در مراسم بیست و یکمین دوره جایزه دکتر تقی ابتکار که شب گذشته توسط مرکز صلح و محیط زیست و با حضور علی اکبر صالحی، رئیس بنیاد ایران‌شناسی، و معصومه ابتکار، مؤسس این مرکز، و جمعی از استادان دانشگاه‌ها و فعالان محیط زیست برگزار شد، برگزیدگان جوایز و لوح‌های تقدیر این دوره معرفی شدند.
معصومه ابتکار، مؤسس و رئیس هیئت مدیره مرکز غیردولتی صلح و محیط زیست، ضمن خوش‌آمدگویی به حاضران در مراسم بیست و یکمین دوره جایزه دکتر تقی ابتکار یادآور شد که این جایزه هرساله در اسفندماه، به مناسبت سالروز درگذشت پدرش، برگزار می‌شود؛ اما به دلیل وقایع تلخی که در پی حمله وحشیانه آمریکا و اسرائیل به ایران در اسفند ۱۴۰۴ رخ داد، به تعویق افتاد. اکنون در خدمت شما هستیم و یاد و خاطره شهدای جنگ هشت‌ساله، جنگ دوازده‌روزه و شهدای جنگ رمضان، رهبر شهید، اقشار مختلف مردم و دانش‌آموزان مینابی را که حتماً حاضر و ناظرند، گرامی می‌داریم.
دکتر تقی ابتکار زندگی پرفراز و نشیبی داشت؛ از دوره فعالیت در نهضت ملی نفت، از دوستی‌اش با دکتر علی شریعتی و شاگردی مرحوم محمدتقی شریعتی که معلم قرآن بود، تا تحصیل در دانشکده فنی دانشگاه تهران و شاهد شهادت دوستانش؛ سه شهید ۱۶ آذر، اخذ دکترای مکانیک از آمریکا و تصمیم به بازگشت به ایران با وجود دعوت ناسا برای استخدام. معلمی در دانشکده فنی دانشگاه تهران را انتخاب کرد. با پیروزی انقلاب اسلامی، در مقام رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست، پیشنهاددهنده اصل ۵۰ قانون اساسی مبتنی بر ضرورت حفاظت از محیط زیست بود و یکی از افرادی بود که مانع انحلال این سازمان شد. سپس در همکاری با شهید چمران که از دوستانش بود و بعدها شهید ستاری، به پیشرفت فناوری‌های دفاعی کمک کرد. پدر در بحث سوخت جامد نقش داشت و برای اینکه ایران در زمینه فناوری عقب نماند، در ۱۳۷۷ پیشنهاد سازوکار مشخصی را در این زمینه داد. او در حوزه علم و فناوری مشاور رئیس‌جمهور خاتمی شد و در زمان درگذشت ناگهانی‌اش در این سمت بود. این در حالی بود که مرحوم دکتر ابتکار، «بابا تقی» کودکان بنیاد خیریه زینب کبری هم بود.
معصومه ابتکار با تشکر از همه فعالان و متخصصان محیط زیست که به فراخوان جایزه پاسخ مثبت دادند و در رقابتی فشرده شرکت کردند، گفت: هیئت داوران امسال شگفت‌زده شدند که در شرایط دشوار کشور این همه فعالیت علمی صورت گرفته و دانشمندان و جوانان ما نه تسلیم می‌شوند و نه ناامید.
رئیس هیئت مدیره مرکز صلح و محیط زیست افزود: از جمله دلایل سرافرازی امروز ایران، همین ایستادگی در میان اقشار مختلف مردم در همه زمینه‌های علمی، تشکل‌ها، خیریه‌ها و فعالیت‌هاست؛ مثل فعالیتی که برای تهیه لوازم آموزشی انجام می‌شود و به‌طور مثال خیریه زینب کبری که با یاری مردم ۱۲ هزار کوله مهربانی را در استان‌های کم‌برخوردار توزیع کرد.
