کاوه مدنی، دانشمند برجسته حوزه محیطزیست و رئیس مؤسسه آب، محیطزیست و سلامت دانشگاه سازمان ملل متحد، در یک گفتوگوی تلویزیونی نسبت به پیامدهای هولناک و پنهان توسعه شتابان هوش مصنوعی بر منابع آب، خاک و انرژی جهان هشدار داد. او این روند را بازتولید عصر استخراج نفت و شکل جدیدی از امپریالیسم در قرن بیستویکم دانست که در آن کشورهای ثروتمند به بهای نابودی جوامع فقیر، ادعای آیندهای پاک را مطرح میکنند.
به گزارش انصاف نیوز، در شرایطی که غولهای فناوری نظیر آمازون، گوگل، متا و مایکروسافت در رقابتی تنگاتنگ برای ساخت دیتاسنترهای عظیم هوش مصنوعی هستند، کمتر به اثرات مادی و فیزیکی این زیرساختها پرداخته میشود. گزارش جدید دانشمندان سازمان ملل متحد با عنوان «هزینههای محیطزیستی مصرف انرژی، کربن، آب و ردپای زمین در هوش مصنوعی» به دنبال آشکار کردن این حقایق است.
بر اساس این گزارش، دیتاسنترهای جهان در سال ۲۰۲۵ حدود ۴۴۸ تراواتساعت برق مصرف کردهاند؛ رقمی که اگر مربوط به یک کشور بود، آن را در رتبه یازدهم بزرگترین مصرفکنندگان برق جهان (پایینتر از فرانسه و بالاتر از عربستان سعودی) قرار میداد. همچنین پیشبینی میشود ردپای آب مصرفی هوش مصنوعی در سال ۲۰۳۰ معادل نیاز ۱.۳ میلیارد نفر باشد و مصرف برق آن به سه برابر مجموع مصرف کشورهای پاکستان، بنگلادش و نیجریه (با جمعیت ۶۵۰ میلیون نفر) برسد.
هوش مصنوعی در ابرها نیست؛ یک سیستم کاملاً فیزیکی است
دکتر کاوه مدنی در این مصاحبه با اشاره به اینکه بیشتر مردم هوش مصنوعی را یک فناوری دیجیتال، مجازی و ابری میدانند، تأکید کرد:
«ما در این گزارش تلاش کردیم به مردم یادآوری کنیم که همه اینها یک ساختار کاملاً فیزیکی دارد. زنجیره تأمین مادی و زیرساختهای عظیمی پشت این نوآوری نهفته است که از استخراج مواد معدنی حیاتی در مناطق فقیر جهان آغاز میشود، به تولید سختافزار، ساخت دیتاسنترها و مصرف انبوه انرژی در زمان بهرهبرداری میرسد و در نهایت با چالش پسماندهای الکترونیکی (e-waste) پایان مییابد.»
وی افزود که تمرکز صرف روی ردپای کربن، سبب شده اثرات محلی دیتاسنترها بر منابع آب و خاک نادیده گرفته شود. به گفته مدنی، هوش مصنوعی ذاتاً فناوری بدی نیست و مانند یک چاقو عمل میکند که هم میتواند در دست یک پزشک جان بیماری را نجات دهد و هم در دست یک قاتل جان انسانها را بگیرد؛ بنابراین نحوه مدیریت و استفاده از آن، تعیینکننده ماهیت این فناوری خواهد بود.
پشت پرده انتخابهای بهظاهر سبز؛ سراب انرژیهای تجدیدپذیر
رئیس مؤسسه آب دانشگاه سازمان ملل با ارجاع به یافتههای همکار خود، دکتر مریم اکسل (نویسنده اصلی گزارش)، درباره تناقضهای توسعه پایدار گفت:
«بسیاری از انتخابهایی که از زاویه تولید کربن کاملاً سبز و پاک به نظر میرسند، گاهی بدترین آسیبها را به منابع آب و خاک وارد میکنند. برای مثال، سوختهای زیستی (Biofuels) به طور متوسط ۷۰ تا ۴۰۰ برابر بیشتر از سوختهای فسیلی سنتی آب مصرف میکنند. یا نیروگاههای برقآبی که انرژی پاک نامیده میشوند، تبخیر سطحی شدیدی در سدها دارند و ردپای آب آنها بسیار بالا است.»
مدنی با تأکید بر اینکه هر نوع انرژی تجدیدپذیر برای هر جغرافیا مناسب نیست (مثلاً نیروگاه برقآبی ممکن است در نروژ یا برزیل پاسخگو باشد اما بهترین انتخاب برای کالیفرنیا یا ایران نیست)، هشدار داد که افزایش مداوم تقاضای انرژی توسط هوش مصنوعی، فرآیند کربنزدایی از جهان را مختل میکند؛ چرا که دیتاسنترها مانع از بازنشستگی نیروگاههای فسیلی میشوند.
بیعدالتی محیطزیستی و امپریالیسم قرن ۲۱
این دانشمند ایرانی با اشاره به توزیع ناعادلانه هزینههای هوش مصنوعی در جهان گفت:
«بیش از ۹۰ درصد پردازشهای هوش مصنوعی در آمریکا و چین متمرکز است، اما هزینه محیطزیستی آن شامل کمبود آب، آلودگیها و استخراج معادن به جوامع محلی و کشورهای دیگر تحمیل میشود. مواد معدنی حیاتی، سوختهای قرن بیستویکم هستند و ما شاهد بازتولید همان الگوهای استعماری عصر استخراج نفت هستیم.»
کاوه مدنی با لحنی صریح و انتقادی افزود:
«ما با شکل جدیدی از امپریالیسم مواجهیم. منابع معدنی را از مناطقی در آفریقا یا آمریکای جنوبی استخراج میکنیم که مردم آنجا حتی اسب و الاغ هم ندارند، چه برسد به خودروی برقی؛ سپس این منابع را منتقل میکنیم تا من بتوانم در آمریکای شمالی خودروی برقی برانم و ادعا کنم که به یک آینده پاکتر کمک میکنم! این یک واقعیت بسیار تاریک است؛ ما در حال نجات نسلهای آینده در کشورهای ثروتمند جهان، به بهای کشتن مردم در برخی از جوامع فقیر هستیم.»
فراخوان برای مسئولیتپذیری و مقابله با «مصرفگرایی هوش مصنوعی»
رئیس مؤسسه آب، محیطزیست و سلامت دانشگاه سازمان ملل در پایان این گفتوگو، راهکار برونرفت از این بحران را شفافیت بیشتر، مسئولیتپذیری شرکتهای توسعهدهنده در تمام طول زنجیره تأمین، و ایفای نقش جدیتر توسط دولتها دانست.
او همچنین نسبت به پدیدهای تحت عنوان «مصرفگرایی هوش مصنوعی» (AI consumerism) ابراز نگرانی کرد و از کاربران خواست تا برای حفظ پایداری سیاره، از ابزارهای هوش مصنوعی به صورت محدودتر و مسئولانهتر استفاده کنند.
انتهای پیام
