نسل زد و نقش روحانیت و حکمرانی در عصر آگاهی کمال و معنا

دکتر اکبر منفرد، حقوقدان و پژوهشگر دینی در یادداشت ارسالی به انصاف نیوز با عنوان «نسل Z و نقش روحانیت و حکمرانی در عصرآگاهی کمال و معنا» نوشت:

۱. نسل Z انسان جستوجوگر

با گسترش فناوری، رسانه و ارتباطات هوشمند، بشر امروز در فضایی زندگی می کند که مرز میان آگاهی، تجربه و انتقال دانش از میان رفته است. در چنین شرایطی، نسل جدید به ویژه نسل Z (متولدان تقریبی نیمه دوم دهه ۱۳۷۰ و دهه ۱۳۸۰ شمسی)با ذهنی باز، روحی پویا، و عطشی عمیق برای فهم حقیقت ظهور یافته است. این نسل در جستجوی جهانی است که در آن تعقل، صداقت، و آزادی معنوی ارزشمندتر از اطاعت کورکورانه باشد. آنها در اقیانوسی از اطلاعات، خود را ناگزیر از تشخیص راست از دروغ و اصیل از غیراصیل مییابندبنابراین، معنویت و هدایت برای آنان نه یک امر تحمیلی، بلکه نتیجه یک سفر شخصی و درونی است.

۲.ویژگیهای معرفتی و روانشناختی نسل Z

نسل Z با ویژگیهای متمایزی شناخته می شود که درک آنها برای هرگونه تعامل سازنده ضروری است: سریع در تحلیل، اما دقیق در قضاوت؛ این نسل به لطف دسترسی بی سابقه به داده ها وابزارهای مقایسه، توانایی پردازش سریع اطلاعات را دارد. اما به دلیل مواجهه با اطلاعات متعارض، در نهایت، در قضاوت و نتیجه گیری محتاط و دقیق عمل می کند.

منتقد ساختارهای بسته و غیرپاسخگو: هرگونه ساختار سلسله مراتبی، بدون ارائه دلیل شفاف و امکان پرسشگری،از سوی این نسل مورد شک و چالش جدی قرار می گیرد. مشروعیت برای آنان اهدایی نیست بلکه اکتسابی است. مایل به تجربه شخصی دین، نه صرفا پیروی از الگوهای رسمی: برای این نسل، دینداری به مثابه یک میراث موروثی و مجموعه ای از عادات تکراری کافی نیست.

آنها خواهان لمس و تجربه مستقیم معنویت، دریافت شخصی حقیقت، و درونی سازی باورها هستند. باورمند به عقلانیت، گفتگو و اصالت انسان: این نسل ابزار اصلی کشف حقیقت راعقل و گفتگوی آزاد میداند و برای کرامت، انتخاب و اختیار فردی ارزش والایی قائل است.نسل جدید، فرزندان فضای مجازی نیستند بلکه فرزندان جهان آگاهی بی مرزهستند،آنان حقیقت را جایی میان علم، ایمان و تجربه جستوجو میکنند.

۳.نگاه دین به عقل و کمال جویی:

در آموزه های اسلامی، عقل، زیرساخت ایمان است و پرسشگری نه تنها مذموم نیست، که زمینه ساز تعالی معرفتی شمرده می شود. عقل، پایه دینداری:امام صادق ع می‌فرماید(من کان عاقلا کان له دین)هر که خردورز باشد دیندار است. این حدیث شریف به وضوح عقلانیت را پیش نیاز و همتراز دینداری میداند. ایمانی که از مجرای تعقل نگذرد،سست و آسیب پذیر است.

فطرت کمال طلب: خداوند متعال، میل ذاتی به خوبی و کمال (تقوا)و نیز امکان گزینش نادرست (فجور)را در نهاد انسان قرار داده است: (ونفس وما سواها فالهمهافجورهاوتقواها) سوگند به نفس و آن کس که آن را آراست، سپس پلیدیها و پرهیزگاریهایش را به آن الهام کرد.(شمس ۷-۸) بر اسا­س این نگاه، نسل امروز با پرسشگری و جستجوی حقیقت، در مسیر طبیعی فطرت حرکت میکند و نه در تقابل با دین. کمالجویی آنان، تجلی همان ندای درونی است که خدای متعال در وجودشان نهاده است. بنابراین، دین حقیقی نه تنها مانع این جستجو نمیشود، که راهنمای آن است.

