حفاظت از ۳۴۶ هزار هکتار عرصه طبیعی در گلستان بر عهده ۱۲۹ محیط‌بان است؛ نیروهایی که علاوه بر کمبود امکانات و فرسودگی خودروهای عملیاتی، با خطر رویارویی با شکارچیان مسلح مواجه‌اند. شهادت محیط‌بانانی مانند تاج‌محمد باشقره، کاظم مصدق و محمود شهمرادی نشان می‌دهد امنیت حافظان طبیعت، در کنار تأمین نیروی انسانی، مسئله‌ای جدی است.
به گزارش خبرگزاری فارس، محیط‌بانان گلستان در گستره‌ای از جنگل‌های هیرکانی، ارتفاعات، دشت‌ها و تالاب‌ها فعالیت می‌کنند. گشت‌زنی در مسیرهای دشوار، شب‌مانی در پاسگاه‌های دورافتاده و دوری از خانواده، بخشی از شرایط کاری آنان است؛ اما دشواری این مأموریت‌ها به جغرافیا و آب‌وهوا محدود نمی‌شود.
نیاز اعلام‌شده به هزار و ۳۸ محیط‌بان در گلستان
قدیر حسن‌زاده، مدیرکل حفاظت محیط زیست گلستان، در گفت‌وگو با فارس گفته است که بر اساس معیار مورد استناد این اداره‌کل، حفاظت از ۳۴۶ هزار هکتار عرصه طبیعی استان در هر شیفت به ۳۴۶ محیط‌بان نیاز دارد.
او مجموع نیروی موردنیاز را هزار و ۳۸ نفر اعلام کرده است؛ در حالی که اکنون تنها ۱۲۹ محیط‌بان در استان فعالیت می‌کنند.
این فاصله، فشار وارد بر نیروهای موجود را روشن می‌کند. محیط‌بانان باید هم‌زمان گشت‌های حفاظتی، پایش زیستگاه‌ها و مقابله با تخلفات را در مناطقی دنبال کنند که دسترسی به برخی از آن‌ها ساعت‌ها زمان می‌برد.
زیستگاه‌های گلستان محل زندگی گونه‌هایی مانند مرال، شوکا، پلنگ، قوچ و میش و کل و بز هستند. تالاب‌های استان نیز در فصل مهاجرت میزبان پرندگان می‌شوند؛ تنوعی که حفاظت از آن به حضور مستمر نیروهای مجهز نیاز دارد.
از باشقره تا مصدق و شهمرادی؛ سابقه حمله به محیط‌بانان
خطر مواجهه با شکارچیان غیرمجاز در گلستان، سابقه‌ای مستند دارد و در چندین مورد به جان‌باختن نیروهای حفاظت انجامیده است.
تاج‌محمد باشقره، محیط‌بان پارک ملی گلستان، در ۲۵ مهر ۱۳۹۷ در حمله شکارچیان غیرمجاز به شهادت رسید. گزارش باشگاه خبرنگاران جوان در سالگرد این حادثه، تاریخ و محل شهادت او را تأیید می‌کند.
چند سال بعد، در ۶ اردیبهشت ۱۴۰۴، کاظم مصدق هنگام گشت‌زنی در منطقه «کویلر» پارک ملی گلستان هدف تیراندازی قرار گرفت و به شهادت رسید. به گزارش ایرنا، او همراه یکی دیگر از محیط‌بانان با شکارچیان غیرمجاز روبه‌رو شده بود. مصدق ۱۸ سال سابقه محیط‌بانی داشت و پدر دو فرزند بود.
در ۱۵ مرداد همان سال نیز محمود شهمرادی در منطقه «سولگرد» پارک ملی گلستان، هنگام مأموریت و تعقیب شکارچیان غیرمجاز، هدف گلوله قرار گرفت و جان باخت. تاریخ و محل این حادثه در گزارش ایرنا درباره پرونده‌های قضایی محیط‌بانان آمده است.
این حوادث، اهمیت تأمین تجهیزات ایمنی، پشتیبانی عملیاتی و حمایت قضایی را برجسته می‌کند؛ هرچند تعیین نقش احتمالی کمبود امکانات در هر حادثه، به بررسی مستقل همان پرونده نیاز دارد.
مجروحیت محیط‌بان رامیان با شلیک شکارچی غیرمجاز
حمله به محیط‌بانان همیشه به شهادت منجر نشده، اما موارد مجروحیت نیز بخشی از خطرهای این شغل را نشان می‌دهد.