وی تأکید کرد: امسال اولین لوح تقدیر جایزه دکتر تقی ابتکار به بزرگداشت شهدای جنگ رمضان تقدیم می‌شود. تقدیر ویژه‌ای از شهید بزرگ صلح و سربلندی ایران، شهید دکتر کمال خرازی و شهید بانو منصوره رئیس‌قاسم، همسر ایشان، که از سرآمدان امور فرهنگی و اجتماعی و خیریه بودند. هر دو عمری را در خدمت به ایران، خدمت به مردم، خدمت به دیپلماسی و به گفت‌وگو داشتند؛ تا آنجا که تحلیلگران بین‌المللی نیز اذعان کردند که ترور دکتر خرازی به خاطر فعالیت‌های صلح‌طلبانه ایشان بود. بسیار دردناک است که در دنیای امروز کسانی که برای صلح تلاش می‌کنند، آماج تیر خائنان قرار می‌گیرند.
در آخر، برای آزادی، برای رهایی از زندان نفس و زندانیان، رهایی از جهل، حسد و خشونتی که دنیا را فراگرفته، دعا و تلاش کنیم.
بیانیه هیئت داوران بیست و یکمین دوره جایزه دکتر تقی ابتکار
بسم الله الرحمن الرحیم و بسم رب الشهدا
با گرامیداشت یاد خیل شهدایی که بودند و امروز حسرت نبودشان مانده است.
… و حالا بعد از دو تجاوز و تهاجم گسترده جنگ‌افروزان و جنایت‌کاران علیه ایران عزیز، یک بار دیگر گردهم آمده‌ایم تا تلاش دوستداران طبیعت و محیط زیست و صلح را پاس داریم.
در جمعی هستیم که به رغم چالش‌های متعدد اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی و اینک علاوه بر تحریم‌های ظالمانه، حصر و فشارهای خاص دوران جنگ، از تلاش برای سرافراز ایستادن و ایفای نقش علمی، اجتماعی و انسانی خود برای پیشرفت و ساختن فردای بهتر کوتاه نیامده است.
نقش چنین انسان‌هایی در کنار نهادهای مدنی و تشکل‌های غیردولتی، سرمایه‌ای عظیم است که می‌تواند منادی امید برای عبور از معضلات و بحران‌ها با تلاش، درایت و انسجام باشد؛ ماهیت فعالان اجتماعی و نهادهای مدنی این‌چنین است.
مرکز صلح و محیط زیست بیست و یکمین سال است که جایزه‌ای به نام مرحوم استاد دکتر تقی ابتکار برای پژوهشگران و فعالان عرصه محیط زیست، با حمایت مالی خانواده آن مرحوم، تقدیم دوستداران طبیعت و اعتلای کشور می‌کند. با این توضیح که اگر تجاوز وحشیانه اسرائیل و آمریکا به کشورمان رخ نداده بود، امروز در آستانه بیست و دومین دوره بودیم. اما قرار هرساله ما در اسفندماه‌های فقدان دکتر تقی ابتکار، سال گذشته و در اوج جنگ سوم تحمیلی امکان برگزاری نیافت.
استاد تقی ابتکار پیشنهاددهنده اصل ۵۰ قانون اساسی و اولین رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست پس از انقلاب بود. او که مانع انحلال آن سازمان شد، تا هنگام درگذشت که مشاور علوم و فنون رئیس‌جمهور سیدمحمد خاتمی بود، لحظه‌ای از تلاش بازنایستاد؛ اگرچه در فراز و نشیب‌ها با عواملی که خسته یا ناامیدش کنند، بسیار مواجه شد. برگزاری هرساله این جایزه از سوی مرکز صلح و محیط زیست، با هدف ایجاد بارقه‌ای از امید در شرایط سخت برای مردمی است که به کشور و محیط زیست علاقه‌مند هستند و تاکنون برای حفاظت و پیشرفت این آب و خاک فداکاری‌ها کرده‌اند.
برنامه‌ریزی برای برگزاری بیستمین و بیست و یکمین دوره جایزه، با انتشار فراخوان از اول دی‌ماه ۱۴۰۴ در شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌ها، همچنین دانشکده‌های محیط زیست کشور آغاز و در ۲۵ بهمن، پس از یک‌بار تمدید، پایان یافت و بعد از ۹ اسفند متوقف شد.
با بازگشت آرامش نسبی به کشور در تابستان سال جاری، تصمیم به برگزاری مراسم اعطای جوایز گرفته شد که تعداد قابل توجهی از فعالان، بیش از سال‌های گذشته، در آن شرکت کردند. هیئت داوران بیست و یکمین دوره جایزه، متشکل از استادان پیشکسوت حوزه محیط زیست، در شهریور ماه طی دو جلسه با بررسی پرونده‌های رسیده، براساس شاخص‌های مندرج در فراخوان، پژوهشگران و فعالان سال ۱۴۰۴ را انتخاب کردند.
مراسم امروز به پاسداشت خدمات این برگزیدگان به محیط زیست کشور است.
معرفی برگزیدگان
مراسم با تقدیم لوح تقدیر به خانواده محترم شهیدان؛ بانو منصوره رئیس‌قاسم و دکتر کمال خرازی آغاز شد. با این توضیح که فقدان این دو شهید بزرگوار نه فقط برای نزدیکان، که برای ایران عزیز و جهان تشنه عدالت، خسارتی بزرگ است؛ شهید کمال خرازی نماد خرد و کارآزمودگی صحنه سیاست و چهره بانفوذ تنش‌زدایی در برابر تصلب، در تلاش برای صلح پایدار بود و شهید منصوره رئیس‌قاسم، فعال اجتماعی و فرهنگی، زندگی‌اش را وقف کمک به نیازمندان و حمایت از نسل جوان کرده بود. مرکز صلح و محیط زیست خاطره این شهیدان صلح و ایستادگی برای سرافرازی ایران را در جهان رنجور از ظلم و خشونت گرامی داشته و اطمینان دارد یادشان روشنی‌بخش راه عدالت و انسانیت خواهد بود.
پژوهشگر پیشکسوت
براساس رأی هیئت داوران این دوره، جایزه پژوهشگر پیشکسوت به سرکار خانم دکتر پروین نصیری، استاد تمام دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تهران، تقدیم می‌شود. خانم دکتر نصیری بیش از ۸۰ مقاله کنفرانسی و ۶۰ مقاله ژورنالی در مجلات داخل کشور داشته و در انتشار ۴۱ مقاله ISI مشارکت داشته‌اند که محور اصلی آن‌ها اثرات انواع آلودگی‌های صوتی و میدان‌های الکترونیکی و مغناطیسی بر انسان بوده است.
پژوهشگر برتر
جایزه پژوهشگر برتر تعلق گرفت به جناب آقای دکتر غلامرضا نبی بیدهندی، استاد تمام گروه مهندسی آب و فاضلاب و برنامه‌ریزی دانشگاه محیط زیست دانشگاه تهران، به خاطر تلاش‌های تخصصی در زمینه ارزیابی محیط زیست، رویکردهای HSE در صنایع پتروشیمی و حل چالش‌های زیست‌محیطی پساب‌های صنعتی.
جایزه پژوهشگر برتر تعلق گرفت به سرکار خانم دکتر سهیلا ابراهیمی، دانشیار گروه علوم خاک دانشگاه کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، به خاطر تمرکز بر پژوهش‌های علمی در زمینه فیزیک خاک و پایش و ارزیابی و پاکسازی آلاینده‌های زیست‌محیطی، به‌ویژه آلودگی‌های ناشی از نفت و گازوئیل و مواد مشابه.
پژوهشگر جوان
جایزه پژوهشگر جوان تعلق گرفت به جناب آقای دکتر ماشاءالله رضا کرمی، دکترای تخصصی جداسازی و دانشیار دانشکده مهندسی شیمی، به خاطر تلاش‌های علمی به منظور جداسازی غشایی و تصفیه پساب.
جایزه پژوهشگر جوان تعلق گرفت به جناب آقای دکتر قاسم براتی دربند، دانشیار دانشکده مهندسی دانشگاه فردوسی مشهد، به خاطر تمرکز بر فناوری‌های پیشرفته انرژی و الکتروشیمیایی برای حل چالش‌های محیط زیست.
جایزه پژوهشگر جوان تعلق گرفت به سرکار خانم دکتر نیکو حمزه‌پور، دانشیار علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی دانشگاه مراغه، به خاطر تلاش تحقیقاتی در زمینه برنامه‌های مرتبط با حکمرانی خاک، بیابان‌زایی، تخریب اراضی خنثی، کربن‌زدایی، حفاظت از خاک، قوانین بین‌المللی و پژوهش‌های متعدد درباره شوری خاک حوزه دریاچه ارومیه.
جایزه پژوهشگر جوان تعلق گرفت به جناب آقای دکتر رزگار حسن‌زاده، دکترای تخصصی مهندسی مکانیک و عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی کرمانشاه، به خاطر روش‌های مدیریت و حل معضلات ضایعات پلاستیکی.
بخش رسانه
روزنامه وزین و دیرپای اطلاعات
نظر به توجه روزنامه اطلاعات نسبت به چالش‌ها و راهکارهای حوزه محیط زیست و همزمان با صدمین سال انتشار آن، هیئت داوران بیست و یکمین دوره جایزه دکتر تقی ابتکار، لوح تقدیر سال ۱۴۰۴ را به مجموعه خوش‌نام مؤسسه اطلاعات تقدیم می‌کند.
جایزه خبرنگار تلاشگر این دوره تعلق گرفت به خانم ستاره حجتی، به خاطر جسارت و شجاعت در تهیه گزارش‌های میدانی درباره مشکلات محیط زیست، کشاورزی، آب و حتی جنگ و بازتاب اثرات اجتماعی ناشی از آن‌ها در مناطق مختلف اقصی نقاط کشور؛ و آگاهی‌بخشی عمومی درباره موضوعاتی که از چشم عموم و حتی رسانه‌ها پنهان مانده است.
تشکل‌های غیردولتی و نهادهای مدنی
جایزه دکتر تقی ابتکار تعلق گرفت به انجمن حامیان طبیعت چرو. احیای طبیعت روانسر کردستان از طریق درخت‌کاری، حفاظت از حیات وحش، آموزش، جلب همکاری و کمک‌های مردم و شرکت در اطفای آتش جنگل‌های منطقه از جمله فعالیت‌های این تشکل مردمی است.
جایزه دکتر تقی ابتکار تعلق گرفت به دیده‌بان توسعه پایدار لاهیجان، به دلیل طراحی و اجرای طرح‌های اجتماع‌محور در حوزه مدیریت پسماند، با هدف جلب مشارکت دانش‌آموزان و سایر ذی‌نفعان، ایجاد هم‌افزایی میان نهادهای علمی، مدیریت شهری و جامعه محلی و ارائه الگویی مشارکتی برای فرهنگ‌سازی و کاهش معضل پسماند.
جایزه دکتر تقی ابتکار تعلق گرفت به انجمن دوستداران طبیعت خراسان شمالی. آموزش، اطلاع‌رسانی و جلب همکاری شهروندان برای حفاظت از محیط زیست و راه‌اندازی پویش‌های مردمی، به‌خصوص برای پاکسازی طبیعت، از جمله فعالیت‌های این تشکل غیردولتی و مردمی است.
