همزمان با افزایش گمانهزنیهای داخلی و خارجی دربارهی اعلام توافق ایران و آمریکا برای پایان دادن به جنگ شبکهی خبر سیما میزبان سیدعباس عراقچی بود.
اظهارات وزیر امور خارجه در این مصاحبه بازتاب قابل توجهی در رسانهها و شبکههای اجتماعی داشت.
آقای عراقچی در بخش پایانی این گفتوگو در واکنش به کنایهی مجری که گفته بود مذاکره باعث جنگ شده بود، گفت: در دو جنگ گذشته مذاکره منجر به جنگ نشد، مقاومت منتهی به جنگ شد، این دشمنان ما خواستههایی داشتند که سعی کردند در مذاکره به آن برسند، نشد، ما مقاومت کردیم، به جنگ روی آوردند، فکر کردند از طریق جنگ به آن میرسند.
متن کامل این مصاحبه به نقل از صداوسیما در پی میآید:
آقای سیدعباس عراقچی وزیر امور خارجه کشورمان با حضور در برنامه گفتگوی ویژه خبری گفت: در طول یک سال دو جنگ بسیار سنگین را پشت سر گذاشتیم، یک در جنگ ۱۲ روزه و بعد به نظرم فکر کردند که شاید تجهیزاتشان را به اندازه کافی آماده نکرده بودند، و شاید فکر میکردند که نقطه قوت ما که انسجام اجتماعی است را باید هدف قرار میدادند، تمهیداتی را اتخاذ و خودشان را آماده کردند برای یک جنگ بزرگتر و در این فاصله ما وقایع ۱۸ و ۱۹ دی را داشتیم و بعد با جنگ ۴۰ روزه مواجه شدیم که تصور می کردند که اینبار میتوانند کار را به خیال واهی خودشان تمام کنند.
عراقچی: دشمنان با یک مقاومت بسیار جانانه و سرسختانه از سوی نیروهای مسلح و مردم مواجه شدند، کلمه سرسخت که استفاده می کنم، یکی دو روز قبل یکی از مقامات غربی گفته بود که ما باورمان نبود که ایران انقدر سرسخت باشد و آنقدر سرسختانه مقاومت کند.
عراقچی: این سرسختی و مقاومتی که در طول ۴۰ روز جنگ و در زمان آتش بس که تا الان صورت گرفته در وهله اول مدیون نیروهای مسلح است که با جانفشانی کردند، همه ما مدیون تک تک نیروهای مسلح و شهدا هستیم، که جانفشانی کردند از فرماندهان تا سربازان، همه آنهایی که در پشت لانچرها، قایقها و مراکز مختلف بودند، مقاومت و ایستادگی کردند و کشور را نجات دادند.
عراقچی: همینطور ما مدیون مردمی هستیم که هر روز در صحنه بودند، در مقابل کمبود ها و سختی ها پایداری و شکیبایی کردند، حضور در صحنه به درستی تعبیر شده است به بعثت، این را ما شاهد بودیم، در کنار آن صداوسیما و رسانه های ما نقش مؤثری داشتند و از همه آنها کوچکتر دستگاه دیپلماسی ما که در این مدت تلاش کردند که اولا صدای بر حق مردم باشند در عرصه جهانی و از منافع مردم ایران دفاع کنند و در عین حال یار و همراه نیروهای مسلح در اقدامات و مقاومتی که صورت میگیرد، باشند.
عراقچی: من همیشه این را گفته بودم یعنی این بحث میدان و دیپلماسی همیشه یک بحث بسیار جدی مطرح بوده واقعاً هیچ دوگانگی بین اینها وجود ندارد بعضیها میگویند وحدت اینها، من میگویم اصلاً وحدت هم نه، یگانگی بین اینها باید باشد این دو در یک راستا حرکت میکنند و در یک هدف حرکت میکنند هر یک از درون سنگری متفاوت، این را هم بگویم من همیشه معتقد بودم که یک ضلع سومی هم دارد که آن رسانه است یعنی میدان، دیپلماسی و رسانه با هم حرکت میکند این بار یک ضلع چهارم هم اضافه شد خیابان که خیابان تجلی حضور مردمی است و این چهار رکن با هم حرکت کردند. دیپلماسی وظیفهاش پشتیبانی میدان است و وظیفهاش تثبیت دستاوردهای میدانی است همه اقداماتی که نیروهای مسلح میکنند و دستاوردهایی که دارند و پیشرفتهایی که انجام میدهند از طریق دیپلماسی تثبیت میشود و مشروعیت پیدا میکند.
عراقچی: منظورم مشروعیت در عرصه بینالمللی مطرح میشود و جا میافتد و تبدیل میشود به حقوق مردم ایران، ما در این جنگ ۴۰ روزه فکر میکنم که دوستان ما، فرماندهان ما در نیروهای مسلح هم شهادت خواهند داد این نزدیکی و ارتباط مستقیم و مستمری که بین وزارت امور خارجه و نیروهای مسلح وجود داشته بین بنده و فرماندهان بین همکارانم و به همین ترتیب در همه حوزهها و ما همراه با آنها حرکت کردیم وظیفه دیپلماسی تثبیت دستاوردهای میدانی است و این کاری است که در مذاکرات و در قالب توافقاتی که نتیجه مذاکرات است صورت میگیرد. من بارها گفتم مذاکره و مذاکره کننده متکی به قدرتهای میدانی است به هیچ وجه هیچ مذاکره کنندهای نیست که بتواند بدون مدیریت میدانی به دستاوردی برسد بله مهارتهای دیپلماتها ممکن است که یک درصد این را بالا یا پایین کند ولی این در حقیقت قدرت میدان است که در عرصه دیپلماسی ظهور و بروز پیدا میکند و تثبیت میشود و این عیناً همان کاری است که ما در طول این ماهها انجام دادیم به خصوص وقتی که میآید در بحث مربوط به توافقی که بتواند جنگ را خاتمه بدهد.
