نقدی بر مناظره غنی نژاد و عبدالکریمی

دکتر محمدحسن علایی، جامعه‌شناس در یادداشتی با عنوان «تعلیق زندگی و دن کیشوت‌های ایرانی!» که در اختیار انصاف نیوز قرار داده، نوشت:

وقتی می‌گویم تعلیق زندگی، تعارفی با احدی ندارم، در جای خود اهتمام و تعهد خویش را به سرنوشت جامعه به حد وسع و بضاعت اندکم نشان داده‌ام، و در طول همین جنگ جا به جا، با جان و دل از کیان کشور، از مدافعان وطن، و نیز از ضرورت ارتقای تاب‌آوری اجتماعی-اقتصادی مردم نگاشته و منتشر کرده‌ام، و ایضا در خصوص “شریعتی” نیز در مقالات و کتب خویش به وفور قلم زده‌ ام.

اما در عجبم از اساتید به نام فلسفه و اقتصاد کشور، آقایان عبدالکریمی و غنی‌نژاد که در یک چنین مناظره‌ی شلخته و بی‌در و پیکری و در یک چنین شرایط اسفناک اجتماعی-اقتصادی -که نگارنده از آن به “تعلیق زندگی” تعبیر کرده است- بر سر شبح بی‌جان شریعتی تاس می‌اندازند و گوی سبقت از هم می‌ربایند بی آنکه نسبت بحث خویش را اولا با شرایط خطیر جاری کشور و ثانیا با دال مرکزی گفتمان شریعتی و فراز امهات آثار پرتعداد وی برقرار کرده باشند که اساسا در این شرایط نه برای این دو بزرگوار و نه برای مخاطبان ایشان امکان تأمل و توجه لازم در این آشفته بازار میسر نیست هر چند مباحث عبدالکریمی اگر چند مناسبتی با وضعیت جامعه نداشت ولی به مراتب قرابت بیشتری به چهره‌ی شریعتی دارد تا کاریکاتوری که غنی‌نژادها شریعتی‌نخوانده به خورد مخاطب می‌دهند.

فلذا کاربرد تعبیر دن کیشوت‌های ایرانی (که از قضا نام یکی از آثار عبدالکریمی هم هست) برای ایشان به فراخور نمایشی که از خویش به معرض تماشا گذاشتند چندان هم بی‌مناسبت نخواهد بود. باشد که به همین اندک، تذکر نگارنده به گوش ایشان برسد و در تعیین اولویت برای بحث و فحس در شرایط خطیر جنگی کشور تنبه و توجه مقتضی را حاصل نمایند. تنها جمله‌ی ایجابی من در این فقره تذکار این مهم است که، اگر خود شریعتی الان حاضر و ناظر صحنه‌‌ بود به واقع دغدغه‌ی چه چیز را داشت!؟ آیا معلم تفکر معنوی امروز، جز به شرایط عینی و مادی تحقق زیست انسانی زنهار می‌داد؟!

شریعتی، نه سعادت و خوشبختی فردی و نه تنعم و بهشت فردی و نه مذهب و اعتقاد فردی و نه هیچ چشم داشت و تمتع فردی را دنبال نمی‌کرد، اما اشکال کار او این بود که افق چندان روشنی برای رفاه و برخورداری جمعی نیز ترسیم نکرد، پرسش واقعی اما این است آقایان پس از پنجاه سال، از پس این بحث و نظرها امروز چه افقی را پیش پای ملت می‌گذارند؟

زنده باد لیبرالیسم و زنده باد شریعتیسم برای ما “نان” نمی‌شود، و امیدوارم سخن گفتن از “نان” را به “نق و نوق زنانه!” تقلیل ندهند که به قول آن عارف سالک* “نان” اسم اعظم خداست، … این را هم در آخر بگویم من معلم ساده‌ی شریعتی‌خوانده، همین‌جا به عرض مخاطبان عزیزم برسانم با توجه به وخامت اوضاع اقتصادی -که مثل موریانه و به موازات مقاصد شوم خصم پلید، اساس پایه‌های حیات اجتماعی و زندگی میلیون‌ها ایرانی را لحظه به لحظه به مسلخ نابودی می‌کشاند- هیچ مبحث نظری دیگری را شایسته طرح و پرداخت تفصیلی در حوزه‌ی عمومی نمی‌دانم، چرا که به کلمه و جغرافیای حرف حرمت قائلم!

*عبارت «نان اسم اعظم خداست» اشاره به یک حکایت معروف عرفانی در کتاب مصیبت‌نامه اثر عطار نیشابوری دارد. در این حکایت (بخش بیست‌ونهم، حکایت ۷)، مردی از یک فرد شوریده و دیوانه‌حال می‌پرسد آیا «اسم اعظم» خدا را می‌شناسد و او پاسخ می‌دهد: «نان» است.

در توضیح این پاسخ چنین آمده است که در دوران قحطی نیشابور، آن فرد چهل شبانه‌روز گرسنه بوده و در این مدت نه بانگ نمازی شنیده و نه دری به روی او باز بوده است؛ از این رو دریافته است که تا زمانی که نیازهای اولیه‌ و بقای انسان (مانند نان) تأمین نشود، سخن گفتن از دین و عبادت دشوار است و فقر و گرسنگی و بی‌رمقی می‌تواند بر ایمان اثر بگذارد.

انتهای پیام

Leave a Reply

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *