حفاظت از خرس قهوه‌ای سبلان بدون مشارکت جوامع محلی ممکن نیست. محیط‌زیست اردبیل با راهبرد «گره زدن حفاظت با معیشت»، از طریق آموزش چهره‌به‌چهره، می‌کوشد اهالی منطقه را به دلسوزترین محافظان این گونه ارزشمند حیات‌وحش در برابر تعارضات تبدیل کند.
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «سبلان ما»، در اکوسیستم سبلان، خرس قهوه‌ای به عنوان یک «گونه چتر» شناخته می‌شود؛ گونه‌ای که حضور و سلامت آن، ضامن بقای بسیاری از جانداران دیگر و پایداری کل زیست‌بوم است. اما این «سفیر طبیعت» در سال‌های اخیر با چالش‌هایی جدی روبرو شده که نتیجه آن خسارات مالی و جانی ۳۶ میلیارد ریالی بوده است.
در نگاهی واقع‌بینانه، نه دیوارکشی و نه مجازات‌های صرفاً تنبیهی، به تنهایی قادر به حل این بحران نیستند. راه حل پایدار در یک مسیر متفاوت نهفته است که «آموزش چهره‌به‌چهره» یکی از رویکردهایی است که محیط‌زیست استان اردبیل با تمرکز بر آن، در حال تغییر پارادایم از «تقابل» به «همزیستی» است.
چرا آموزش چهره‌به‌چهره؟
وقتی از «آموزش چهره‌به‌چهره» صحبت می‌کنیم، از یک رویکرد نظری و اداری فاصله می‌گیریم و به «میدان» می‌رویم. مهدی کسائی، رئیس اداره حفاظت و مدیریت حیات‌وحش استان اردبیل، با محوریت قراردادن این استراتژی در شهرستان‌های اردبیل و مشگین‌شهر، نشان داده است که برای تغییر رفتار، باید با ذی‌نفعان مستقیم (زنبورداران، باغداران و کشاورزان) رو در رو گفتگو کرد.
به گفته کارشناسان آموزش چهره‌به‌چهره، دو مزیت حیاتی اعتمادسازی و راهکارهای عملیاتی دارد به گونه ای که وقتی کارشناس محیط‌زیست در محل کن دو یا باغ حاضر می‌شود، باغدار تنها یک «توصیه» نمی‌شنود، بلکه حس می‌کند که محیط‌زیست شریک دغدغه‌های معیشتی اوست.
همچنین برخلاف کلاس‌های عمومی، آموزش چهره‌به‌چهره به نیازهای بومی هر منطقه پاسخ می‌دهد؛ اینکه چگونه کندوها را ایمن کنیم؟ یا چه ساعاتی برای حضور در مراتع خرس‌خیز ایمن‌تر است؟ این دانش بومی و علمی، سلاحی است که می‌تواند جلوی بخش بزرگی از تعارضات را پیش از وقوع بگیرد.
۳۶ میلیارد ریال خسارت؛ هزینه غفلت از آموزش
این رقم ۳۶ میلیارد ریالی که در سال‌های اخیر بابت دیه، خسارت باغات، دام و کندوها پرداخت شده، نه فقط یک عدد اقتصادی، بلکه «زنگ خطر» است. این خسارت نشان می‌دهد که در بسیاری از موارد، تعارض نه از سر عناد، بلکه از سر ناآگاهی رخ داده است. وقتی کشاورز یا زنبوردار نمی‌داند چگونه حریم خود را در برابر خرس ایمن نگه دارد، طبیعی است که هم خرس و هم معیشت او آسیب می‌بیند. بنابراین، آموزش چهره‌به‌چهره در واقع «سرمایه‌گذاری» برای جلوگیری از تکرار این خسارت‌های سنگین است.
مهدی کسائی رئیس اداره حفاظت و مدیریت حیات‌وحش اداره‌کل حفاظت محیط‌زیست استان اردبیل در حاشیه بازدید از مناطق محافظت شده در مشگین شهر از آغاز برنامه‌های پایش زیستگاه‌های خرس قهوه‌ای و اجرای گسترده «آموزش چهره‌به‌چهره» با هدف کاهش تعارضات میان انسان و حیات‌وحش در شهرستان‌های اردبیل و مشگین‌شهر خبر داد.
