سرویس سیاسی، انصاف نیوز: مجید تفرشی ضمن ارائه روایتی تازه از ماجرای مک فارلین، چند موضوع را برجسته میکند؛ اینکه رقابتهای سیاسی داخلی چگونه بر ضد منافع ملی عمل میکند.
اینکه دست ایران در مذاکرات بینالمللی خالی است و اینکه مخفیکردن و کتمان اسناد، لزوما به ساخت روایت مطلوب منجر نمیشود و حتی میتواند ضد منافع ملی عمل کند.
تفرشی پیش از تشریح ماجرای مک فارلین، به مرور سریع تحولات رابطه ایران و ایالات متحده پرداخت و گفت: روابط ایران با امریکا در سالهای پایانی حکومت پهلوی یعنی از حدود ۱۹۷۳ تا وقوع انقلاب در سال ۱۹۷۹، روابط بسیار پرتناقضی شد.
عشق و نفرت بین امریکا و ایران عصر سلطنت
از یکسو ایران بزرگترین متحد راهبردی امریکا در منطقه و شاید یکی از بزرگترین متحدان امریکا در جهان بود و از سوی دیگر به موازات افزایش تدریجی قدرت و ثروت ایران به خصوص پس از خروج نیروهای بریتانیایی از خلیج فارس و وقوع جنگ دوم اعراب و اسرائیل، حکومت شاه تلاشهایی کرد برای خروج از زیر سیطره مطلق امریکا و به اصطلاح داشتن استقلال رای. این استقلال رای را خیلی محدود در خریدهای نظامی میبینیم اما بخش بزرگتر و مهمترش، در مساله نفت و فعالیتهای اوپک بود.
در آستانه اوجگیری انقلاب، روابط ایران و غرب پر از عشق و نفرت بود؛ عدهای میگویند غرب از شاه تنفر داشت و عده دیگری هم میگویند او نوکر غرب بود که برای هر دو دلایلی وجود دارد ولی واقعیت این است که حداقل در سالهای پایانی، هیچکدام نبود.
این سندپژوه ادامه داد: به هر حال غرب حداقل تا ۱۰۰ روز پیش از فروپاشی حکومت پهلوی، تا جایی که توانست از ماندن شاه در قدرت حمایت کرد و این افسانه که امریکایی و غربیها کمک کردند شاه سرنگون شود، حرفهای ماهوارهای نادرست است.
وقتی خود شاه ناامید شد، غربیها هم خیلی زور نزدند و تلاش خود را معطوف کردند به اینکه طرفداران شوروی و کمونیستها در ایران به قدرت نرسند.
آقای تفرشی به تحولات رابطه دو کشور پس از پیروزی انقلاب اسلامی اشاره کرد و گفت: آنچه که من خواندهام و ممکن است خیلی از تاریخنگاران رسمی جمهوری اسلامی با آن زاویه داشته باشند، این است که تا پیش از ۱۳ آبان ۵۸ و اشغال سفارت، من سندی ندیدهام که امریکا در پی نابودی و سرنگونی جمهوری اسلامی باشد.
او تاکید کرد: امریکا حتما میخواست حکومت ایران را تضعیف کند، حتما میخواست کنترلش کند، حتما میخواست نگذارد در چنگال شوروی بماند، حتما میخواست ایران را به سمت خود بکشاند و برای همین هم رابطه دیپلماتیک دو کشور در حد سفارت باقی ماند و اگر نبود اقدام نابخردانه دولت موقت و وزیر خارجهاش، آقای ابراهیم یزدی، در نپذیرفتن ویلیام کاتلم به عنوان سفیر جانشین ویلیام سولیوان، امریکا در ایران سفیر داشت.
به دلایل واقعا واهی سفیر جدید امریکا را نپذیرفتند و روابط طبیعتا از آن لحظه به سطح کاردار تنزل پیدا کرد. میخواهم بگویم امریکا سفیر جدید معرفی کرد، بریتانیا هم همینطور.


مسابقه امریکاستیزی
تفرشی گفت: در آستانه ۱۳ آبان ۱۳۵۸، شرایط داخلی چنین بود که دولت موقت، رهبری جمهوری اسلامی و شورای انقلاب به شدت از جانب گروههای چپ مذهبی و غیرمذهبی تحت فشار بود که شما در حال معاشقه با امریکا هستید و آن را از در پشتی دارید برمیگردانید.
