محمد طراوت، پژوهشگر تاریخ معاصر در یادداشت ارسالی به انصاف نیوز با عنوان «از جریمه اسراف تا مدیریت هوشمند انرژی؛ پیشنهاد اجرایی برای وزارت نیرو» نوشت:
انتشار تصاویری از روشن‌ماندن چراغ‌های نمای ساختمان‌ها در ساعات پایانی شب در کانال انصاف نیوز، فرصتی برای طرح یک پرسش اساسی است: آیا راهکار مدیریت مصرف برق در ایران باید به انتقاد از مردم محدود شود یا وقت آن رسیده است که سیاستی جامع، آموزشی، پیشگیرانه و اجرایی برای اصلاح الگوی مصرف در پیش بگیریم؟
نخست باید تأکید کرد که برق را نمی‌توان در همه شرایط و برای همه مصرف‌کنندگان، کالایی ارزان دانست. هزینه واقعی تولید، انتقال و توزیع برق، وضعیت تعرفه‌ها و فشارهای وارد بر شبکه، همگی باید در سیاست‌گذاری مصرف انرژی مورد توجه قرار گیرند. بااین‌حال، حتی اگر مصرف‌کننده توان پرداخت هزینه برق مصرفی خود را داشته باشد، این مسئله به‌تنهایی نمی‌تواند توجیهی برای مصرف غیرضروری انرژی باشد.
اما پرسش اصلی من این است: چرا سیاست مدیریت مصرف برق را از آموزش، اصلاح تجهیزات و پیشگیری آغاز نکنیم و سپس، در صورت لزوم، به سراغ برخوردهای قانونی برویم؟
۱. آموزش و اصلاح تجهیزات؛ پیش از جریمه
فرض کنیم یک قصابی برای روشنایی محل کسب خود از لامپی بسیار پرمصرف استفاده می‌کند و در پاسخ به انتقادها می‌گوید هزینه برق آن را می‌پردازد. آیا بهترین راهکار، صرفاً جریمه‌کردن اوست؟ پیشنهاد من این است که وزارت نیرو با همکاری نهادهای مرتبط، ابتدا تجهیزات پرمصرف اصناف را شناسایی کند و سپس با ارائه مشاوره تخصصی، نمونه‌های استاندارد و کم‌مصرفی را معرفی کند که روشنایی موردنیاز را با مصرف برق کمتر تأمین می‌کنند.
در این الگو، صاحب کسب‌وکار هم از هزینه‌های اضافی آینده رها می‌شود، هم با روش صحیح مصرف آشنا خواهد شد و هم شبکه برق کشور از فشار مصرف غیرضروری مصون‌تر می‌ماند. البته اگر پس از اطلاع‌رسانی، فراهم‌شدن امکان اصلاح و ابلاغ ضوابط روشن، تخلف ادامه پیدا کند، برخورد قانونی متناسب نیز می‌تواند در دستور کار قرار گیرد.
۲. بازرسی‌های میدانی؛ از ساختمان‌های بزرگ تا اصناف
پیشنهاد دوم، طراحی طرحی منظم برای پایش مصرف برق در ساختمان‌های بزرگ، مجتمع‌های مسکونی، مراکز تجاری، واحدهای صنفی و دیگر مصرف‌کنندگان دارای ظرفیت قابل‌توجه صرفه‌جویی است. در این طرح، گروه‌های آموزش‌دیده می‌توانند با حضور میدانی، میزان مصرف غیرضروری را بررسی کنند، راهکارهای کاهش مصرف را توضیح دهند و در صورت نیاز، پیشنهادهای فنی برای اصلاح سیستم روشنایی ارائه کنند.
ظرفیت جوانان متخصص و جویای کار نیز می‌تواند در قالب فرصت‌های شغلی قانونی و آموزش‌محور به کار گرفته شود؛ به‌گونه‌ای که نیروهای فنی، کارشناسان انرژی و جوانان آموزش‌دیده، در کنار یکدیگر به فرهنگ‌سازی و شناسایی فرصت‌های صرفه‌جویی کمک کنند. طبیعی است که این بازرسی‌ها باید با رعایت حریم خصوصی، ضوابط قانونی، شفافیت عملکرد و پرهیز از ایجاد هزینه‌های غیرضروری برای شهروندان انجام شوند.
