از ۷ رتبه تک‌رقمی در کنکور ۱۴۰۴ تا غیبت کامل در میان ۴۰ رتبه برتر کنکور ۱۴۰۵؛ چه اتفاقی برای یکی از قطب‌های آموزشی کشور افتاده است؟
به گزارش شهرآرانیوز؛ نتایج کنکور سراسری ۱۴۰۵ اعلام شد و فهرست ۴۰ رتبه برتر پنج گروه آزمایشی، یک غیبت قابل توجه دارد؛ نام هیچ دانش‌آموزی از خراسان رضوی در این فهرست دیده نمی‌شود. نه از مشهد، نه از نیشابور و نه از دیگر شهرهای استان.
این در حالی است که فقط یک سال قبل، خراسان رضوی یکی از استان‌های درخشان کشور در کنکور بود و دانش‌آموزان این استان موفق شدند ۷ رتبه تک‌رقمی را در کنکور سراسری ۱۴۰۴ به دست آورند. در میان آنها آترینا فرهمند از مشهد رتبه نخست گروه علوم تجربی، آریانا امامی از مشهد رتبه سوم و متین مهدوی‌مقدم از مشهد رتبه ششم تجربی را کسب کردند. در گروه ریاضی نیز دو دانش‌آموز مشهدی رتبه‌های سوم و چهارم را به دست آوردند و در گروه علوم انسانی هم رتبه سوم به دانش‌آموزی از نیشابور و رتبه نهم به دانش‌آموزی از مشهد رسید.
حالا اما در کنکور ۱۴۰۵، از مجموع ۴۰ رتبه نخست پنج گروه آزمایشی، سهم خراسان رضوی به صفر رسیده است. در مقابل، تهران با ۲۱ رتبه بیشترین سهم را دارد و مازندران نیز ۶ رتبه از این فهرست را به خود اختصاص داده است. در گروه ریاضی حتی پنج رتبه از ۱۰ رتبه نخست به دانش‌آموزان مازندرانی رسیده است.
این تغییر را نمی‌توان به‌تنهایی به معنای افت کلی نظام آموزشی استان دانست؛ رتبه‌های برتر کنکور تنها یکی از شاخص‌های عملکرد آموزشی هستند و عوامل متعددی در شکل‌گیری آن نقش دارند. با این حال، فاصله میان کارنامه دو سال پیاپی خراسان رضوی آن‌قدر محسوس است که نمی‌توان از کنار آن به سادگی گذشت؛ استانی که سال گذشته ۷ رتبه تک‌رقمی داشت، امسال حتی یک نماینده در میان ۴۰ رتبه برتر کشور ندارد.
همین موضوع، این سؤال را مطرح می‌کند که در فاصله یک سال چه اتفاقی افتاده است؟ آیا مسئله به شرایط آموزشی سال گذشته بازمی‌گردد، آیا تغییرات مدیریتی و برنامه‌ریزی آموزشی نقشی داشته، یا باید عوامل دیگری مانند وضعیت معلمان، سوابق تحصیلی، مدارس استعدادهای درخشان و شیوه حمایت از دانش‌آموزان مستعد را بررسی کرد؟
برای بررسی این موضوع، سراغ دو نماینده مردم مشهد و کلات در مجلس رفتیم؛ دو نماینده‌ای که هر کدام از زاویه‌ای متفاوت درباره این افت صحبت کردند.
پژمان‌فر: جابه‌جایی‌های مدیریتی و مدیریت سیاسی باید بررسی شود
نصرالله پژمان‌فر، نماینده مردم مشهد و کلات و رئیس کمیسیون اصل ۹۰ مجلس، در گفت‌وگو با خبرنگار شهرآرانیوز درباره نبود نام خراسان رضوی در میان رتبه‌های برتر کنکور ۱۴۰۵ گفت: رتبه‌های برتر کنکور تنها شاخص ارزیابی عملکرد آموزش‌وپرورش نیست، اما نمی‌توان این شاخص را نیز نادیده گرفت، به‌ویژه اینکه خراسان رضوی در سال‌های گذشته همواره از استان‌های موفق کشور در این زمینه بوده است.