این فشارها باعث شد یک مسابقه امریکاستیزی در کشور به راه بیفتد. به حق بود یا به ناحق و درست بود یا نادرست، بحث من اصلا ارزش داوری نیست.
این پژوهنده تاریخ معاصر ایران با بیان این گزاره که «گروههای مذهبی حاکم احساس میکردند در این بازی بازندهاند» به ماجرای تسخیر سفارت امریکا از سوی گروهی «منتسب به چریکهای فدایی خلق» اشاره کرد و ادامه داد: میگویم گروه منتسب به چریکهای فدایی خلق چون تا این لحظه این سازمان نپذیرفته است که اعضایش در اشغال سفارت دخالت داشتهاند و نمیدانیم اینها چه کسانی بودهاند. به هر حال با دستور مرحوم امام خمینی، معاون نخستوزیر وقت، همین آقای دکتر یزدی آنها را از سفارت بیرون ریخت.
تفرشی پرسید: چه میشود که چند ماه بعد سفارت اشغال میشود؟ در مسابقه امریکاستیزی، عدهای دانشجو که خود را پیرو خط امام میدانستند تصمیم گرفتند یک برگ برنده برای گروههای چپ رو کنند و بگویند ما از شما امریکاستیزتر هستیم.
اشغال سفارت یک اقدام معمول در دنیا است و بارها در کشورهای مختلف اتفاق افتاده. در مورد ایران هم اتفاق افتاده است. سفارت یا کنسولگریهای ایران در انگلستان بارها اشغال شده ولی اولا محدود است، ثانیا غیرحکومتی است و ثالثا با درایت حل شده است.
مشکل اشغال سفارت نبود، دولتی شدنش بود
این تاریخپژوه گفت: مشکلی که پیش آمد اشغال سفارت امریکا در تهران نبود، تبعات و تحولات بعدیاش بود؛ اولا طولانی شد، ثانیا به یک فوتبال سیاسی داخلی تبدیل شد که گروههای مختلف به گروکشی و افشا کردن دربارهاش مشغول شدند و ثالثا به تدریج از یک اقدام دانشجویی خارج و مسئولیتش به دولت جمهوری اسلامی واگذار شد.
بنابراین مساله گروگانگیری زخمی شد روی زخمهای دیگر روابط ایران و امریکا. یعنی ما میبینیم که ایرانیان خاطره ۲۸ مرداد را دارند و تا همین امروز دارند و امریکاییها خاطره اشغال سفارت را دارند و تا همین امروز هم دارند. این مسائل باعث میشد که دو کشور هیچگاه نتوانند با هم به تفاهم برسند؛ البته تا قبل از جنگ اخیر.
تفرشی با اشاره به وجود اسنادی که نشان میدهد تا قبل از اشغال سفارت، امریکاییها چند بار مانع حمله صدام به ایران شده بودند، اضافه کرد: موضع غرب پس از اشغال سفارت تغییر کرد و نه تنها مانع از حمله عراق به ایران نشدند که حمایتش هم کردند و تا میانه جنگ هم این حمایت ادامه داشت. وقتی فهمیدند که عراق امکان پیروزی ندارد، تلاش کردند صدام شکست نخورد و ایران پیروز نشود.
نقطه تلاقی ایران و نیکاراگوئه
او در ادامه روایت خود از ماجرای مک فارلین، به تحولات امریکای لاتین اشاره کرد و گفت: این شرایط در طول جنگ ایران و عراق کمابیش ادامه داشت تا میرسیم به برخی اتفاقات داخلی و منطقهای در رابطه امریکا با یک گروه ضدانقلابی در نیکاراگوئه.
این گروه به نام کنترا تحت رهبری خانم ویلوت چامِرو بود. این خانم خودش از چریکهای ساندنیست بوده که بعدها راهش از اورتگا جدا و به اپوزیسیون تبدیل میشود.
خانم چامرو به تدریج با امریکاییها برای فعالیت ضدحکومت ساندنیستها نزدیک میشود. از آنطرف هم کنگره و سنا به ویژه در دولت دوم آقای ریگان، مخالف کمک مستقیم به کنتراها بود و میگفت این کمکها منطقه را به آشوب میکشاند.
