گزارشی تحلیلی با عنوان «The U.S.-Iran Confrontation and its Regional Fallout» شامل مجموعهای از دیدگاههای کارشناسان و پژوهشگران درباره پیامدهای جنگ ایران و آمریکا، تأثیر آن بر کشورهای خلیج فارس، آینده نظم امنیتی منطقه و بهویژه نقش پاکستان از سوی موسسه مطالعات استراتژیک پاکستان منتشر شده است. در مجموع، دیدگاههای مطرحشده بر این نکته تأکید دارند که جنگ نهتنها معادلات امنیتی منطقه را تغییر داده، بلکه وابستگی کشورهای منطقه به آمریکا را زیر سؤال برده و برای پاکستان فرصتی برای ایفای نقش فعالتر در دیپلماسی و نظم امنیتی جدید ایجاد کرده است.
جمعبندی اصلی گزارش: بخش قابلتوجهی از کارشناسان معتقدند پس از جنگ، نظم سابقِ مبتنی بر برتری آمریکا در خلیج فارس تضعیف شده و کشورهای منطقه به سمت تنوعبخشی به شرکای امنیتی و اقتصادی، سازوکارهای منطقهای و کاهش وابستگی به آمریکا حرکت خواهند کرد؛ در این میان، پاکستان به دلیل روابط همزمان با ایران، عربستان، چین، آمریکا و ترکیه، ظرفیت ویژهای برای میانجیگری و تبدیل موقعیت ژئوپلیتیکی خود به نفوذ دیپلماتیک و اقتصادی پیدا کرده است.
چکیدهی دیدگاهها:
- علیرضا خداقلیپور، معاون مدیرکل مؤسسه مطالعات سیاسی و بینالمللی وزارت خارجه ایران (IPIS): برای هرمز میتوان با اتکا به حقوق بینالملل و توافق ایران و عمان، رژیم ویژهای برای «عبور امن» تعریف کرد.
- آدام واینستین، معاون برنامه خاورمیانه در مؤسسه کوئینسی برای حکمرانی مسئولانه (آمریکا): جنگ هوایی آمریکا به اهدافش نرسیده و منطقه به سمت نظم چندقطبیتر، هزینههای اقتصادی بیشتر و کاهش اتکای مطلق به آمریکا میرود.
- مشاهد حسین سید، رئیس مؤسسه پاکستان-آفریقا برای توسعه و پژوهش (PAIDAR): جنگ ایران شکستی تاریخی برای آمریکا و اسرائیل و نشانه افول نظم تحت رهبری غرب و افزایش نقش پاکستان، چین و قدرتهای منطقهای است.
- رشید المحنادی، پژوهشگر غیرمقیم شورای خاورمیانه در امور جهانی، قطر: امنیت خلیج نباید همچنان به آمریکا یا منطق «ضعیفکردن همسایه» وابسته باشد و باید یک معماری امنیتی منطقهای با محوریت خلیج، پاکستان و ترکیه شکل بگیرد.
- علی عواض عسری، سفیر سابق عربستان سعودی در پاکستان: عربستان در جنگ با خویشتنداری و ترجیح دیپلماسی بر تشدید تنش، از منافع بلندمدت و توسعه اقتصادی خود محافظت کرد.
- نبی سنبلی، پژوهشگر ارشد مؤسسه مطالعات سیاسی و بینالمللی وزارت خارجه ایران (IPIS): ریشه اصلی بحران منطقه را هژمونی اسرائیل میداند و راهحل را پایان اشغال فلسطین، کاهش حضور آمریکا و ایجاد سازوکار امنیتی منطقهای میداند.
- رفعت مسعود، سفیر سابق پاکستان در ایران: آمریکا و اسرائیل در تغییر رفتار یا تضعیف ایران شکست خوردهاند و پاکستان باید با حفظ توازن میان ایران و کشورهای عربی، به سمت استقلال و ادغام منطقهای برود.
- فراح ن. جان، مدرس ارشد برنامه روابط بینالملل دانشگاه پنسیلوانیا: پیمان دفاعی پاکستان و عربستان، پاکستان را به یک پشتوانه امنیتی جدیتر برای ریاض و بخشی از نظم جدید امنیتی خلیج تبدیل کرده است.
- فلاویوس کابا-ماریا، رئیس مؤسسه خاورمیانه برای اقتصاد سیاسی (MEPEI)، رومانی: حملات هوایی بعید است به تغییر حکومت ایران منجر شود و کشورهای خلیج باید ضمن تقویت تابآوری اقتصادی و امنیتی، به دنبال معماری امنیتی مستقلتر باشند.
- عبدالعزیز العنزی، بنیانگذار و مدیرعامل مؤسسه Reconnaissance Research، کویت: کشورهای خلیج ایران را تهدیدی واقعی میدانند، اما نابودی ایران را خطرناکتر از مهار آن میبینند و نمیخواهند در پروژه تشدید تنش اسرائیل گرفتار شوند.
- محمد امرسی، رئیس بنیاد Amersi، بریتانیا: جنگ ایران فقط یک مناقشه دوجانبه نیست و با ایجاد بحران انرژی، تجارت و امنیت منطقهای، ضرورت یک پیمان امنیتی جمعی و نقش میانجیگرانه پاکستان را برجسته کرده است.
