بازار فیلترشکن فروشی در ایران مدتهاست دیگر یک فعالیت حاشیهای نیست؛ بازاری با گردش مالی چند هزار میلیارد تومانی شکل گرفته، اما هنوز پاسخ روشنی دربارهی این پرسش وجود ندارد که این پول دقیقاً به جیب چه کسانی میرود. مسعود فاتح، عضو هیأت عامل سازمان فناوری اطلاعات، معتقد است ذینفعان این بازار از مسیرهای مالی، تبلیغاتی و فنی قابل شناسایی هستند.
آقای فاتح به انصاف نیوز گفت: بازار فیلترشکن در ایران دیگر یک فعالیت حاشیهای و کوچک نیست؛ به یک بازار اقتصادی قابل توجه تبدیل شده که گردش مالی آن طی سالهای اخیر بارها با ارقام مختلف برآورد شده است. اخیراً نیز معاون اجرایی رئیسجمهور رقم عواید این بازار را بین ۷ تا ۱۲ هزار میلیارد تومان اعلام کرده و گفته است مشخص نیست این درآمد دقیقاً به جیب چه کسانی میرود.
مدیر وبسایت سیتنا با اشاره به این موضوع اظهار کرد: به نظر بنده، باید بین «ناشناخته بودن» و «اعلام نشدن» تفاوت قائل شد. بازار فیلترشکن کاملاً دیجیتال است و فعالیت آن ردپای مشخصی در درگاههای پرداخت، حسابهای بانکی، تبلیغات، دامنهها، سرورها و شبکههای توزیع دارد. بنابراین بعید است هیچکدام از نهادهای مسئول، تصویری از بازیگران این بازار نداشته باشند. اگر واقعاً ساختارهای نظارتی نمیدانند ذینفعان اصلی این گردش مالی چه کسانی هستند، این مسئله خود یک چالش جدی در حوزه حکمرانی و نظارت اقتصادی است.
عضو هیأت عامل سازمان فناوری اطلاعات در ادامه توضیح داد: البته درباره رقم ۷ تا ۱۲ هزار میلیارد تومان نیز باید با احتیاط صحبت کرد. این رقم فعلاً یک برآورد اعلامشده است و برای ارزیابی دقیق آن باید مشخص شود مبنای محاسبه چه بوده است. ضمن اینکه «گردش مالی»، «عواید»، «فروش» و «سود خالص» مفاهیم متفاوتی هستند. برآوردهای قبلی نیز ارقام متفاوتی را نشان دادهاند؛ برای نمونه، در سالهای گذشته رقمهایی در حدود ۵ هزار میلیارد تومان برای گردش مالی سالانه این بازار مطرح شده بود.
مسعود فاتح در ادامه گفت: مسئله مهمتر اما فراتر از رقم دقیق بازار است. وقتی محدودیت گسترده اینترنتی باعث میشود بخش قابل توجهی از کاربران برای دسترسی به خدمات و پلتفرمهای مورد نیاز خود به ابزارهای عبور از فیلترینگ وابسته شوند، طبیعی است که یک بازار اقتصادی بزرگ شکل بگیرد. پرسش اصلی این است که چه کسانی از این بازار منتفع میشوند و چرا درباره ذینفعان نهایی آن شفافیت وجود ندارد؟
مدیر وبسایت سیتنا همچنین تصریح کرد: در این میان، مطرح شدن ادعاهایی درباره ارتباط برخی افراد یا مجموعههای نزدیک به ساختارهای رسمی با بازار فیلترشکن، بدون ارائه اسناد معتبر، قابل استناد نیست و نباید مبنای اتهامزنی قرار گیرد. اما همین شائبهها نشان میدهد موضوع نیازمند شفافیت جدی است. اگر این بازار کاملاً خارج از ساختار رسمی شکل گرفته، باید سازوکارهای نظارتی بتوانند مسیر پول و بازیگران اصلی آن را شناسایی کنند؛ و اگر بخشی از این بازار به مجموعههای دارای ارتباط با ساختار رسمی مرتبط است، افکار عمومی حق دارد درباره این ارتباط توضیح روشن دریافت کند.
عضو هیأت عامل سازمان فناوری اطلاعات در ادامه افزود: از سوی دیگر، نمیتوان این احتمال را نادیده گرفت که بخشی از فعالان این بازار سابقه طولانی داشته باشند و با تغییر برند، شیوه فعالیت یا مدل فنی، همچنان به کار خود ادامه دهند. اما اثبات این موضوع نیز نیازمند بررسی دادههای ثبتی، مالی، تبلیغاتی و فنی است، نه صرفاً نقل قولهای غیررسمی.
مسعود فاتح تأکید کرد: به نظر من، راهحل این موضوع نام بردن از افراد نیست؛ بلکه شفاف کردن زنجیره اقتصادی فیلترشکن است. باید مشخص شود فروشندگان اصلی چه کسانی هستند، پرداختها از چه مسیرهایی انجام میشود، چه مجموعههایی تبلیغات و توزیع را برعهده دارند، سرورها و زیرساختهای این بازار در اختیار چه مجموعههایی است و در نهایت، ذینفع واقعی این گردش مالی چه کسی است.
مدیر وبسایت سیتنا در پایان گفت: در نهایت، اگر دولت میگوید از گردش مالی چند هزار میلیارد تومانی بازار فیلترشکن اطلاع دارد اما نمیداند این پول به جیب چه کسانی میرود، این موضوع باید به یک مطالبه جدی برای شفافیت و پاسخگویی تبدیل شود. مسئله فقط فیلترشکن نیست؛ مسئله شکلگیری یک اقتصاد زیرزمینی در نتیجه سیاست فیلترینگ و مشخص نبودن ذینفعان آن است.
انتهای پیام
