احسان خانمحمدی ، روزنامهنگار و دانشآموخته دکتری جامعهشناسی در یادداشتی با عنوان «ممنوعیت فروش نخیِ سیگار؛ دستورالعملی که نه باعث کاهش مصرف، که احتمالا موجب افزایش مصرف سیگار میشود!» که در اختیار انصاف نیوز قرار داده، نوشت:
چند روز قبل اتاق اصناف ایران با انتشار خبری، فروش نخیِ سیگار را ممنوع اعلام کرد. گفتنی است این واحد، هدف از این ممنوعیت را پیشگیری از دسترسیِ آسان به دخانیات، صیانت از سلامت جوانان و نوجوانان و بسترسازی فرهنگی برای جامعهای سالمتر عنوان کرده و تاکید کرده بود که با واحدهای متخلف حتماً برخورد میشود.
اهدافی که این اتاق اعلام کرده همگی، اهدافی قابل قبول هستند و احتمالاً کسی با این سه مورد، مخالفتی نداشته باشد. اما مساله در این است که با چه روشی میتوان به این اهداف رسید؟ ادعای اتاق اصناف این است که اگر سیگار به صورت نخی فروخته نشود، جوانان و نوجوانان سیگار کمتری مصرف میکنند، دسترسی به سیگار سخت میشود و برای جامعهای سالمتر بسترسازی فرهنگی صورت میگیرد.
روشن نیست که با چه استدلالی و بر مبنای کدام توجیه، ممنوعیت فروش نخیِ سیگار، چنین پیامدهای مثبتی به دنبال دارد؟ اگر واقعاً اینطور است که در ادعای اتاق اصناف آمده، پس چرا پیش از این چنین تصمیمی گرفته نشده؟ آیا منطقی است پس از دههها فروش نخی سیگار، به یکباره به این نتیجه برسند که عامل را یافتیم و آن همانا فروش نخی سیگار است و اگر آن را ممنوع کنیم، از مصرف سیگار در بین نوجوانان و جوانان پیشگیری میکنیم!
اما شواهد تجربی چنین چیزی را تایید نمیکنند؛ نوجوان یا جوانی که سیگار میکشد، تا همین دیروز یک یا دو نخ یا به هر مقداری که نیاز داشت، خرید میکرد، حالا اگر ممنوعیت فروش نخی عملیاتی شود، به جای آن یک یا چند نخ، مجبور است یک پاکت سیگار بخرد. کسی که سیگار میکشد، با ممنوعیت فروش نخیِ سیگار، سیگار را کنار نمیگذارد، بلکه چون مجبور است که پاکتی بخرد، احتمال زیاد پاکتی میخرد و به جای مصرف چند نخ، احتمالاً یک پاکت را دود میکند. پس تا اینجای کار میتوان ادعا کرد آنهایی که مصرفکننده سیگار هستند، با این ممنوعیت، نه تنها مصرفشان کاهش نمییابد، بلکه مصرف سیگار در بین آنها، احتمالاً افزایشی چندبرابری خواهد داشت.
اما عدهای نیز هستند که هنوز به دنیای مصرف سیگار وارد نشدهاند. در مورد آنها چه میتوان گفت؟ آیا این ممنوعیت، آنها را از مصرف سیگار بازمیدارد؟ احتمالاً نه. چرا که افرادی که برای بار نخست به سمت مصرف سیگار میروند، آن تک یا چند نخ را از فروشگاه تهیه نمیکنند، بلکه معمولاً از دوستان سیگاریشان میگیرند. اغلبِ کسانی که در حال حاضر مصرفکننده سیگار هستند، احتمال زیاد این ادعا را تایید خواهند کرد.
پس ممنوعیت فروش نخی سیگار، احتمالاً نه موجب کاهش مصرف سیگار در بین افراد سیگاری میشود و نه میتواند موجب جلوگیری از سیگاریشدن افراد جدید شود. اینکه چگونه و بر اساس چه استدلالی، اتاق اصناف ایران، دست به اعمال چنین محدودیتی زده، جای سوال دارد. کاش کسانی که در این زمینه دستورالعمل نوشتهاند، حداقل با چند فرد سیگاری گفتوگو انجام میدادند یا کارهای پژوهشی انجام شده در این زمینه را یکبار مطالعه میکردند.
هر چند به احتمال زیاد این دستورالعمل نادیده گرفته خواهد شد و فروش نخی سیگار همچنان ادامه خواهد داشت، اما اگر فرض را بر این بگیریم که این ممنوعیت با قاطعیت اعمال شود، احتمالا باید منتظر افزایش چنددرصدی فروش سیگار در سطح کشور باشیم. بااینهمه، آیا بهتر نبود بهجای این نوع ممنوعیت، محدودیت سنی تعریف کرد و فروش سیگار به یک دوره سنی خاصی را محدود نمود؟
ازاینرو از رئیس جمهور – مسعود پزشکیان- انتظار میرود دستور دهد بازبینی لازم در این زمینه صورت گیرد و مهمتر از آن، محدودیتهایی اعمال شود که هیچ دستگاه و سازمانی اینگونه بدون پشتوانه منطقی و تجربی کافی، دستورالعمل وضع نکند.
انتهای پیام