وی افزود: مشهد و خراسان رضوی از ظرفیت‌های بسیار خوبی در حوزه آموزش برخوردارند و مدارس و مجموعه‌های آموزشی توانمندی در استان فعالیت می‌کنند و در سال‌های گذشته نیز شاهد حضور چندین دانش‌آموز خراسان رضوی در میان رتبه‌های برتر کشور بوده‌ایم.
رئیس کمیسیون اصل ۹۰ مجلس ادامه داد: شرایط امسال از این جهت قابل توجه است که خراسان رضوی در جریان شرایط جنگی اخیر، نسبت به بسیاری از استان‌های کشور از امنیت و ثبات بیشتری برخوردار بود و انتظار می‌رفت این شرایط امکان تمرکز بیشتری برای مجموعه آموزش‌وپرورش فراهم کند.
پژمان‌فر خاطرنشان کرد: استان‌هایی بودند که مستقیماً با مسائل ناشی از جنگ مواجه شدند، اما همچنان در فهرست رتبه‌های برتر کشور نماینده دارند و حتی تبریز و برخی دیگر از شهرهایی که با شرایط سخت‌تری مواجه بودند، امسال رتبه‌های برتر داشته‌اند.
وی با بیان اینکه این وضعیت نیازمند بررسی جدی است، عنوان کرد: یکی از موضوعاتی که باید در این بررسی مورد توجه قرار گیرد، وضعیت مدیریتی آموزش‌وپرورش استان است.
نماینده مردم مشهد و کلات در مجلس تصریح کرد: متأسفانه در سال‌های گذشته شاهد مدیریت‌های سیاسی و جابه‌جایی‌هایی بوده‌ایم که به اعتقاد من برخی از آنها ضرورتی نداشته و منطقی نبوده است و باید بررسی شود این تغییرات چه تأثیری بر روند برنامه‌ریزی آموزشی استان گذاشته است.
پژمان‌فر ادامه داد: در آخرین دیداری که با مدیرکل فعلی آموزش‌وپرورش خراسان رضوی داشتم، درباره موضوع انتصابات و تغییرات مدیریتی صحبت کردم و تأکید کردم که در آموزش‌وپرورش باید ملاحظات آموزشی و تربیتی مورد توجه قرار گیرد و انتصابات نباید از این چارچوب فاصله بگیرد.
وی با اشاره به اینکه مدیرکل فعلی مدت زیادی نیست که مسئولیت آموزش‌وپرورش استان را برعهده گرفته است، گفت: باید میان عملکرد مدیریت فعلی و مسائلی که از قبل در آموزش‌وپرورش استان وجود داشته است، تفکیک قائل شد، اما نمی‌توان نسبت به هشدارهایی که در دوره‌های گذشته درباره وضعیت مدیریت آموزش‌وپرورش داده شده، بی‌تفاوت بود.
رئیس کمیسیون اصل ۹۰ مجلس اظهار کرد: روز اعلام نتایج امسال برای خانواده‌ها و مسئولان استان روز بسیار تلخی بود و باید مشخص شود چرا استانی با این همه ظرفیت آموزشی و سابقه حضور در میان رتبه‌های برتر، امسال هیچ سهمی از ۴۰ رتبه نخست کشور ندارد.
پژمان‌فر افزود: لازم است یک بررسی دقیق در این زمینه صورت بگیرد و گزارش آن به نمایندگان استان و کمیسیون اصل ۹۰ ارائه شود تا مشخص شود چه عواملی در این اتفاق نقش داشته‌اند.
وی تأکید کرد: اگر در مدیریت، برنامه‌ریزی یا نحوه استفاده از ظرفیت‌های آموزش‌وپرورش مشکلی وجود داشته، باید شناسایی شود و درباره آن پاسخ روشن ارائه شود.
عظیمی‌راد: قبل از مقصرشناسی باید عوامل مؤثر بر افت آموزشی بررسی شود
احسان عظیمی‌راد، نماینده مردم مشهد و کلات و عضو کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس نیز در گفت‌وگو با خبرنگار شهرآرانیوز، با تأکید بر اینکه هنوز برای قضاوت نهایی درباره نتایج کنکور امسال زود است، گفت: نتیجه کنکور امروز اعلام شده و برای اینکه بتوانیم درباره علت این وضعیت صحبت کنیم، باید ابتدا اطلاعات و عوامل مؤثر را دقیق‌تر بررسی کنیم.