درباره موقعیت و شرایطی حرف میزنیم که دولت امریکا تمایل شدیدی داشت به کنتراها کمک کند اما منع قانونی داشت. ضمن اینکه شواهد و دلایلی هم در دست داشت که نشان میداد قدرتگرفتن نیروهای افراطی عربی برای امریکا مشکلزا خواهد شد.
مایل به سمت ایران
مجید تفرشی گفت: بخشی از شاکله سیاست خارجی امریکا، کسانی مانند پوینت دکستر، اولیور نورث و مک فارلین ریگان را متقاعد میکنند که با یک تیر دو نشان بزند؛ به ایران نیازمند سلاحهای موشکی، سلاح بدهند و به این ترتیب توازن قوا را برقرار کنند چون باور داشتند شکست ایران از عراق هم به سود منافع امریکا نیست. ضمنا تلاشی کنند برای آغاز روابط راهبردی با ایران و پولی را هم که از بابت فروش سلاح به ایران به دست میآورند، بدهند به کنتراهای نیکاراگوئه.
با این مقدمات، تلاشهای شخصی به نام منوچهر قربانیفر آغاز شد. این آقا ظاهرا از همکاران سابق ساواک بوده که پس از انقلاب هم در رهبری کودتای نوژه در خارج از کشور دست داشته است. بعد کمکم وارد تجارت نفت شده و از طریق دلالی و قاچاق اسلحه و نفت ارتباطاتی داخل کشور پیدا کرده بود.
او در پاسخ به پرسش خبرنگار انصاف نیوز درباره صبغه و سابقه قربانیفر گفت: راجع به آقای قربانیفر بسیار گفته و نوشته شده اما خودش تا کنون حرفی نزده و ظاهرا هنوز هم زنده و ساکن جنوب فرانسه است اما همه سیاستمداران و محققان و کسانی که با او در ارتباط بودهاند اعم از امریکاییها و عربها و اسرائیلیها و ایرانیها، متفقالقول هستند که او بزرگترین دروغگوی جهان است.
یعنی همه آنهایی که درباره او نوشتهاند، این نکته را اذعان کردهاند. امیدوارم کسی از من شکایت نکند چون این قول رایج است که البته شواهد بسیاری هم برای آن وجود دارد.
این سندپژوه ادامه داد: مذاکرات پنهانی آغاز میشود و از طرف دستگاههای امنیتی ایران کسانی وارد این مذاکرات میشوند. دولت مهندس موسوی در جریان نبوده اما به تدریج در جریان قرار میگیرد و وارد مذاکره میشود و بنابراین چند نفر، از جمله آقایان کنگرلو و فریدون وردینژاد و… چند باری برای همین مذاکرات به آلمان سفر میکنند.
در یکی از این ملاقاتها اتفاقات جالبی میافتد که جزییات آن را امریکاییها افشا کردهاند.


ناترازی در انتشار سند؛ ایران یکصدم دیگران
تفرشی گفت: معضلی که من و امثال من که چند سال است دارم روی این موضوع کار میکنم، این است که ایران بسیار معدود سند و اطلاعات و پژوهش جدی در اینباره منتشر کرده و در مقابل، بدون اغراق صدها هزار برگ گزارش و بازجویی و رساله و مقاله و پایاننامه و سند از سوی امریکاییها و حتی اعراب و اسرائیلیها منتشر شده است.
بنابراین توازن اطلاعات در این باره وجود ندارد و شاید منصفانه نباشد که همه اتکای خود را به منابع غیر ایرانی بگذاریم اما چارهای هم نداریم چون از اینسو چیزی منتشر نشده است.
آقای وردینژاد میگوید سالهاست کتابی را در این باره نوشته و به شورای عالی امنیت ملی ارائه داده اما هنوز کسی این کتاب را ندیده و ایشان گفته امکان انتشار آن فراهم نشده است.
آقای کنگرلو چیزهایی در سالهای اخیر گفته است اما به دلیل کهولت سن یا ناراحتیای که از آقایان هاشمی و روحانی داشته، راست و دروغ را در روایت ماجرا به هم آمیخته و به نظر من گفتههای ایشان هم قابل استناد نیست.
به هر حال ماجرای مکفارلین تبدیل شد به یک کیساستادی در تلاش برای بهبود روابط ایران و امریکا.
