تقریبا تمامی مراحل تولید تا فروش فرش کرمان با مشکلاتی انباشته مواجه است؛ تعداد بافندگان بسیار کاهش پیدا کرده، قیمت مواد اولیه بالا رفته، کمبود طراح به یکی از دغدغههای جدی تبدیل شده، بازار داخلی کشش خرید فرش با قیمتهای فعلی را ندارد و بازارهای خارجی نیز بهواسطۀ تحریمها از دست رفته است.
فعالان فرش استان کرمان هشدار میدهند که ادامۀ این روند آیندۀ فرش کرمان را تیرهتر خواهد کرد.
به گزارش فردایکرمان به نقل از ایرنا کرمان (اسما پورزنگیآبادی)، یکی از نخستین نشانههای این وضعیت بغرنج، کاهش چشمگیر تعداد بافندگان است. رئیس اتحادیه فرش دستباف و صنایعدستی کرمان در جلسۀ اخیر کمیته فرش استان کرمان در اینباره بیان کرد: «دستمزد بافندگان آنقدر پایین است که با کاهش شدید تعداد بافندگان مواجه شدهایم».
محسن اشرف گفت: «میانگین سنی بافندگانی که هماکنون فعالیت دارند بالای ۵۰ سال است و نسل جوان بهدلیل دستمزدها و درآمدهای پایین چندان پشت دار قالی نمینشیند. نتیجۀ کمبود بافنده این شده که فرش کرمان در شاهرود بافته میشود!».
وی همچنین اظهار کرد: «قالیبافان خانگی که با هزینۀ خود بافت فرش را انجام میدهند و کارفرما ندارند، وقتی فرش به نصفه میرسد مجبورند آن را پیشفروش کنند چون بافت یک فرش حداقل ۶ ماه تا یک سال طول میکشد، بنابراین، بافنده در میانۀ کار آن را پیشفروش میکند و دلالان فرش را با قیمتی بسیار پایینتر از بازار میخرند و وقتی فرش کامل شد، بافندگان سرمایهای برای شروع فرش بعدی ندارند!».
کیفیت پایین مواد اولیه
رئیس اتحادیه فرش دستباف و صنایعدستی کرمان با اشاره به اینکه هماکنون شهرستانهای راور و زرند قطبهای اصلی تولید فرش دستباف در استان هستند، افزود: «مواد اولیه اغلب با کیفیت پایین عرضه میشود چراکه قیمت این مواد پایینتر است و بافندگان بیشتری توان خرید آن را دارند. ۷۰، ۸۰ درصد این نخها اما پلیاستر است و رنگ شیمیایی دارد و فرشی که با آن بافته میشود، از اصالت فرش کرمان دور میشود».
اشرف ادامه داد: «کسانی که بهدنبال مواد اولیۀ با کیفیت بالاتر هستند مجبورند از راور یا زرند به کرمان بیایند که هزینهبر است. یکی از درخواستهای ما ساماندهی و نظارت بر کیفیت مواد اولیه است».
کمبود طراح فرش در کرمان
به گفتۀ وی، کاهش سهمیۀ بیمۀ قالیبافان یکی دیگر از مشکلات فرش استان کرمان است که موجب شده افراد جدید نتوانند بیمه بشوند و انگیزهای هم برای انتخاب قالیبافی بهعنوان یک حرفۀ همیشگی، باقی نمانده است.
رئیس اتحادیه فرش دستباف و صنایعدستی کرمان بیان کرد: «یکی دیگر از مشکلات، نبود طراح یا نقاش قالی است. هماکنون در کرمان ۲ نفر طراح و نقاش داریم که ۸۰ سال سن دارند. نیاز به طراحان و نقاشانی داریم که بتوانند طرحهای قدیم و جدید را متناسب با سلیقۀ بازار تلفیق کنند».
صادرات اکسیر نجاتبخش فرش
حمید محمودی از فعالان صنعت فرش استان کرمان نیز در جلسۀ کمیته فرش استان بیان کرد: «مهمترین چیزی که میتواند صنعت فرش را حفظ کند قیمت محصول است. متاسفانه هماکنون قیمت واقعی در بسیاری از مناطقِ تولید فرش در استان لحاظ نمیشود و بافنده نمیتواند درآمد واقعی داشته باشد».