۴.وظایف روحانیت در برابر نسل Z:

روحانیت در طول تاریخ،حافظ هویت دینی و فرهنگی جامعه بوده است. اما در دوران جدید، رسالت او بازتعریف نقش خویش در جهان گفتگو و شفافیت است. نقش روحانیت از مرجعیت انحصاری پاسخ به همراهی خردمندانه در مسیر پرسش تغییر می یابد بنابراین براساس موارد زیر را باید در خود بازنگری جدی نماید:

تحول در زبان و بیان دین: نسل امروز زبانی متفاوت دارد؛ زبانی که با داده، منطق، و تحلیل گره خورده است. انتقال مفاهیم دینی اگر با زبان دیروز و قالبهای کهنه انجام شود، به گوش این نسل نخواهد رسید./ استفاده از زبان روز: بهره گیری از اصطلاحات و دغدغه های معاصر برای تبیین مفاهیم جاودان./ قالب های نوین ارتباطی: تولید محتوای عمیق دینی در قالب پادکست، کلیپهای جذاب تصویری، مقاله های علمی-دینی و فضای تعاملی شبکه های اجتماعی./ بیان عقلانی و واقعی: ارائه استدلاهای محکم، پذیرش صادقانه پرسشهای بی پاسخ،و پرهیز از کلیشه های شعاری.

بیان دینی اگر عقلانی، جذاب و واقعی نباشد، اثر خود را از دست می دهد. / تحول معرفتی در حوزه های علمیه: حوزه های علمیه به مثابه پشتوانه فکری روحانیت، نیازمند تحولی عمیق و ساختاری هستند. گسست از انزوا: حوزه باید با علوم انسانی جدید (روانشناسی، جامعه شناسی، مطالعات فرهنگی)جامعه شناسی دین، فلسفه علم، و رسانه آشنا شده و در یک دیالوگ سازنده با آنهاقرار گیرد. تولید معرفت پاسخگو: درو­س حوزوی باید به گونه ای طراحی شوند که طلاب بتوانند به پرسشهای بنیادین نسل جدید درباره چیستی انسان، معنای زندگی، شرور، آزادی و عدالت پاسخی استوار بر مبانی دینی و منطقی بدهند. / زمان شناسی: روحانیت زمان شنا­س کسی است که بداند نسل امروز با چه پرسشهایی زیست میکند، نه فقط با چه احکامی.

این مستلزم مطالعه میدانی و ارتباط مستقیم با اقشار مختلف جوان است./ ج:نمونه اخلاق و زیست مؤمنانه: در عصر آگاهی عمومی، رفتار روحانیت بیش از گفتارش موثر است. هرگونه دوگانگی میان گفتار و کردار به سرعت کشف و باعث بی اعتمادی عمیق میشود. / صداقت و صراحت: اعتراف به محدودیتهای دانش و خطاپذیری در امور غیردینی.

ساده زیستی و پیوند با مردم: پرهیز ازتشریفات و فاصله های طبقاتی که با سیره ائمه معصومین ع در تضاد است. اخلاق محوری:تقدم اخلاق بر منصب و نشان دادن تجسم عملی فضایل اسلامی مانند عدالت، مهربانی وتواضع،پیامبر اکرم (ص) فرمودند: « لوکنت امرالناس بشیئ دون عملی لکفرت: اگر به چیزی امر می کردم که خود به آن عمل نداشتم کافربودم.» این حدیث، سنگ بنای مشروعیت اخلاقی هر مبلغ دینی است.

۵.وظایف حکومت وحاکمان در برابر ذائقه جدید جامعه:

حکومت دینی در عصر آگاهی نمیتواند با الگوهای گذشته اداره شود. مشروعیت در جهان جدید، ِ افزون بر بیعت شرعی، نیازمند اعتماد عمومی و عقلانیت ارتباطی است. حکمرانی باید بتواند خود را با معادله جدیدمشروعیت، کارآمدی، عدالت، شفافیت، مشارکت تطبیق دهد.

