جواد ابویی، لندن
نسل جوانی که تماموقت کار میکند اما سقفی از آنِ خود ندارد؛ این شاید تلخترین میراثی باشد که روی میز اندی برنهام، نخستوزیر جدید بریتانیا قرار گرفته است. برنهام پیش از آنکه جانشین کایر استارمر شود، در کوران رقابتها برای تصاحب رهبری حزب کارگر و رسیدن به شماره ۱۰ داونینگ استریت، از طرحی جاهطلبانه رونمایی کرده بود که قرار است قفل زنگزدهی بازار مسکن را برای جوانان بریتانیایی باز کند. حالا که او سکان هدایت کشور را در دست گرفته، باید دید آیا این جراحی عمیق مالیاتی که پیشتر وعدهاش را داده بود، نوشداروی خانهدار شدن است یا صرفاً بنزینی بر آتش تورم؟
تیغ جراحی برنهام؛ معافیت در برابر پسانداز
دولت جدید کارگر، نوک پیکان برنامههای اقتصادیاش را به سمت نظام مالیاتی نشانه رفته است. طرح مسکن برنهام روی دو ستون اصلی بنا شده که میتواند قواعد بازی را در بازار املاک بریتانیا به کل تغییر دهد:
نخست، فرصت تنفس سهساله برای تازهنفسها: جوانانی که تازه وارد بازار کار میشوند، به مدت سه سال از پرداخت مالیات بر درآمد معاف خواهند شد. اما یک شرط بزرگ وجود دارد؛ تمام این پولِ معافشده باید مستقیماً به یک صندوق پساندازِ ویژه برای تامین پیشپرداخت خرید خانه (Deposit) واریز شود.
و دوم، خداحافظی با نظام مالیاتی فعلی: «مالیات شورا» (Council Tax) و «حق تمبر» (Stamp Duty) که دهههاست وبال گردن خریداران و مالکاناند، به تاریخ میپیوندند. به جای آنها، سیستم جدیدی به نام «مالیات تناسبی بر ملک» اجرا میشود که خریدار را موظف میکند سالانه ۰.۴۸ درصد از ارزشِ روز ملک را به عنوان مالیات بپردازد.
حامیان این طرح معتقدند که بریتانیا بالاخره از شر سیستم قیمتگذاری مضحک سال ۱۹۹۱ خلاص میشود. کمپین «سهم عادلانهتر» (Fairer Share) تخمین میزند که با این جراحی، بار مالیاتیِ ۱۸ میلیون خانواده (حدود ۷۵ درصد خانوارها) سبکتر خواهد شد. افضل خان، از نمایندگان پارلمان نیز این برنامه را یک پیروزی بزرگ برای عدالت اجتماعی و حمایت از طبقه کارگر میداند.
روی تاریک سکه؛ پمپاژ پول به بازاری تشنه
با وجود هورای موافقان، زنگ خطر در میان اقتصاددانان به صدا درآمده است. انتقاد اصلی این است: برنهام در حال درمان «تقاضا» است، در حالی که بیمار از کمبود «عرضه» رنج میبرد. در بازاری که به شدت با قحطیِ خانههای نوساز مواجه است، تزریق قدرت خرید به جوانان، صرفاً تقاضای سرکوبشده را آزاد میکند و نتیجهای جز پرواز قیمتها و اجارهبها نخواهد داشت.
دن نیدل، وکیل و از کارشناسان برجسته امور مالیاتی، با اشاره به ماهیت بیرحم بازار مسکن هشدار میدهد: «مالکان بزرگ، خیلی زود بوی پول را حس میکنند. وقتی بدانند مستاجر جوانشان به لطف معافیت مالیاتی پول بیشتری در جیب دارد، اجارهبها را بالا میبرند. در نهایت، این پول به جای اینکه آجرِ خانه اولیها شود، مستقیماً به جیب موجران ثروتمند سرازیر میشود.»
از طرفی، این طرح قربانیان خاموشی هم دارد. ربکا ویلیامز، تحلیلگر مؤسسه راتبونز، انگشت روی نقطه حساسی میگذارد: بازنشستگانی که در خانههای بزرگ و گرانقیمت زندگی میکنند اما حقوق بازنشستگی ناچیزی دارند (اصطلاحاً ملکدارِ بیپول). گرفتن مالیات سالانه بر اساس ارزش روزِ خانههایشان، میتواند این قشر را با یک بحران مالی فلجکننده روبهرو کند.
نبرد شمال و جنوب؛ معمای ۶۴ میلیارد پوندی
خزانهداری بریتانیا سالانه حدود ۶۴ میلیارد پوند از مالیاتهای ملکیِ فعلی به جیب میزند. برنهام وعده داده که این تغییرات، یک ریال هم به کسری بودجه اضافه نمیکند. نقشه او چیست؟ جبران این شکاف از طریق افزایش مالیاتِ عمارتهای لوکس در جنوب انگلستان و شرکتهای تجاری بزرگ.
اما این رویکرد، در عمل به معنای برداشتن ثروت از جنوب مرفه و انتقال آن به شمالِ کارگرنشین است؛ سیاستی که اگرچه روی کاغذ جذاب است، اما اجرای آن در راهروهای قدرت و در برابر لابیهای ثروتمند، یک میدان مینِ سیاسی تمامعیار برای دولت جدید خواهد بود.
آزمون بزرگ در داونینگ استریت
طرح اندی برنهام، بیتردید یکی از جدیترین و ساختاریافتهترین تلاشهای سالیان اخیر برای نجات نسل جوان بریتانیا از تلهی اجارهنشینیِ ابدی است. اما موفقیت این برنامه، روی یک تار مو بند است.
بدون کلنگزنی برای ساخت انبوهِ مسکن ارزانقیمت، ایجاد یک چتر حمایتی سفتوسخت برای کنترل اجارهبها و مراقبت از اقشار آسیبپذیر مانند بازنشستگان، این طرحِ خوشرنگولعاب میتواند به یک باتلاق برای دولت کارگری انگلستان بدل شود.
انتهای پیام
