کاهش واردات دانه سبز قهوه، افزایش هزینه حمل‌ونقل و تغییر شرایط تأمین ارز، بازار قهوه ایران را با فشار تازه‌ای مواجه کرده است. گزارش‌ها از افزایش قابل‌توجه قیمت این محصول حکایت دارند؛ اما پرسش اصلی این است که چه میزان از گرانی به هزینه‌های واقعی واردات مربوط می‌شود و مصرف‌کنندگان چگونه می‌توانند در این بازار پرنوسان، انتخاب اقتصادی‌تری داشته باشند؟
قهوه که زمانی بیشتر با کافی‌شاپ‌ها شناخته می‌شد، اکنون به بخشی از الگوی مصرف بسیاری از خانوارهای ایرانی تبدیل شده است. گسترش دستگاه‌های اسپرسوساز خانگی و تنوع محصولات، دسترسی به این نوشیدنی را آسان‌تر کرده؛ اما افزایش قیمت‌ها، خرید قهوه را به تصمیمی جدی‌تر برای مصرف‌کنندگان تبدیل کرده است.
در سوی دیگر بازار، کافی‌شاپ‌ها و کسب‌وکارهایی قرار دارند که قهوه ماده اولیه فعالیت روزانه آن‌هاست. افزایش هزینه تأمین دانه، مستقیماً بر قیمت تمام‌شده نوشیدنی و حاشیه سود این واحدها تأثیر می‌گذارد.
قیمت قهوه چقدر افزایش یافته است؟
خبرگزاری تسنیم در گزارشی به تاریخ ششم تیر ۱۴۰۵ اعلام کرد که قیمت خرده‌فروشی برخی انواع قهوه عربیکا و روبوستا در چند ماه، حدود ۲٫۵ برابر شده است. این گزارش همچنین درباره تناسب رشد قیمت داخلی با تغییرات نرخ ارز و بازار جهانی پرسش‌هایی مطرح کرد.
بااین‌حال، این رقم را نمی‌توان به تمام محصولات و فروشگاه‌های کشور تعمیم داد. قیمت قهوه بسته به خاستگاه، نوع دانه، کیفیت، شیوه فرآوری و برند متفاوت است.
آنچه روشن است، افزایش فشار هزینه‌ای بر زنجیره تأمین است؛ فشاری که از مرحله واردات آغاز می‌شود و در نهایت می‌تواند به مصرف‌کننده منتقل شود.
واردات قهوه کاهش یافته است
یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های بازار قهوه ایران، وابستگی تقریباً کامل آن به دانه سبز وارداتی است. اگرچه برشته‌کاری، آسیاب و بسته‌بندی در داخل کشور انجام می‌شود، ماده اولیه عمدتاً از کشورهای تولیدکننده تأمین می‌شود.
علی مهجوریان، عضو هیئت‌مدیره انجمن قهوه ایران، در گفت‌وگو با ایسنا اعلام کرده است که واردات دانه سبز قهوه از حدود ۵۳ هزار تن در سال ۱۴۰۳ به حدود ۴۰ هزار تن در سال ۱۴۰۴ کاهش یافته است.
به گفته او، محدودیت ثبت سفارش، مشکلات واردات و اختلال در انتقال محموله‌ها از عوامل این کاهش بوده‌اند.
کاهش واردات لزوماً به معنای کمبود فوری قهوه در تمام بازار نیست، زیرا موجودی انبارها و میزان مصرف نیز اهمیت دارند؛ اما استمرار اختلال در تأمین می‌تواند برنامه‌ریزی تولیدکنندگان را دشوار کند.
وقتی هزینه حمل یک محموله چند برابر می‌شود
قیمت جهانی دانه سبز تنها بخشی از هزینه واردات قهوه است. حمل‌ونقل، بیمه، تأمین ارز، انبارداری و ترخیص نیز بر قیمت نهایی اثر دارند.
روزنامه دنیای اقتصاد در گزارشی به تاریخ ۲۲ مهر ۱۴۰۵، به نقل از یکی از فعالان صنعت قهوه نوشت که سهم حمل‌ونقل در برخی محموله‌ها از حدود پنج درصد ارزش کالا به ۳۰ درصد یا بیشتر رسیده است.
در همین گزارش، هزینه حمل یک کانتینر از مسیر دبی به بندرعباس که پیش‌تر حدود هزار دلار بود، در شرایط گزارش‌شده به حدود ۱۲ هزار دلار افزایش یافته است.
این ارقام برآورد فعالان بازار درباره مسیرهای مشخص هستند، نه نرخ ثابت حمل تمام محموله‌های قهوه.
بااین‌حال، ابعاد افزایش هزینه نشان می‌دهد چرا حتی ثابت ماندن قیمت جهانی قهوه نیز الزاماً به ثبات قیمت آن در ایران منجر نمی‌شود.
آیا تمام گرانی قهوه توجیه اقتصادی دارد؟
افزایش هزینه واردات، تنها یک سوی ماجراست. سوی دیگر، شفافیت قیمت‌گذاری در بازار داخلی است.
برای مشخص شدن سهم واقعی هر عامل، باید قیمت خرید دانه سبز، نرخ ارز پرداختی، هزینه حمل، تعرفه‌ها، هزینه برشته‌کاری و حاشیه سود حلقه‌های توزیع بررسی شود.
بدون دسترسی به این اطلاعات نمی‌توان با قطعیت گفت چه میزان از افزایش قیمت ناشی از هزینه‌های واقعی و چه مقدار مربوط به ساختار قیمت‌گذاری بازار است.