اسرائیلیها مترجم هیات ایرانی شدند
مهمان انصاف نیوز در ادامه روایت خود از ماجرای مک فارلین یا ایران کنترا گفت: متاسفم این را میگویم که چون ایرانیها در این موضوع بد عمل کردند، این ماجرا به یک افتضاح سیاسی چه در ایران و چه در امریکا تبدیل شد. در امریکا ریگان تا آستانه استیضاح رفت و تمام اطرافیانش برکنار و برخیشان حتی زندانی شدند. این ماجرا به افتضاح سیاسی تبدیل شد ولی تلاش و فرصتی بود برای بهبود روابط بین دو کشور.
او گفت: میشود ساعتها درباره این موضوع حرف زد؛ قرار بوده ایران از امریکا موشکهایی که نیاز داشتند را دریافت کند که حتما ورق جنگ را برمیگرداند و در سرنوشت جنگ موثر بود و در ازایش امریکاییها هم پول را بدون اطلاع ایران، به کنتراهای نیکاراگوئه تحویل بدهند. تا همین امروز تاریخنگاران عرب میگویند ایران از اسرائیل اسلحه تهیه کرده که دروغ است؛ اسلحهها امریکایی بوده اما طرف ایرانی نمیدانسته شاید هم میدانسته اما چشمپوشی کردهاند. که توسط اسرائیل تامین میشود.
حالا مثالی میزنم تا شما ببینید چقدر دست ایرانیها در اینطور مذاکرات و مسائل بینالمللی ضعیف و نحیف است؛ در یکی از این جلسات مذاکره در آلمان، طرف ایرانی به رهبری آقای کنگرلو نشسته، امریکاییها هستند و چند نفر عرب و اسرائیلی به عنوان تاجران بینالمللی هم حضور دارند.
نماینده آقای قاشقچی، عموی همین آقای قاشقچی رندهشده به عنوان تاجر بینالمللی نفت و اسلحه به همراه سه اسرائیلی، آلبرت حکیم، یاکوف نامرودی و آقای نیر – تاجر و دلال و مقام امنیتی- در جلسه نشستهاند و آقای قربانیفر هم به عنوان رابط و مترجم طرف ایرانی فعالیت میکند. در میانه جلسه آقای آلبرت حکیم که ایرانیتبار است به هیات ایرانی میگوید من نماینده کشور متخاصم شما هستم و با شما دشمنی دارم اما این آقای قربانیفر دارد دروغ ترجمه میکند و گولتان میزند.
تراژدی و کمدی قضیه اینجاست که از وسط این مذاکرات، اسرائیلیها میشوند مترجم هیات ایرانی. این جزئیات در کتاب هزار صفحهای «گزارش تاور» منتشر شده است.
طرف ایرانی میگوید من به شما اطمینان ندارم؛ اسلحه را بدهید، پول را بدهیم. طرف امریکایی میگوید من به شما اطمینان ندارم، اول پول را بدهید تا ما اسلحه بدهیم. مذاکرات به بنبست میرسد.
نماینده عدنان قاشقچی میگوید من هم به امریکاییها اطمینان دارم، هم به ایرانیها؛ این پول خدمت شما، اسلحه را بدهید، من بعدا با طرف ایرانی حساب میکنم. اینطوری مذاکره را جوش میدهد و کلی هم به جیب میزند. از این قصهها زیاد است.
حاکمیت در جریان مذاکرات بود
او ادامه داد: چیزی که این ماجرا را حساس کرد، سفر مشاور امنیت ملی امریکا، آقای مکفارلین به ایران بود. او با سه هدیه یک کلت کمری، یک کیک و یک انجیل برای دیدار با مقامات ایرانی وارد تهران میشود.
تفرشی گفت: ادعایی وجود دارد که رهبری انقلاب از این موضوع بیاطلاع بودهاند که دروغ محض است. امام خمینی به طور کلی از روند کار اطلاع داشتهاند. این کار قرار بوده انجام بشود اما مخالفتهایی انجام میشود و بنابراین مذاکرات در حداقلیترین سطح ممکن برگزار میشود تا جایی که اجازه نمیدهند عدهای از هواپیمای هیات امریکایی پیاده شوند.
تا اینجای قضیه هم، ماجرا با موانعی پیش میرود اما مثل همیشه فوتبال سیاسی در داخل پیش میآید.