فعالان محیط زیست
جایزه دکتر تقی ابتکار تعلق گرفت به سرکار خانم مریم باوندی، فعال محیط زیست در بندر دیلم استان بوشهر و از مؤسسان تشکل غیردولتی نبض سبز، که تولید و توزیع هزاران نهال بومی، آبیاری ۱۵۰ نخل به مدت شش سال با همراهی دوستداران طبیعت و آموزش این فعالیت به کودکان، از جمله اقدامات ایشان بوده است.
جایزه دکتر تقی ابتکار تعلق گرفت به جناب آقای دکتر امیر فرح‌نسب، عضو اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت و منابع طبیعی (IUCN) و استاد مدعو دانشگاه فرهنگیان اصفهان، به خاطر احیای اکوسیستم‌های از دست رفته و نجات تنوع زیستی جانوری، پایه‌گذاری گردشگری کودک در طبیعت و آموزش به جوامع محلی برای مدیریت پایدار اکوسیستم و حفظ ذخیره‌گاه‌های زیست‌کره و ذخایر ژنتیکی.
لوح تقدیر هیئت داوران تعلق گرفت به سرکار خانم ملیحه ساغری، به خاطر سال‌ها فعالیت در جمعیت زنان مبارزه با آلودگی محیط زیست، آموزش‌های داوطلبانه در سراهای محلات تهران، همچنین تعطیلی معدن مرمر تراورتن آسیا در جنوب کرمان با حمایت جامعه محلی و دستور سازمان حفاظت محیط زیست در سال ۹۴ که بخش‌هایی از جنوب کرمان را از مرگ سرزمینی نجات داد.
فناوری‌های محیط زیستی
جایزه دکتر تقی ابتکار تعلق گرفت به سرکار خانم دکتر مرضیه آقاسی، پژوهشگر و متخصص در حوزه مهندسی و فناوری محیط زیست در حوزه مدیریت پسماند و تصفیه، از جمله در زمینه تولید بیوگاز و کمپوست بهداشتی از ضایعات آلی و پیشگیری از آلودگی‌های محیط زیستی.
جایزه دکتر تقی ابتکار تعلق گرفت به جناب آقای دکتر حمید کیانی سلمی، مهندس مکانیک، مخترع و طراح تجهیزات تبدیل انرژی، از جمله مبدل حرارتی مارپیچ سه‌بعدی.
بخش دانش‌آموزی
جوایز این بخش تعلق گرفت به:
جناب آقای کیان عبدی باورساد
جناب آقای محمدرضا موسی‌زاده
سرکار خانم ماهک مرادیان
جناب آقای بهراد مرادیان
جناب آقای سامیار عبداللهی
سرکار خانم پرنیان الهی
به خاطر تلاش برای آگاهی و اطلاع‌رسانی در ضرورت حفظ طبیعت و محیط زیست با شرکت در فعالیت‌های دوستدار طبیعت.
بخش بین‌المللی
لوح تقدیر تعلق گرفت به پروفسور جفری ساکس، استاد دانشگاه کلمبیا آمریکا و مدیر مرکز توسعه پایدار؛ فعال محیط زیست و صلح با سابقه ۲۰ سال تدریس در دانشگاه هاروارد، مشاور سه دبیرکل سازمان ملل، آقایان کوفی عنان، بان کی‌مون و آنتونیو گوترش، و صاحب کتاب‌هایی مانند «پایان فقر»، «ثروت مشترک: اقتصاد برای سیاره‌ای پرجمعیت»، «بهای تمدن»، «عصرهای جهانی شدن» و «سیاست‌های خارجی جدید: فراتر از استثناگرایی آمریکایی».
بخش‌هایی از پیام ویدئویی پروفسور جفری ساکس
سلام، من جفری ساکس هستم، استاد دانشگاه کلمبیا و رئیس مؤسسه شبکه راه‌حل‌های توسعه پایدار.