وی افزود: در کنکور امسال بخشی از نتیجه به سوابق تحصیلی دانش‌آموزان و بخشی نیز به آزمون سراسری مربوط می‌شود و برای تحلیل وضعیت خراسان رضوی باید هر دو بخش مورد بررسی قرار گیرد تا مشخص شود افت احتمالی در کدام قسمت اتفاق افتاده است.
عضو کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس ادامه داد: یکی از موضوعات مهم، وضعیت نیروی انسانی آموزش‌وپرورش است؛ باید دید معلمان رسمی، حق‌التدریس، قراردادی و نیروهای بازنشسته که در مدارس مشغول فعالیت هستند، از چه میزان انگیزه و توان آموزشی برخوردارند و تا چه اندازه توانسته‌اند دانش‌آموزان را برای رقابت‌های علمی آماده کنند.
عظیمی‌راد همچنین به شرایط آموزشی سال گذشته اشاره کرد و گفت: شرایط کشور در سال گذشته، به‌ویژه جنگ ۱۲روزه، تعطیلی مدارس، اختلال‌های اینترنتی و مشکلاتی که برای برگزاری آموزش مجازی به وجود آمد، کیفیت آموزش را تحت تأثیر قرار داد و باید بررسی شود این شرایط چه میزان بر دانش‌آموزان خراسان رضوی اثر گذاشته است.
وی تصریح کرد: البته این شرایط فقط مربوط به خراسان رضوی نبوده است و بسیاری از استان‌های کشور با همین مسائل مواجه بوده‌اند، بنابراین باید دید هر استان برای جبران این آسیب‌ها چه اقدامی انجام داده است.
نماینده مردم مشهد و کلات در مجلس یکی دیگر از موضوعات مهم را ثبات مدیریتی در آموزش‌وپرورش خراسان رضوی دانست و عنوان کرد: در حدود دو سال و نیم گذشته تغییرات متعددی در مدیریت آموزش‌وپرورش استان اتفاق افتاده و چند مدیرکل در این مدت مسئولیت داشته‌اند و طبیعتاً این تغییرات می‌تواند بر ثبات تصمیم‌گیری، برنامه‌ریزی، نظارت و عملکرد مجموعه‌های آموزشی در شهرستان‌ها و مناطق اثرگذار باشد.
عظیمی‌راد افزود: خراسان رضوی از نظر نیروی انسانی توانمند، دانش‌آموزان مستعد و ظرفیت مدارس، استان ضعیفی نیست و حتی با وجود برخی کمبودها، مدارس و مجموعه‌های آموزشی بسیار خوبی در مشهد فعالیت می‌کنند.
وی ادامه داد: وقتی دانش‌آموز مستعد، معلم توانمند و مدرسه و امکانات مناسب وجود دارد، اما خروجی مورد انتظار در رتبه‌های برتر کنکور دیده نمی‌شود، باید بررسی کنیم نقص در کدام قسمت قرار دارد.
عضو کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس با اشاره به اینکه تهران امسال ۲۱ رتبه از ۴۰ رتبه برتر کنکور را به خود اختصاص داده است، گفت: تهران نیز در سال گذشته با مشکلات آموزشی، تعطیلی مدارس و شرایط ناشی از جنگ مواجه بوده و حتی موضوع آلودگی هوا نیز در این استان وجود داشته است، اما با این حال تعداد قابل توجهی از رتبه‌های برتر از تهران هستند.
وی افزود: بنابراین اگر شرایط عمومی کشور و حتی بسیاری از مشکلات آموزشی برای استان‌های مختلف مشابه بوده، باید نقش مدیریت، برنامه‌ریزی و اولویت‌هایی که در آموزش‌وپرورش هر استان دنبال شده است نیز بررسی شود.
عظیمی‌راد تأکید کرد: ممکن است در یک استان دانش‌آموزان مستعد و معلمان توانمند وجود داشته باشند، اما اگر برنامه‌ریزی مناسبی برای حمایت از دانش‌آموزان مستعد، المپیادی و رتبه‌آور وجود نداشته باشد، نتیجه مطلوب به دست نمی‌آید.