خبرآنلاین در گزارشی که ۱۹ تیر ۱۳۹۷ منتشر کرد، از مجروح‌شدن اصغر بذرافشان، محیط‌بان رامیان، خبر داد. بر اساس این گزارش، او بر اثر شلیک شکارچی غیرمجاز از ناحیه دست چپ آسیب دید و برای درمان به بیمارستان منتقل شد.
کنار هم قرارگرفتن این موارد نشان می‌دهد مسئله ایمنی محیط‌بانان تنها به یک حادثه یا یک منطقه محدود نیست.
خودروهای فرسوده و گلایه از حقوق و اضافه‌کاری
محمدمهدی علیانی، از محیط‌بانان گلستان، در گفت‌وگو با فارس گفته است که مشکل نیروهای میدانی فقط کمبود همکار نیست؛ خودروهای برخی پاسگاه‌ها پس از سال‌ها کار فرسوده شده‌اند و گاهی امکانات لازم برای انجام مأموریت نیز فراهم نیست.
او همچنین از تناسب نداشتن حقوق و دستمزد با سختی کار و مسئولیت محیط‌بانان انتقاد کرده و گفته است ساعات طولانی مأموریت و اضافه‌کاری، همیشه به‌طور متناسب جبران نمی‌شود.
علیانی، پیگیری پرونده‌های مربوط به محیط‌بانان آسیب‌دیده و همکاران شهیدش را نیز ضروری دانسته است. به گفته او، طولانی‌شدن رسیدگی‌ها و بازگشت برخی متخلفان به عرصه‌های طبیعی، احساس ناامنی شغلی را در میان نیروها افزایش می‌دهد.
پرونده‌های محیط‌بانان شهید در چه مرحله‌ای بوده است؟
در گزارشی به تاریخ ۲۸ شهریور ۱۴۰۵، ایرنا به نقل از مدیرکل دفتر حقوقی و امور مجلس سازمان حفاظت محیط زیست، وضعیت رسیدگی به پرونده‌های مصدق و شهمرادی را تشریح کرده است.
بر اساس آن گزارش، پرونده کاظم مصدق پس از رفع نقص به شعبه چهارم کیفری شهرستان گنبدکاووس ارسال شده و در انتظار تعیین وقت رسیدگی بوده است. درباره پرونده محمود شهمرادی نیز اعلام شده که پس از مواجهه حضوری و اخذ آخرین دفاع از متهمان، مراحل صدور کیفرخواست در حال انجام بوده است.
این اطلاعات مربوط به تاریخ انتشار همان گزارش است و نباید بدون بررسی تازه، وضعیت فعلی پرونده‌ها تلقی شود.
شناسایی ۱۰۷ متخلف زیست‌محیطی در گلستان
در کنار این دشواری‌ها، آمار اعلام‌شده از عملکرد یگان حفاظت استان، بخشی از حجم مأموریت‌ها را نشان می‌دهد.
حسن‌زاده در گزارش فارس از کشف ۱۰۷ مورد حیات‌وحش شامل ۸۷ پرنده و ۲۰ پستاندار خبر داده است. به گفته او، در بازه مورد گزارش همچنین:
۵۴ قبضه سلاح مجاز و غیرمجاز ضبط شده است.
۱۰۷ متخلف زیست‌محیطی شناسایی شده‌اند.
۴۰ پرونده تخلف تشکیل شده است.
۶۶ اخطاریه زیست‌محیطی صادر شده است.
حفاظت از طبیعت، بدون حمایت از محیط‌بانان ممکن نیست
کمبود محیط‌بان در گلستان فقط مسئله تعداد نیروها نیست. نوسازی خودروها، تأمین تجهیزات ایمنی، بهبود شرایط معیشتی و حمایت حقوقی، بخش‌های به‌هم‌پیوسته حفاظت از طبیعت‌اند.
سابقه شهادت و مجروحیت محیط‌بانان نیز نشان می‌دهد رسیدگی به امنیت نیروهای میدانی و حمایت از خانواده‌های آنان نباید به روزهای پس از حادثه یا مناسبت‌های تقویمی محدود شود. استمرار حفاظت از زیستگاه‌ها، به نیروهایی وابسته است که برای انجام مأموریت، امکانات و پشتیبانی کافی داشته باشند.
انتهای پیام