تفاوت قیمت دو بسته قهوه نیز الزاماً نشانه گران‌فروشی نیست؛ زیرا ممکن است از نظر کیفیت دانه، خاستگاه، ترکیب و شرایط تولید یکسان نباشند.
عربیکا یا روبوستا؛ آیا گران‌تر همیشه بهتر است؟
افزایش قیمت‌ها باعث شده انتخاب میان عربیکا و روبوستا اهمیت اقتصادی بیشتری پیدا کند.
عربیکا معمولاً به دلیل ویژگی‌های کشت، ساختار عرضه و خصوصیات حسی، در بسیاری از بازارها قیمت بالاتری دارد. روبوستا اغلب کافئین بیشتر، تلخی قوی‌تر و قیمت پایین‌تری دارد.
اما گران‌تر بودن عربیکا به معنای مناسب‌تر بودن آن برای همه مصرف‌کنندگان نیست.
فردی که طعم‌های پیچیده‌تر و عطر میوه‌ای را ترجیح می‌دهد، ممکن است عربیکا را انتخاب کند؛ درحالی‌که علاقه‌مندان به اسپرسوی تلخ و قوی، گاهی ترکیب‌های دارای روبوستای بیشتر را می‌پسندند.
برای خریدارانی که عربیکا را ترجیح می‌دهند، بررسی مشخصات، خاستگاه و قیمت در یک راهنمای خرید قهوه عربیکا اصل می‌تواند به مقایسه گزینه‌های مختلف کمک کند.
نکته اساسی این است که کیفیت نهایی به گونه قهوه محدود نمی‌شود؛ سلامت دانه، فرآوری و برشته‌کاری نیز اهمیت دارند.
ترکیب‌های اقتصادی؛ راهی برای کنترل هزینه؟
با افزایش قیمت قهوه، ترکیب‌های عربیکا و روبوستا برای برخی مصرف‌کنندگان به گزینه‌ای قابل بررسی تبدیل شده‌اند.
اعدادی مانند ۷۰/۳۰، ۸۰/۲۰ و ۵۰/۵۰ معمولاً نسبت دو گونه را نشان می‌دهند؛ البته باید مشخص باشد کدام عدد مربوط به عربیکا و کدام مربوط به روبوستاست.
برای مثال، ترکیب ۷۰ درصد عربیکا و ۳۰ درصد روبوستا می‌تواند بخشی از ویژگی‌های عطری عربیکا را همراه با خصوصیات روبوستا ارائه کند.
در مقابل، افزایش سهم روبوستا ممکن است هزینه ماده اولیه را کاهش دهد، هرچند قیمت نهایی به کیفیت دانه‌ها و عوامل دیگر نیز وابسته است.
شناخت تفاوت قهوه‌های ۷۰/۳۰، ۸۰/۲۰ و ۵۰/۵۰ به مصرف‌کنندگان کمک می‌کند به‌جای انتخاب صرفاً براساس قیمت یا درصد عربیکا، ترکیب مناسب ذائقه خود را پیدا کنند.
چگونه هزینه واقعی هر فنجان را کاهش دهیم؟
در شرایط گرانی، خرید بسته ارزان‌تر لزوماً به معنای صرفه‌جویی نیست. مقدار مصرف، کیفیت عصاره‌گیری و دورریز نیز در هزینه نهایی اثر دارند.
برای نمونه، اگر هر شات دوبل اسپرسو با ۱۸ گرم قهوه تهیه شود، یک کیلوگرم دانه برای حدود ۵۵ شات کافی خواهد بود.
بنابراین، تقسیم قیمت هر کیلوگرم بر تعداد نوشیدنی‌های قابل تهیه، معیار مناسب‌تری برای مقایسه دو محصول است.
از طرف دیگر، خرید بیش از نیاز ممکن است باعث افت تازگی قهوه شود. دانه برشته‌شده در تماس با اکسیژن، گرما و رطوبت به‌تدریج بخشی از ویژگی‌های عطری خود را از دست می‌دهد.
توجه به تاریخ برشته‌کاری، بسته‌بندی مناسب و شرایط نگهداری اهمیت زیادی دارد؛ به‌ویژه هنگام خرید فله که امکان بررسی مشخصات محصول همیشه یکسان نیست.
آشنایی بانکات مهم پیش از خرید قهوه فله نیز می‌تواند احتمال خرید نامناسب و هدررفت هزینه را کاهش دهد.
آینده بازار قهوه چه خواهد شد؟
چشم‌انداز قیمت قهوه در ایران به مجموعه‌ای از عوامل داخلی و خارجی وابسته است.
ثبات شرایط ارزی، تسهیل ثبت سفارش، بهبود مسیرهای حمل‌ونقل و کاهش زمان ترخیص می‌توانند فشار بر هزینه تأمین را کمتر کنند. در مقابل، استمرار اختلالات تجاری یا نوسانات بازار جهانی ممکن است قیمت‌ها را همچنان تحت تأثیر قرار دهد.
برای کسب‌وکارها، دسترسی پایدار به مواد اولیه و امکان برنامه‌ریزی خرید اهمیت حیاتی دارد. برای مصرف‌کنندگان نیز شفافیت اطلاعات محصول و امکان مقایسه واقعی قیمت و کیفیت ضروری است.
بازار قهوه ایران تنها با مسئله گرانی روبه‌رو نیست؛ مسئله مهم‌تر، پیش‌بینی‌پذیر شدن زنجیره تأمین و شفافیت هزینه‌هاست. تا آن زمان، انتخاب آگاهانه می‌تواند بخشی از فشار افزایش قیمت را برای خریداران کاهش دهد، اما حل ریشه‌ای مشکلات به شرایط واردات و سیاست‌گذاری اقتصادی وابسته خواهد بود.
انتهای پیام