تاثیر کشمکشهای داخلی بر ماجرای مک فارلین
تفرشی گفت: ماجرای مکفارلین مقارن است با آغاز تنشها بین رهبری کشور به همراه روسای جمهور و مجلس یعنی آیتالله خامنهای و اقای هاشمی با قائممقام رهبری، مرحوم آیتاللهالعظمی حسینعلی منتظری.
یکی از محور اختلاف و تنشها هم فردی است به نام سیدمهدی هاشمی، برادر داماد آقای منتظری که در زمان شاه متهم به قتل بوده، زندان بوده، با ساواک همکاری میکند و از اعدام رهانیده شد. پس از انقلاب در سپاه پاسداران نهضتهای آزادیبخش را که همواره یکی از محورهای اتهام اقدامات تروریستی علیه ایران بوده، مدیریت میکند.

او دوستانی در جنوب لبنان داشته که در یک نشریه محلی، ماجرای سفر و مذاکرات را افشا میکنند اما به این بسنده نمیکنند. دوستان و یاران آقای سیدمهدی هاشمی با یک نشریه ناسیونالیست عرب به نام الشراع تماس میگیرند و با مدیرش آقای حسن صبرا قرار ملاقات میگذارند.
درست ۴۰سال پیش، روز ۱۲ آبان ۱۳۶۵ آقای صبرا یک سرمقاله مینویسند در شماره ویژه مجله الشراع با عنوان «منطق الدوله، منطق الثوره» زبان دولت یا زبان انقلاب. روی جلدش هم دو تصویر میگذارد از آقای هاشمی و آقای منتظری. یعنی در ایران دعوای بین نهاد دولت و نهاد انقلاب جریان دارد؛ هاشمی آمده انقلاب را به انحراف ببرد و دولت را تثبیت کند و منتظری مدافع انقلاب است.
خب ماجرا افشا و هوا میشود؛ طبیعتا هم برای ایران و هم برای امریکا افشای این مذاکرات خیلی بد میشود.
بلافاصله، یعنی یک روز بعد، روز ۱۳ آبان ۶۵، آقای هاشمی در یک سخنرانی حرفهایی را میزند که بله آمده بودند ما را گول بزنند و… چیزهایی میگوید که میدانیم بخش بزرگش راست نبود.
از اینجا دیگر ماجرا در امریکا پی گرفته میشود و محاکمات و برکناریها و… پیش میآید.
زخمی روی زخمهای دیگر
مجید تفرشی گفت: بنابراین ماجرایی که میتوانست در هر دو کشور به یک روابط راهبردی منجر شود، میگویم «میتوانست» نمیگویم حتما میشد و در جنگ هم حتما برای ایران برتری به همراه میآورد، تبدیل شد به یک وبال بر گردن روابط ایران و امریکا علاوه بر همه وبالهای دیگر.
ماجرایی که میتوانست به زمینهای برای بهبود روابط دو کشور تبدیل شود، در هر دو کشور به فوتبال سیاسی تبدیل شد؛ در امریکا برای زدن ریگان و در ایران برای زدن دولت و تضعیف جریانی که معتقد به بهبود روابط با غرب بود.

سکوتی به زیان منافع ملی
او به این پرسش خبرنگار انصاف نیوز که چرا طرف ایرانی اسناد این ماجرا را منتشر نمیکند، پاسخ داد: دلیل پژوهشی و فرهنگی دارد، گرچه حتما دلایل سیاسی و امنیتی هم دارد اما مسئولان ایرانی دوست دارند در دعواها و مناقشات سیاسی بازی را ۱۰ هیچ ببرند. افشای اسناد طرف ایرانی حتما مضراتی دارد اما فواید فراوانی هم دارد.
ماجرا این است که وقتی شما روایت خود را منتشر نمیکنید، به معنای سکوت بقیه نیست کما اینکه اشاره کردم هزاران برگ سند و پژوهش و رساله و مقاله در اینباره منتشر شده. بنابراین دیگران به حرف زدن درباره این ماجرا ادامه دادهاند و روایت مطلوب خود را شکل دادهاند.
تفرشی گفت: چون اغلب مسئولان ایرانی نمیخواهند مضرات انتشار اسناد را بپذیرند، از خیر انتشار کل اسناد میگذرند و متوجه نیستند این رفتار در مجموع به زیان کشور و منافع ملی است.
انتهای پیام




