سیدحسین رضوی برقعی، پژوهشگر تاریخ علم که بیش از دو دهه درباره آثار و نسخههای خطی مرتبط با زکریای رازی تحقیق کرده است، نسبتدادن «کشف الکل» به این دانشمند ایرانی را نادرست دانست و گفت برای این ادعا سند معتبری در آثار رازی یا گزارشهای تاریخی وجود ندارد.
آقای رضوی برقعی یکی از باورهای رایج درباره ابوبکر محمد بن زکریای رازی را انتساب کشف الکل به او عنوان کرد و گفت این نسبت نه در آثار خود رازی و نه در گزارشهای معاصران و پسینیان او پشتوانه قابلاعتمادی ندارد.
او مدعی شد این تصور تاریخی تا اواخر دوره قاجار مطرح نبوده و ریشه آن به دوره پهلوی اول بازمیگردد. به گفته این پژوهشگر، در آن دوره نویسندهای پزشک و وابسته به جریان حاکم، در کتابی درباره تاریخ پزشکی چنین ادعایی را مطرح کرده و این روایت در سالهای بعد وارد کتابهای درسی شده است.
رضوی برقعی در ادامه با اشاره به تاریخنگاری اروپایی درباره تولید و شناخت الکل، به مهر گفت در برخی روایتهای اروپایی کشف آن به دانشمندان دیگری نسبت داده شده است و از این رو، انتساب این دستاورد به رازی نیازمند بررسی اسناد تاریخی است.
او که از سالها پیش روی نسخههای خطی پزشکی و آثار منسوب به رازی کار کرده، بخش مهمی از فعالیت خود را به تشخیص آثار اصیل رازی از مطالب الحاقی و انتسابهای نادرست اختصاص داده است. رضوی برقعی میگوید برای این کار نسخههای عربی، فارسی، یونانی، لاتین و سریانی مرتبط با رازی را بررسی و با یکدیگر مقایسه کرده است.
این پژوهشگر همچنین در این گفتوگو ادعای دیگری را درباره تصویر تاریخی زکریای رازی مطرح کرد و گفت اتهام الحاد به او نیز نتیجه تحریفهای تاریخی و خلط میان شخصیتهای مختلف با نامهای مشابه بوده است. او تأکید کرد که برای رسیدن به تصویری دقیقتر از رازی باید به نسخههای کهن و منابع اولیه مراجعه کرد.
رضوی برقعی همچنین مدعی شد برخی آثار و نوشتههایی که در طول تاریخ به رازی نسبت داده شدهاند، نیازمند بازبینی نسخهشناختی هستند و نمیتوان هر مطلبی را که در منابع متأخر به نام این پزشک و فیلسوف ایرانی آمده، بدون بررسی پذیرفت.
زکریای رازی، پزشک، فیلسوف و دانشمند ایرانی قرن سوم و چهارم هجری، از شناختهشدهترین چهرههای تاریخ پزشکی ایران و جهان اسلام است و آثاری همچون «الحاوی فی الطب» و «الجدری و الحصبه» به او نسبت داده شده است. درباره زندگی، آثار و دیدگاههای او طی قرنها روایتهای متفاوتی شکل گرفته و بخشی از آنها همچنان محل بحث میان پژوهشگران تاریخ علم است.
در این میان، ادعای رضوی برقعی درباره «کشف الکل» یکی از مواردی است که با یک باور رایج عمومی درباره میراث علمی رازی در تضاد قرار میگیرد؛ باوری که سالها در روایتهای عمومی و آموزشی درباره این دانشمند تکرار شده است.
انتهای پیام