وی همچنین درباره احتمال تأثیرگذاری مسائل سیاسی در مدیریت آموزش‌وپرورش گفت: آموزش‌وپرورش اساساً نباید سیاسی باشد و محور آن باید رشد و آینده دانش‌آموزان باشد، هرچند ممکن است در برخی موارد مداخلاتی از سوی جریان‌ها و گروه‌های مختلف اتفاق بیفتد که باید درباره آثار آن بر تصمیم‌گیری‌های آموزشی نیز بررسی صورت گیرد.
نماینده مردم مشهد و کلات در مجلس عنوان کرد: من در حال حاضر نمی‌خواهم بدون بررسی دقیق، آموزش‌وپرورش استان را مقصر بدانم، اما اگر مشخص شود که در هر بخشی از این مسیر ضعف وجود داشته، باید آن ضعف اصلاح شود.
وی تصریح کرد: برنامه‌ریزی برای کنکور سال آینده و حمایت از دانش‌آموزان مستعد نباید از ماه‌های پایانی سال تحصیلی آغاز شود و اگر قرار است وضعیت خراسان رضوی تغییر کند، این برنامه‌ریزی باید از همین حالا شروع شود.
رتبه های برتر نصیب مشهد نشد
سؤال‌هایی که روی میز آموزش‌وپرورش می‌ماند
حالا که فهرست رتبه‌های برتر کنکور ۱۴۰۵ منتشر شده، یک مقایسه ساده، فاصله میان دو سال را به‌خوبی نشان می‌دهد؛ ۷ رتبه تک‌رقمی برای خراسان رضوی در سال گذشته و صفر رتبه در میان ۴۰ رتبه نخست کشور در سال جاری.
این فاصله، صرف‌نظر از اینکه علت نهایی آن چه باشد، ارزش بررسی دارد. نه برای اینکه همه عملکرد آموزش‌وپرورش استان را با یک جدول رتبه‌بندی قضاوت کنیم، بلکه برای اینکه مشخص شود در یک سال گذشته چه تغییری در زنجیره‌ای که به موفقیت دانش‌آموزان مستعد منتهی می‌شود، اتفاق افتاده است.
اکنون چند سؤال مشخص پیش روی آموزش‌وپرورش خراسان رضوی قرار دارد:
وضعیت سوابق تحصیلی دانش‌آموزان استان در مقایسه با سال گذشته چگونه بوده است؟
عملکرد مدارس استعدادهای درخشان، نمونه و مدارس شاخص مشهد چه تغییری کرده است؟
برای جبران آسیب‌های آموزشی ناشی از جنگ و تعطیلی‌ها چه برنامه‌ای اجرا شده است؟
تغییرات مدیریتی چه اثری بر برنامه‌های آموزشی داشته و برای شناسایی و حمایت از دانش‌آموزان مستعد چه برنامه‌ای وجود داشته است؟
پاسخ به این پرسش‌ها می‌تواند روشن کند که صفر شدن سهم خراسان رضوی از ۴۰ رتبه برتر، یک نوسان یک‌ساله بوده یا نشانه‌ای از مسئله‌ای عمیق‌تر در مسیر آموزش استان.
از سوی دیگر، نمایندگان مشهد نیز حالا موضوع را روی میز گذاشته‌اند؛ پژمان‌فر از پیگیری و بررسی در کمیسیون اصل ۹۰ سخن گفته و عظیمی‌راد نیز بر ضرورت تحلیل عوامل و آغاز برنامه‌ریزی برای سال آینده تأکید کرده است.
برای خانواده‌های مشهدی که هنوز خاطره رتبه یک کنکور سال گذشته و حضور چندین دانش‌آموز استان در جمع برترین‌ها را به یاد دارند، حالا مهم‌تر از خود رتبه‌ها این است که آموزش‌وپرورش استان بتواند توضیح دهد چه اتفاقی افتاد که فاصله یک ساله، خراسان رضوی را از هفت رتبه تک‌رقمی به صفر رساند و برای برگشتن از این مسیر، قرار است چه کاری انجام شود.
انتهای پیام