این فعال صنعت فرش کرمان ادامه داد: «قیمت یک تخته فرش ۹ متری در راور که حاصل بافت سه بافنده در طول حداقل یک سال است، ۳۵۰ میلیون تومان است و درآمد خیلی پایینی برای سه بافنده دارد. اگر این محصول بخواهد درآمد خوبی برای بافنده داشته باشد باید حداقل یک میلیارد تومان قیمت داشته باشد. اما آیا بازار داخلی کشش خرید فرش یک میلیاری را دارد؟».
محمودی با پاسخ منفی به این پرسش اظهار کرد: «اما در بازارهای صادراتی، فرش یک میلیارد تومانی ممکن است ارزان هم به حساب بیاید. از این رو، بنده معتقدم که هموار کردن صادرات و حضور تاجران خارجی در بازارهای داخلی ایران میتواند فرش را نه فقط در کرمان که در کل کشور نجات دهد».
وی تاکید کرد: «اگر بتوانیم محصولات را در بازارهای صادراتی عرضه کنیم آوردهای خواهد داشت که بر درآمد و معیشت بافندگان نیز تاثیر خوبی دارد».
این فعال صنعت فرش استان کرمان با تاکید بر اینکه ما باید وارد بازارهای بیشتری برای صادرات بشویم، گفت: «باید فرش را بهعنوان کالای لوکس صادراتی در نظر بگیریم نه کالای مصرفی؛ اگر فرش بهجز لوکس بودن با هدف دیگری به فروش برود، اشتباه است. فرش را افرادی باید بخرند که توان خریدشان در حدی باشد که درآمد برای بافنده ایجاد کند».
وی همچنین با طرح پیشنهاد ایجاد محل دائمی عرضه و نمایش فرش کرمان در برخی کشورها با حضور تولیدکنندگان داخلی اظهار کرد: «کسانی که در بازار محلی، کار تولید و فروش فرش را انجام میدهند تا زمانی که وارد بازارهای جدید نشوند و با مصرفکنندگان ارتباط نگیرند نمیتوانند تشخیص دهند کدام محصول مناسب بازار است».
ضرورت تغییر رویکردها
رئیس اتاق بازرگانی کرمان نیز با ارائۀ آماری مختصر اما گویا از سقوط صادرات فرش ایران از ۲ میلیارد دلار به کمتر از ۱۰۰ میلیون دلار، گفت: «این کاهش شدید صادرات نشاندهندۀ این است که نگرشها و سیاستها دربارۀ فرش اشتباه بوده است. نمیشود این همه ساختار و سازمان و جلسه داشته باشیم و همه به مسیری بروند و فرش به مسیری دیگر برود».
سیدمهدی طبیبزاده افزود: «اگر قرار است برای فرش کشور راهحلی پیدا شود بهترین منطقه استان کرمان است که همۀ شرایط جهش فرش را دارد».
وی دربارۀ راهحلها تاکید کرد که نگرش نسبت به فرش و استراتژیها باید تغییر کند و سپس هشدار داد: «اگر روال گذشته را ادامه دهیم نتایج گذشته را خواهیم داشت و هر روز شاهد افت بیشتر فرش خواهیم بود».
فعالیت اقتصادی بهجای میراثداری
رئیس اتاق کرمان با بیان اینکه نخستین موضوع این است که اقتصاد فرش باید درست شود، گفت: «اگر اقتصاد فرش پویا و فعال نباشد و تمامی دستاندرکاران از نظر اقتصادی تامین نشوند نمیتوان انتظار داشت که صرفا با تکیه بر ماهیت فرهنگی و ارزشی فرش، این هنر ـ صنعت ملی رونق بگیرد. باید اقتصاد فرش پویا باشد و زندگی بافنده تامین شود و در این راستا، باید از میراثداری به سمت کار اقتصادی برویم».