۳. دولت نیز باید از خودش آغاز کند
یکی از موضوعاتی که کمتر در بحث‌های عمومی صرفه‌جویی برق به آن پرداخته می‌شود، کیفیت تجهیزات مورد استفاده در روشنایی خیابان‌ها و جاده‌هاست.
اگر چراغ‌های معابر زودتر از عمر مفید مورد انتظار خراب شوند، باید علت آن بررسی شود: آیا کیفیت تجهیزات مناسب است؟ آیا خریدها بر اساس استانداردهای معتبر انجام می‌شود؟ آیا نگهداری و تعمیرات به‌موقع صورت می‌گیرد؟ و آیا هزینه چرخه عمر تجهیزات در تصمیم‌گیری‌ها لحاظ شده است؟ وزارت نیرو و دستگاه‌های مسئول روشنایی معابر باید با انتشار گزارش‌های شفاف، میزان خرابی، عمر مفید، هزینه تعمیر و تعویض و عملکرد تجهیزات را ارزیابی کنند.
استفاده از تجهیزات استاندارد، چراغ‌های کم‌مصرف و سامانه‌های کنترل هوشمند، در صورت توجیه فنی و اقتصادی، می‌تواند هم مصرف برق را کاهش دهد و هم هزینه‌های نگهداری و تعویض را در بلندمدت پایین بیاورد. صرفه‌جویی نباید فقط از مردم مطالبه شود؛ دولت نیز باید در عمل نشان دهد که منابع عمومی را به‌درستی مدیریت می‌کند.
۴. تبدیل صرفه‌جویی به برنامه‌ای ملی و قابل ارزیابی
پیشنهاد می‌کنم وزارت نیرو با همکاری شهرداری‌ها، اتحادیه‌های صنفی، شرکت‌های توزیع برق و مراکز آموزش فنی، یک طرح آزمایشی چندماهه را در چند منطقه شهری اجرا کند. در این طرح می‌توان:
- ساختمان‌ها و واحدهای صنفی دارای ظرفیت بالای صرفه‌جویی را شناسایی کرد؛
- تجهیزات پرمصرف را با راهکارهای استاندارد و اقتصادی جایگزین کرد؛
- آموزش حضوری و مشاوره فنی ارائه داد؛
- از جوانان آموزش‌دیده در پایش و فرهنگ‌سازی استفاده کرد؛
- هزینه اجرای طرح و میزان کاهش واقعی مصرف برق را سنجید؛
- و پس از ارزیابی نتایج، درباره گسترش آن به سایر مناطق تصمیم گرفت.
معیار موفقیت این طرح نباید تعداد اخطارها و جریمه‌ها باشد؛ بلکه باید میزان کاهش مصرف، هزینه صرفه‌جویی به‌ازای هر کیلووات‌ساعت، دوام تجهیزات و رضایت مصرف‌کنندگان نیز سنجیده شود.
سخن پایانی
روشن‌ماندن چراغ‌های نمای یک ساختمان تا سپیده‌دم می‌تواند موضوعی قابل بررسی باشد؛ اما مدیریت انرژی در کشور را نمی‌توان به یک تصویر یا یک رفتار محدود کرد. ما به سیاستی نیاز داریم که در آن، شهروند مسئولیت مصرف خود را بپذیرد، دولت وظیفه آموزش و فراهم‌کردن زیرساخت مناسب را انجام دهد، تجهیزات غیراستاندارد اصلاح شوند و برخورد قانونی نیز بر اساس ضوابط روشن و پس از فراهم‌شدن امکان رعایت مقررات صورت گیرد.
من معتقدم می‌توان از ظرفیت مدیریت مصرف برق، علاوه بر کاهش هزینه‌ها و فشار بر شبکه، برای آموزش عمومی، ارتقای کیفیت تجهیزات و ایجاد فرصت‌های شغلی برای جوانان نیز بهره گرفت. پیشنهاد من به وزارت نیرو روشن است: به‌جای آنکه صرفاً به دنبال شناسایی مصرف‌کننده متخلف باشیم، نظامی ایجاد کنیم که مصرف‌کننده را به مصرف‌کننده‌ای آگاه، تجهیزات را به ابزارهایی کارآمد و صرفه‌جویی را به نتیجه‌ای قابل‌اندازه‌گیری تبدیل کند.
انتهای پیام