برای من افتخار بزرگی است که این جایزه ارزشمند را از طرف مرکز صلح و محیط زیست، که به نام مرحوم دکتر تقی ابتکار که در راهبری ایران به سوی علوم و تکنولوژی و نیز توسعه پایدار نقش بزرگی داشت، دریافت می‌کنم.
تشکر می‌کنم از خانواده ابتکار که در زمینه توسعه پایدار و محیط زیست خدمات ارزنده‌ای ارائه کرده‌اند.
توجه مرکز صلح و محیط زیست به موضوع مهم صلح و محیط زیست، که هر دو برای حیات بشری مهم هستند، اهمیت دارد و انتخاب عنوان و جهت‌گیری زیرکانه‌ای است در دنیای امروز. متأسفم که بگویم نه مردم آمریکا، بلکه دولت آمریکا اکنون هم در برابر صلح و هم در برابر محیط زیست قرار گرفته است و متأسفانه به سمت نظامی‌گری، تعرض و عملیات جنگی علیه ایران و بسیاری از کشورهای دنیا اقدام کرده است.
ملت‌هایی که مانند ایران خواهان صلح و توسعه پایدار باشند، قهرمانان زمین هستند و قهرمانان بشریت. متأسفم که بگویم امروز دولت آمریکا و نه ملت آمریکا در برابر هر دو این مسائل قرار گرفته و با صلح و محیط زیست ضدیت می‌کند.
آمریکا کشوری است که با نظامی‌گری اداره می‌شود و تجاوز آشکاری را علیه ایران آغاز کرده است. آمریکا در حال حاضر بیش از ۷۵۰ پایگاه نظامی در بیش از ۸۰ کشور دارد و از این طریق بر جهان اعمال سلطه می‌کند.
از سوی دیگر، آمریکا تنها کشوری است که از کنوانسیون تغییر اقلیم خارج شد و البته با هدایت آقای ترامپ دوبار خارج شده است.
با پذیرش این جایزه می‌خواهم اعلام کنم که مردم آمریکا موافق این سیاست‌ها نیستند و نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد موضع اکثریت مردم آمریکا علیه این اقدامات است. مردم مخالف دوبار حمله به ایران، که هر دوبار در میانه مذاکرات بوده، هستند.
مردم آمریکا حامی محیط زیست و توسعه پایدار هستند؛ پس این رودررویی مردم آمریکا نیست، بلکه رودررویی مجموعه نظامی و صنعتی حاکمیت آمریکا است که بر خلاف میل ملتشان آن‌ها را به رودررویی با دنیا کشانده است.
من آدم بدبینی نیستم، ذاتاً خوش‌بین هستم و معتقدم ما می‌توانیم با منطق، اخلاق و ارزش‌های مشترک انسانی راه بهتری در پیش گیریم.
آمریکا تولد ۲۵۰ سالگی‌اش را جشن گرفته، در حالی که ایران ۲۵۰۰ سال تمدن دارد.
از دوران پرافتخار کوروش که حکومتی چندملیتی و چندقومیتی داشتند، کل جهان به آن‌ها افتخار می‌کرد و تمدنی پیشرو بود که مردم منطقه آن را با احترام می‌نگریستند؛ تمدنی با قدمتی ۱۰ برابر آمریکا. امیدوار باشیم که عقلانیت و احترام در روابط حاکم شود و مردم آمریکا در انتخابات پیش رو بتوانند جهت مسائل را اصلاح کنند تا سیاست‌های آمریکا به سوی صلح و توسعه پایدار حرکت کند؛ همان اهداف مرکز عالی شما و اهداف ارزشمند این جایزه که من بسیار خشنود از دریافت آن هستم.
اجازه دهید از دکتر مجید شفیع‌پور که امروز جایزه را از طرف من دریافت می‌کنند تشکر کنم. ایشان علاوه بر نقش علمی برجسته، در فعالیت‌ها و سازمان‌های بین‌المللی بسیار نقش‌آفرین هستند و راهبری مؤثر منطقه‌ای داشتند.