الف: حکمرانی شفاف و پاسخگو: نسل Z در برابر ابهام، پنهانکاری یا دوگانگی رفتاری بی اعتماد میشود. شفافیت درتصمیم گیری: علنی سازی فرآیندها، هزینه ها و دلایل تصمیمات کلان پاسخگویی نظام مند: ایجاد سازوکارهای موثر برای پاسخگویی مسولان در قبال عملکرد خود در برابر مردم و رسانه ها. عدالت در اجرا: مبارزه قاطع با تبعیض و ویژه خواری، به گونه ای که همگان قانون را یکسان ببینند. تنها در این صورت است که سرمایه اجتماعی حکومت حفظ و تقویت میشود.

ب: حضور نسل جوان در فرایند تصمیم سازی: جوان امروز صرفا شنونده و مصرف کننده نیست، بلکه کنشگر اجتماعی بالفعل است. مشارکت واقعی: ایجاد کانالهای نهادی شده برای حضور جوانان در شوراهای مشورتی، نهادهای فرهنگی،رسانه ای و حتی مدیریتی، به رسمیت شناختن کنشگری: درک این نکته که انتقاد سازنده جوانان نه تهدید، بلکه فرصتی است برای بهبود حکمرانی. ضرورت توسعه: مشارکت نسل جوان یک لطف حکومتی نیست، بلکه یک ضرورت اجتناب ناپذیر برای توسعه همه جانبه و پویایی ملی است.

ج: پیوند میان دانش، ایمان و رفاه: حکومت دینی اگر میان عدالت اجتماعی، آزادی اندیشه و توسعه علمی توازن برقرار کند، هم جامعه را رشد می دهد و هم ایمان عمومی را تقویت مینماید. عدالت به مثابه تجلی دین: توزیع عادلانه فرصتها و امکانات، ملمو­س ترین تبلیغ برای دینی است که شعار عدالت سرمیدهد. آزادی اندیشه در چارچوب عقلانیت: ایجاد فضایی امن برای پرسش و بحث علمی ودینی، بدون تنگ نظری و برچسب زنی. توسعه علمی کارآمد: پیشرفت در علوم و فناوری و حل معضلات روزمره مردم نشان می دهد که دین همراه با علم، راهگشای زندگی بهتر است. دین، اگر در عرصه عمل اجتماعی کارآمد جلوه کند، خود بهترین تبلیغ معنویت است.

نتیجه گیری: نسل Z نه بی دین است و نه سرکش؛ بلکه در مرحله بلوغ عقلانیت دینی و انسانی قرار دارد. این نسل میراث دینی را نه به عنوان یک مجموعه تحمیلی، بلکه به مثابه گنجینه ای می نگرد که باید محتوای ارزشمند آن را خود کشف و انتخاب کند. تهدید بزرگ، فاصله ای است که میان ذائقه معرفتی این نسل و زبان و رفتار نهادهای دینی و حکومتی ممکن است به وجود آید.

اگر روحانیت، حوزه های علمیه و حکومت بتوانند سطح گفتگو، صداقت و معرفت ودانش و کارایی خود را با این نسل هماهنگ کنند، جامعه شاهد تولد نسلی خواهد بود که دین را آگاهانه، عاقلانه و آزادانه برمی گزیند. این انتخاب آگاهانه، پایدارترین و عمیق ترین نوع ایمان است. آینده دینداری در گرو توانایی ما برای احترام گذاشتن به عقل و ذائقه نسل جدید و همراهی با او در مسیر جستجوی حقیقت است.

آینده دین، نه در حفظ پوسته ها و قالبهای خشک، بلکه در شکوفایی عقل وایمان در درون نسل نو است. این شکوفایی نیازمند باغبانی خردمندانه، صبور ومبتنی بر اعتماد متقابل است. روحانیت،حاکمیت وحاکمان چاره ندارند جز شناخت ذائقه این نسل و ارتقاء سریع خود مطابق بااین ذائقه وگرنه بدون شک توسط این نسل کنارزده خواهدشد.

انتهای پیام