به گزارش خبرنگار ما مهدی کسائی با اشاره به اهمیت حفظ گونه‌های ارزشمند جانوری در اکوسیستم سبلان اظهار کرد: در راستای اجرای برنامه‌های حفاظتی و مدیریت تعارضات، آموزش مستقیم جوامع محلی در دستور کار قرار گرفته است. در این راستا، آموزش چهره‌به‌چهره زنبورداران، باغداران، کشاورزان و سایر گروه‌های هدف که در حاشیه زیستگاه‌های خرس قهوه‌ای سکونت دارند یا فعالیت می‌کنند، به‌صورت منظم و دوره‌ای اجرا می‌شود.
وی افزود: رویکرد ما در این طرح، فراتر از اقدامات اداری است؛ هدف اصلی این آموزش‌های میدانی، شناسایی دقیق عوامل بروز تعارض، ارتقای سطح آگاهی جوامع محلی نسبت به رفتار گونه‌های جانوری و ارائه راهکارهای عملیاتی برای پیشگیری از بروز خسارات است تا زمینه برای تقویت همزیستی مسالمت‌آمیز میان انسان و حیات‌وحش فراهم شود.
رئیس اداره حفاظت و مدیریت حیات‌وحش استان اردبیل تصریح کرد: در کنار اقدامات پیشگیرانه و آموزشی، تشکیل پرونده برای افراد واجد شرایط و پیگیری فرایند جبران غرامت خسارات احتمالی ناشی از حیات‌وحش نیز به‌عنوان یکی از وظایف قانونی در دستور کار اداره‌کل حفاظت محیط‌زیست استان قرار دارد.
کسائی در پایان خاطرنشان کرد: افزایش مشارکت دلسوزانه جوامع محلی در حفاظت از گونه‌های ارزشمند حیات‌وحش، اصلی‌ترین پشتوانه ما برای حفظ پایداری زیست‌بوم منطقه است و امیدواریم با استمرار این برنامه‌ها، شاهد کاهش حداکثری حوادث و آسیب‌های دوجانبه باشیم.
احکام سبز؛ آموزش در قامت قانون
در این میان، رویکرد دستگاه قضایی در صدور «احکام جایگزین حبس» یا همان «احکام سبز»، مکملِ فوق‌العاده‌ای برای استراتژی آموزش است. وقتی قاضی در پرونده‌ای، فردی را به جای زندان، مکلف به تهیه و توزیع بروشورهای آموزشی در سطح جامعه می‌کند، در واقع آن پرونده را به یک «کلاس درس عمومی» تبدیل کرده است.
این یعنی قضاوت دیگر فقط تنبیه نیست، بلکه خودِ عدالت، ابزاری برای گسترش فرهنگ محیط‌زیستی می‌شود. فرد متخلف در این فرآیند، خود به مبلغِ آگاهی تبدیل می‌شود و جامعه نیز از طریق او، پیام‌های حفاظتی را دریافت می‌کند.
حفاظت؛ گره‌خورده با سفره معیشت
حقیقت این است که حفاظت از خرس قهوه‌ای بدون جلب مشارکت جوامع محلی، محکوم به شکست است. همان‌طور که مدیران محیط‌زیست استان تأکید کرده‌اند، راهبرد درست، گره زدن حفاظت با معیشت مردم است. آموزش چهره‌به‌چهره، حلقه اتصال این دو است؛ اگر مردم بدانند که یک زیست‌بومِ سالم، به نفعِ سفره خودشان است و ابزارهایِ در امان ماندن از تعارض را یاد بگیرند، خودشان بهترین محافظان خرس‌های قهوه‌ای سبلان خواهند شد.
آموزش چهره‌به‌چهره، مسیری امیدوارانه و غیرتهاجمی است. در استانی که تالاب‌ها، مراتع و کوهستان‌هایش میراث ارزشمند نسل‌های آینده است، تمرکز بر تغییر رفتار از طریق گفتگو، بهترین مسیر برای دستیابی به توسعه پایدار است. وقتی علم، قانون و مشارکت مردم در کنار هم قرار می‌گیرند، نه تنها خرس‌ها از خطر حذف مصون می‌مانند، بلکه جامعه محلی نیز با آرامش و امنیت بیشتری به فعالیت اقتصادی خود ادامه می‌دهد. این، همان همزیستی مسالمت‌آمیزی است که برای سبلان نیاز داریم.
انتهای پیام