در نهایت، برای صلح و پایان این جنگ بی‌هدف که آمریکا و اسرائیل از ۹ اسفند سال قبل آغاز کردند دعا کنیم؛ جنگی که در ادامه دشمنی آن کشور از چند دهه پیش است. ایران صلح و استقلال و توسعه پایدار می‌خواهد؛ همان نقشی که ایران برای بیش از دو هزاره به عنوان یک تمدن عظیم ایفا کرده و ما همه احیای همان نقش را می‌خواهیم، چون می‌دانیم ایران چقدر به تاریخ بشری خدمت کرده است.
علی اکبر صالحی، رئیس بنیاد ایران‌شناسی، در سخنرانی اصلی این مراسم گفت: صلح بدون هوشمندی و شناخت متقابل پایدار نمی‌ماند
وی با گرامیداشت یاد و خاطره شهدای کشور، به‌ویژه جان‌باختگان حوادث اخیر، به تشریح دیدگاه‌های خود درباره صلح، جنگ، چگونگی شکل‌گیری سوءتفاهم‌ها میان کشورها و مسئولیت انسان در قبال آفرینش و محیط زیست پرداخت و از شخصیت علمی، اخلاقی و اجتماعی مرحوم دکتر تقی ابتکار یاد کرد.
صالحی در آغاز سخنان خود با گرامیداشت یاد شهدا، از جان‌باختگان بی‌گناه و کودکان قربانی جنگ و خشونت نیز یاد کرد و گفت نباید میان ملت‌ها و دولت‌ها خلط کرد. او با اشاره به تجربه سال‌های تحصیل و زندگی خود در کشورهای غربی اظهار داشت که در ارتباط با مردم این کشورها، جز محبت، نیکی و رفتار انسانی ندیده است و بر این اساس، میان مردم و سیاست‌های دولت‌ها باید تفاوت قائل شد.
رئیس بنیاد ایران‌شناسی سپس با اشاره به آشنایی خود با مرحوم دکتر تقی ابتکار از سال‌های نخست پس از پیروزی انقلاب اسلامی، از او به عنوان شخصیتی علمی، اخلاقی و دغدغه‌مند یاد کرد که در حوزه محیط زیست، علاوه بر دانش تخصصی، از نگاه انسانی و معرفتی برخوردار بود. به گفته صالحی، مرحوم ابتکار دانش را از مسئولیت اجتماعی و اخلاقی جدا نمی‌دانست و همین پیوند میان علم و معرفت، از ویژگی‌های برجسته او به شمار می‌رفت.
وی با اشاره به روحیه و منش مرحوم ابتکار در گفت‌وگوهای علمی و سیاسی افزود که او در مواجهه با دیدگاه‌های متفاوت، ظرفیت شنیدن و تحمل بالایی داشت و حتی در بحث‌های جدی، آرامش و گشاده‌رویی خود را حفظ می‌کرد؛ ویژگی‌ای که به گفته صالحی، می‌تواند برای جامعه علمی و مدیریتی امروز نیز آموزنده باشد.
صالحی در ادامه سخنان خود به موضوع جنگ و صلح پرداخت و گفت جنگ‌ها همیشه با یک الگوی واحد آغاز نمی‌شوند؛ گاهی یک حادثه پیش‌بینی‌نشده می‌تواند زمینه‌ساز درگیری شود و گاه نیز جنگ نتیجه روندی از تصمیم‌ها، سوءبرداشت‌ها و رفتارهایی است که از مدت‌ها قبل شکل گرفته است. از این منظر، بی‌توجهی به نشانه‌های اختلاف و ناتوانی در مدیریت سوءتفاهم‌ها می‌تواند پیامدهایی گسترده به دنبال داشته باشد.
