در شرایطی که تنشهای منطقهای پس از جنگ ایران و آمریکا و اسرائیل افزایش یافته است، عربستان سعودی روز جمعه میزبان نشستی سهجانبه با حضور محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه و شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان خواهد بود؛ نشستی که قرار است با امضای یک توافق دفاعی مشترک میان سه کشور همراه شود. رسانههای عربی و انگلیسی این توافق را گامی مهم در مسیر همکاری امنیتی سه کشور توصیف کردهاند.
شهباز شریف پیش از این وارد عربستان شده و اردوغان نیز برای دیدار با محمد بن سلمان و نخستوزیر پاکستان راهی این کشور شده است. بر اساس گزارشها، نشست اصلی در جده برگزار میشود. حضور عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، در هیئت پاکستانی نیز نشان میدهد که بخش مهمی از مذاکرات به موضوعات دفاعی و امنیتی اختصاص خواهد داشت.
این توافق که در برخی گزارشها از آن با عنوان «توافق مکه» یاد میشود، در واقع ادامه روندی است که از ماهها قبل میان سه کشور دنبال شده است. رویترز گزارش داده که مذاکرات درباره این همکاری دفاعی نزدیک به یک سال در جریان بوده و اکنون با تشدید بحرانهای منطقهای، سه کشور برای نهایی کردن آن به تفاهم رسیدهاند. با این حال، جزئیات کامل تعهدات طرفین هنوز به صورت رسمی منتشر نشده است.
اهمیت توافق جدید تا حد زیادی به این دلیل است که هر سه کشور از بازیگران مهم جهان اسلام محسوب میشوند، اما ظرفیتهای متفاوتی دارند. ترکیه عضو ناتو و دارای یکی از مهمترین ارتشهای منطقه است، پاکستان یک قدرت هستهای با ارتش بزرگ محسوب میشود و عربستان نیز بهعنوان یکی از قدرتهای اقتصادی و انرژی جهان عرب، جایگاه ویژهای در معادلات منطقه دارد. همکاری امنیتی این سه کشور میتواند وزن بیشتری به آنها در ترتیبات امنیتی خاورمیانه بدهد.
این تحول همچنین باید در کنار توافق دفاعی پیشین عربستان و پاکستان دیده شود. ریاض و اسلامآباد در سپتامبر ۲۰۲۵ توافق «دفاع متقابل راهبردی» امضا کردند که بر اساس آن، حمله به یکی از دو کشور حمله به هر دو تلقی میشود. اکنون ورود ترکیه به چارچوب همکاری دفاعی جدید میتواند دامنه این همکاری را از یک رابطه دوجانبه به یک ترتیبات سهجانبه گسترش دهد.
از سوی دیگر، زمانبندی این نشست نیز قابل توجه است. اختلال در مسیرهای انرژی و نگرانی کشورهای منطقه از پیامدهای جنگ، حساسیت نسبت به ایجاد سازوکارهای امنیتی جدید را افزایش داده است. رسانههای عربی نیز این نشست را فراتر از یک دیدار معمول دیپلماتیک و در چارچوب تلاش سه کشور برای افزایش هماهنگی راهبردی ارزیابی کردهاند.
با این حال، هنوز مشخص نیست توافق جدید دقیقاً چه سطحی از تعهد نظامی را ایجاد خواهد کرد و آیا شامل بند صریح دفاع متقابل خواهد بود یا بیشتر بر همکاریهای نظامی، رزمایشهای مشترک، تبادل اطلاعات و هماهنگی امنیتی تمرکز خواهد داشت. «توافق مکه» را فعلاً باید بهعنوان یک چارچوب مهم برای تعمیق همکاری دفاعی عربستان، ترکیه و پاکستان دید؛ چارچوبی که میتواند معادلات امنیتی منطقه را تحت تأثیر قرار دهد.
انتهای پیام