طبیبزاده در توضیح بیشتر دیدگاه خود اظهار کرد: «فرش یک زنجیرۀ ارزش دارد؛ اگر این زنجیره در ابعاد محلی، منطقهای و بینالمللی به درستی تعریف شود نه شعاری و حلقههای مرتبط به هم پیوسته باشند، رشد رقم میخورد».
فرش و اقتصاد مویرگی
وی افزود: «در جریان جنگ تحمیلی و بهدنبال آسیبهایی که به کارخانجات بزرگ و اشتغال کشور وارد شد، اقتصاد مویرگی مورد توجه قرار گرفته که فرش و صنایعدستی را در برمیگیرد. با این رویکرد، اقتصاد و اشتغال به عمق خانهها میرود و آسیبپذیری آن در برابر هر نوع تعرضی کمتر و معیشت خانوادهها تامین میشود».
این کارشناس اقتصاد با بیان اینکه اگر اقتصاد مویرگی را دنبال کنیم زمینۀ خوبی برای رشد و توسعۀ اقتصادی فراهم میشود، ادامه داد: «یکی از چالشهای جدی این است که فرش از بازاریابی دیجیتال بیبهره مانده است و هنوز به روش سنتی عرضه میشود و از طرفی، در بازارهای جهانی متناسب با سلیقۀ مردم و متقاضیان کار نمیشود؛ اینکه ما طرح و نقشهای را میپسندیم و بلدیم آن را ببافیم، به این معنا نیست که مشتری هم حتما آن را میپسندد».
تولید فرش با سلیقۀ مشتری
طبیبزاده با انتقاد از اینکه تولید فرش ما اغلب متناسب با سلیقۀ مشتری نیست، یادآور شد: «در صنعت فرش، اصول حرفهای بازاریابی، بازارسازی، برندینگ، مارکتینگ و پکجینگ را بهکار نمیگیریم».
وی با طرح این پرسش که در حال حاضر کدام پلتفرم آنلاین را برای فروش فرش داریم، ادامه داد: «در حالی ما از روشهای نوین بیبهره هستیم، دنیا با سرعت به این سمت میرود».
رئیس اتاق کرمان با تاکید بر اینکه نیاز به تحول جدی و تغییر نگرش نسبت به فرش داریم، گفت: «نباید به قالیباف نگاه صرفا حمایتی داشته باشیم چراکه بافنده یک کارآفرین است، بهجای نگاه صرفا معیشتی باید نگرش اقتصادی را در مورد فرش بهکار بگیریم».
طبیبزاده برای اینکه اهمیت تغییر نگرش در حوزۀ فرش را نشان دهد، اظهار کرد: «گفته میشود ۷۰ هزار بافندۀ فرش در استان کرمان داریم، با یک اقدام اساسی و افزایش صرفۀ اقتصادی فرش، در واقع شغل و معیشت هزاران خانوار را بدون دردسر و نگرانی از تحریم و تامین مواد اولیه و آسیبهای فیزیکی به طبیعت تامین کردهایم».
روزنههای امید
افول فرش دستباف کرمان از دههها پیش آغاز شده است و اکنون با شدت گرفتن مشکلات بهویژه کمبود بافنده و طراح، میرود تا آیندگان را از یکی از هنرهای ملی ایران محروم کند.
وضعیت بغرنجی که فرش کرمان دارد اما از دید مقامات پنهان نمانده است و احیای فرش و بازگرداندن آن به روزهای اوج گذشته یکی از برنامههای جدی استاندار کرمان است.
بهتازگی نیز از سوی معاون اقتصادی استاندار، فرمان تشکیل ستاد توسعۀ فرش دستباف استان کرمان صادر شده است. هرچند که پیگیریها و توجهات و اقداماتی که از سوی دولت انجام میشود بارقههای امیدی ایجاد کرده است اما تا وقتی که همهمۀ قالیبافخانهها و کارگاههای قالیبافی و آوازهای نقشخوانی کرمانیها دوباره به گوش نرسد، نمیتوان گفت که گره از کار فرش کرمان گشوده شده است.
باید منتظر تشکیل جلسات ستاد توسعۀ فرش دستباف کرمان و تصمیمات و پروژههای نجاتبخش آن بمانیم.
انتهای پیام