وی با اشاره به زنجیره‌ای که از «سوءتفاهم» و «سوءرفتار» و «سوءلفاظی» آغاز می‌شود و ممکن است به سوءتعامل، سوءبرداشت و در نهایت سوءاقدام منجر شود، عقلانیت و تدبیر را از ضرورت‌های روابط میان کشورها دانست و گفت در مناسبات بین‌المللی نباید یک طرف خود را همواره محق و طرف مقابل را به‌طور مطلق مقصر بداند. به گفته او، شناخت دقیق شرایط، توجه به دیدگاه طرف مقابل و پرهیز از قضاوت‌های شتاب‌زده می‌تواند از شکل‌گیری بسیاری از بحران‌ها جلوگیری کند.
رئیس بنیاد ایران‌شناسی با اشاره به گفت‌وگوی اخیر خود با یکی از سفرا درباره ریشه‌های برخی سوءتفاهم‌ها خاطرنشان کرد که در روابط میان کشورها، رفتار و تصمیم‌های هر دو طرف می‌تواند در شکل‌گیری یک وضعیت تنش‌آلود مؤثر باشد و برای عبور از چنین شرایطی، باید با نگاهی واقع‌بینانه مجموعه عوامل را مورد توجه قرار داد.
صالحی صلح را امری ارزشمند اما نیازمند هوشیاری دانست و با استناد به آیه ۶۱ سوره انفال گفت: «وَإِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا وَتَوَکَّلْ عَلَى اللَّهِ ۚ إِنَّهُ هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ»؛ اگر آنان به صلح گرایش پیدا کردند، تو نیز به آن گرایش پیدا کن و بر خدا توکل داشته باش.
وی در عین حال خاطرنشان کرد که صلح‌طلبی به معنای ساده‌انگاری و غفلت نیست و حفظ آمادگی دفاعی، شناخت نیت‌ها و توجه به تجربه‌های تاریخی، لازمه صیانت از منافع و امنیت کشورهاست. صالحی در همین زمینه به بیتی از سعدی اشاره کرد:
«چو شمشیر پیکار برداشتی
نگه دار پنهان ره آشتی»
صالحی با اشاره به ماجرای صلح حدیبیه و تحولات پس از آن، از این تجربه تاریخی به عنوان نمونه‌ای برای توجه همزمان به صلح، تدبیر و شناخت شرایط یاد کرد و گفت در بسیاری از موقعیت‌ها، رسیدن به نتیجه مطلوب تنها از مسیر رویارویی مستقیم نمی‌گذرد و گاه تدبیر و انتخاب زمان و شیوه مناسب، نقش تعیین‌کننده‌ای دارد. به عبارت دیگر، از مسیر صلح حدیبیه می‌توان به فتح مکه رسید.
رئیس بنیاد ایران‌شناسی در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع محیط زیست پرداخت و گفت در نگاه دینی، انسان تنها بهره‌بردار از جهان آفرینش نیست، بلکه در برابر آن مسئولیت دارد. به گفته وی، احترام به آفرینش، پذیرش مسئولیت انسان در قبال زمین و پرهیز از ایجاد فساد و تخریب و اسراف، از اصولی است که باید در رفتار فردی و اجتماعی مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: انسان برای توسعه و بهره‌گیری از ظرفیت‌های طبیعت آفریده شده، اما توسعه نباید به قیمت نابودی محیط زیست و از میان رفتن منابع طبیعی تمام شود. از این رو، پیشرفت علمی و اقتصادی باید با مسئولیت‌پذیری نسبت به طبیعت و نسل‌های آینده همراه باشد.
صالحی در پایان ضمن قدردانی از دکتر معصومه ابتکار و خانواده مرحوم دکتر تقی ابتکار، یاد و نام آن مرحوم را گرامی داشت و با اشاره به ماندگاری نام نیک انسان‌ها گفت:
«سعدیا مرد نکونام نمیرد هرگز
مرده آن است که نامش به نکویی نبرند»
انتهای پیام
