ایمان مالی، دانشجوی کارشناسی علوم سیاسی در یادداشت ارسالی به انصاف نیوز با عنوان «نقش ایدئولوژی در شکل گیری و گسترش تروریسم» نوشت:
مقدمه
ایدئولوژی در تروریسم فقط یک بهانه یا روکش برای خشونت نیست؛ بلکه مهمترین نیروی محرکهای است که به گروههای تروریستی جان میدهد. ایدئولوژی به آنها کمک میکند تا کارهای خود را توجیه کنند برای خودشان هویت بسازند و افراد جدید جذب کنند.
ایدئولوژی چه کاری انجام میدهد؟
ایدئولوژی دو کار اصلی میکند: اول اینکه خشونت را در ذهن پیروان خود کاری درست و مقدس جلوه میدهد. دوم اینکه فرد را چنان با گروه یکی میکند که منافع شخصیاش را فدای اهداف گروه میکند. به عبارت دیگر، ایدئولوژی به فرد میگوید که کشتن دشمن نه یک جنایت، بلکه یک وظیفه اخلاقی است. همچنین با بزرگنمایی تفاوتها بین «ما» و «آنها» دشمن را موجودی بیارزش و خطرناک معرفی میکند تا هر نوع خشونتی علیه او قابل قبول شود.
انواع ایدئولوژی و تأثیر آن بر رفتار گروهها
ایدئولوژیها را میتوان به دو دسته کلی تقسیم کرد که هرکدام منطق متفاوتی دارند: گروههایی مانند داعش و القاعده ایدئولوژیهای جهان شمول دارند. یعنی خودشان را درگیر یک جنگ فرازمانی و متافیزیکی بین خیر و شر میدانند. برای آنها مرگ در این راه شهادت و پاداش اخروی دارد، پس از مرگ نمیترسند. به همین دلیل وقتی دولتها به آنها فشار میآورند نه تنها نابود نمیشوند، بلکه این فشار روایت آنها را قویتر میکند و تازه نفستر بیرون میآیند.
در مقابل، گروههایی با اهداف راهبردی و زمینی وجود دارند که اهداف مشخص و محدودی مثل تغییر یک قانون یا سرنگونی یک دولت خاص را دنبال میکنند. این گروهها به بقای خود اهمیت میدهند و مرگ را یک شکست محاسبهشده میدانند. در نتیجه: فشار امنیتی میتواند آنها را به زانو دربیاورد یا منحل کند. این تفاوت به ما میگوید که برای گروههای نوع اول راهحل صرفاً نظامی جواب نمیدهد و حتی ممکن است نتیجه عکس بدهد.
ایدئولوژی چطور یک فرد عادی را به تروریست تبدیل میکند؟
ایدئولوژی از طریق مکانیسمهای روانی یک شهروند معمولی را به یک فدایی تبدیل میکند. وقتی مفاهیمی مثل «خدا» یا «ملت» برای کسی به یک ارزش مقدس تبدیل میشوند دیگر هیچ چیز مادی ای و نه پول، نه جان و نه حتی خانواده نمیتواند جای آنها را بگیرد. از طرف دیگر، وقتی فرد خودش را کاملاً با گروه یکی میبیند هر تهدیدی علیه گروه را تهدیدی علیه هویت خودش میداند و برای دفاع از آن حاضرجان خود را هم بدهد.
نقش فضای مجازی در گسترش ایدئولوژی
فضای مجازی ایدئولوژی را از مرزهای جغرافیایی و ملی رها کرده است. امروزه یک نوجوان در اروپا یا آسیا میتواند با گروهی در خاورمیانه احساس همبستگی کند بدون اینکه هیچ ارتباط عاطفی یا مکانی با آنها داشته باشد. این فضا، بستری بینهایت برای تکثیر ایدههای افراطی فراهم کرده است.
نتیجهگیری و پیامدهای آن برای سیاستگذاری
ایدئولوژی را باید ریشه اصلی تروریسم دانست نه یک حاشیه. این نگاه، سه پیامد مهم برای مبارزه با تروریسم دارد: اولاً جنگ با تروریسم فقط نظامی نیست؛ مهمتر از آن جنگ روایتها و ایدههاست. تا وقتی ایدئولوژی زنده است از بین بردن رهبران یا پایگاهها فایدهای ندارد چون ایدئولوژی خودش نیروهای تازهای تولید میکند. دوماً بهترین راه پیشگیری است. باید جلوی نفوذ این ایدهها را در جوامع آسیبپذیر مثل: مناطق حاشیهنشین که با بحران هویت دستو پنجه نرم میکنند،گرفت. این کار هزینه بسیار کمتری دارد و اثر آن از اقدامات امنیتی پس از وقوع حادثه عمیقتر و ماندگارتر است.
انتهای پیام
