای پیام