- ظفر نواز جاسپال، رئیس دانشکده و استاد ممتاز روابط بینالملل دانشگاه قائد اعظم اسلامآباد: حمله به برنامه هستهای ایران میتواند انگیزه کشورها برای دستیابی به بازدارندگی هستهای را بیشتر کند؛ راهحل، مذاکره بر سر غنیسازی در چارچوب NPT است.
- امید بابلیان، پژوهشگر مؤسسه مطالعات سیاسی و بینالمللی ایران (IPIS): ایران با اتکا به عمق تاریخی، صبر راهبردی و عقلانیت خود در برابر منطق زور آمریکا ایستاده و جنگ نشان داد قدرت نظامی بهتنهایی نمیتواند ایران را وادار به تسلیم کند.
- سحر خان، پژوهشگر غیرمقیم مؤسسه امور جهانی گروه اوراسیا: میانجیگری در جنگ ایران فرصتی استثنایی برای پاکستان است تا از دیپلماسی واکنشی عبور کند و یک راهبرد بلندمدت برای نقش منطقهای خود بسازد.
- لئو ویگر، شریک همکار بنیاد Candid، آلمان: جنگ ایران آسیبپذیری انرژی و وابستگی امنیتی اروپا به آمریکا را آشکار کرده و اروپا را به سمت خودکفایی راهبردی، تنوع انرژی و دیپلماسی بیشتر سوق میدهد.
- مراد اصلان، دانشیار دانشگاه حسن کالیونجو و پژوهشگر ارشد مؤسسه SETA، ترکیه: جنگ نشان داد برتری نظامی آمریکا و اسرائیل الزاماً به تغییر رفتار ایران نمیانجامد و کشورهای خلیج به سمت تنوعبخشی به شرکای امنیتی و اقتصادی خود خواهند رفت.
- مژگان تیشهیار، عضو هیئت علمی گروه مطالعات آسیا در دانشکده روابط بینالملل دانشگاه علامه طباطبایی: جنگ را تلاشی برای تغییر نظم منطقه و بازتولید نوعی سلطه خارجی میداند و معتقد است پاکستان میتواند با میانجیگری، پایه نظم جدید آسیایی را تقویت کند.
- اعزاز احمد چودری، رئیس مؤسسه Sanober و وزیر خارجه سابق پاکستان: آمریکا و ایران باید از مسیر مذاکره و توافق هستهای عبور کنند و پس از جنگ، امنیت منطقه باید بر همکاری ایران، کشورهای خلیج، پاکستان و ترکیه استوار شود.
- ایمی کلگ، روزنامهنگار و نویسنده آمریکایی و خبرنگار سابق فاکسنیوز: پاکستان با مهارت دیپلماتیک دوباره به یک بازیگر مهم برای آمریکا تبدیل شده و میانجیگری موفق میان واشنگتن و تهران میتواند یک دستاورد تاریخی برای اسلامآباد باشد.
- اسحاق احمد، استاد ممتاز دانشکده علوم سیاسی و روابط بینالملل دانشگاه قائد اعظم اسلامآباد: دیپلماسی پاکستان در بحران نشان داد یک قدرت متوسط میتواند با دسترسی به طرفهای مختلف، جنگ را مهار کند و اکنون باید سرمایه دیپلماتیک خود را به دستاورد اقتصادی تبدیل کند.
- داود عبدالله، مدیر Middle East Monitor (MEMO)، بریتانیا: چهار پیامد اصلی جنگ، تضعیف معماری امنیتی منطقه، افزایش بیاعتمادی ایران و کشورهای خلیج، آسیب اقتصادی و انرژی و تشدید توسعهطلبی اسرائیل است.
- ستاره نور، پژوهشگر پسادکتری امنیت هستهای در مرکز امنیت بینالملل و همکاری دانشگاه استنفورد: میانجیگری پاکستان هم از ضرورتهای امنیتی خودش ناشی میشود و هم از موقعیت جغرافیایی، روابط با دو طرف و توان دیپلماتیک و نظامی آن؛ اما باید صرفاً «تسهیلگر» بماند.
- داریا ساپرینسکایا، پژوهشگر مؤسسه مطالعات شرقشناسی آکادمی علوم روسیه: کشورهای آسیای مرکزی عمدتاً به دنبال بیطرفی و دور ماندن از جنگاند، اما بحران ایران اهمیت مسیرهای ترانزیتی و رقابت نفوذ آمریکا، روسیه و چین در منطقه را بیشتر کرده است.
- اسلامخان غفاروف، مدرس ارشد دانشگاه اقتصاد جهانی و دیپلماسی ازبکستان، و اختربک عبدالرحمانوف، دستیار پژوهشی همین دانشگاه: پاکستان از یک قدرت منطقهای به «قدرت میانی» اثرگذار تبدیل شده و بهدلیل روابط همزمان با آمریکا، ایران، عربستان، چین و ترکیه میتواند میانجی مهمی در نظم چندقطبی آینده باشد.
انتهای پیام