عراقچی: خاتمه جنگ باید بر اثر یک توافق باشد و بهترین زمانی که برای خاتمه جنگ وجود دارد وقتی است که شما دست برتر را دارید و شما پیروز میدان هستید و نه اینکه بخواهم شعار بدهم ما واقعاً پیروز این میدان هستیم واقعا جمهوری اسلامی ایران در این عرصه سنگین پیروز از کار در آمده مردم ایران پیروز شدند این نه شعار است نه غلو است من به عنوان وزیر امور خارجه عرض میکنم به عنوان کسی که هر روز با وزرای خارجه مختلف و با مقامات سیاسی یا گفتگوی تلفنی دارم یا حضوری است و از آنها میشنوم که کسی ایران را اینگونه نشناخته بود جملاتی که میگویم جملاتی است که عیناً شنیدم ایران قویتر از این جنگ بیرون آمد تصور ایران ضعیف به طور کامل در هم شکست شما شگفتی آفریدید اینها شعار نیست جملاتی است که عیناً شنیدم از مقامات خارجی میتوانم اسم ببرم اینجا صحیح نیست که اسم ببرم وقتی با یکی از مقامات چند کلمهای من گفتم که چگونه مقاومت کردیم و بعد رفتم سر موضوعات دیگر گفت شما خیلی کم گفتید از قهرمانی که مردم ایران کردند یعنی الان دنیا ایران و مردم ایران را به عنوان یک قهرمان نگاه میکند به عنوان یک شگفتی شوخی هم ندارد ۴۰ روز در مقابل بزرگترین ابرقدرت ظاهری دنیا ما ایستادگی کردیم در کنار ارتش دیگری که در کنارش میجنگید هر دو مسلح به سلاحهای هستهای هر دو مجهز به پیشرفتهترین سلاحها و مقاومت کردن و ایستادگی کردن و آنها را از دسترسی به اهدافشان ناکام گذاشتن یک پیروزی بزرگ است ما پیروزی راهبردی به دست آوردیم.
عراقچی: طبیعی است که وقتی شما پیروز میدان به لحاظ راهبردی هستید وقتی که جنگ تمام بشود بر اساس یک توافق یا بر اساس تفاهمی که این پیروزی شما را تثبیت کند بنابراین ما به عنوان یکی از ماموریتهای اصلی خودمان دنبال مذاکراتی که منجر شود به تثبیت پیروزی مردم ایران همواره بودیم و راهگشایی کردیم و مسیرها را باز کردیم و مسئولیت مذاکره به برادر بزرگوار آقای دکتر قالیباف توسط مجموعه نظام سپرده شد و وزارت امور خارجه هم در خدمت ایشان، نهادهای دیگری هم که باید کمک کنند در خدمت ایشان و ما حرکتی را شروع کردیم که الان دیگر دارد به آخر خودش نزدیک میشود نتیجه این حرکت یک یادداشت تفاهم ۱۴ مادهای است که در رسانهها در مورد آن صحبت میشود.
سوال: یعنی آن وقت مناسبی که فرمودید الان نیست.
عراقچی: بله، الان نیست طبیعتاً، چون هنوز امضا نشده و هنوز تا آخرین لحظه ممکن است که چیزهایی بالا و پایین بشود لذا ترجیح میدهم وقتی که تمام شد برای مردم من تک تک این موارد را تشریح خواهم کرد البته ما برای مقامات کشور، برای شورای عالی امنیت ملی و برای کسانی که تصمیم گیر هستند بارها و بارها در جلسات مختلف جزئیات اینها را مطرح کردیم و بحث کردیم به ما دستوراتی داده شده عباراتی خواسته شده جابجا شود و ما همه اینها را دنبال کردیم اگر بگویم نسخهای که الان در دست ما است چندمین نسخه است شاید باورتان نشود که چقدر این نسخهها تغییر کرده و تا به اینجا رسیدیم، کلیاتش در رسانهها بحث شده و جزئیاتش را هم در فرصت دیگری خواهم گفت ولی نکتهای که باید عرض کنم این است در این مذاکرات که منجر به خاتمه جنگ خواهد شد دو مرحله پیشبینی شده است مرحله اول یادداشت تفاهمی است که بین ایران و آمریکا امضا میشود بعد مذاکرات برای مرحله دوم شروع میشود و در مرحله دوم ما یک توافق نهایی خواهیم داشت موضوع بحث هستهای را ما موکول کردیم به توافق نهایی به دلایل مختلفی که در شرایط حاضر امکان بحثش نبود خواستههایی که آنها داشتند به هیچ وجه قابل پذیرش نبود لذا ما موضوعات دیگری که امکان توافق در مورد آنها وجود داشت را آوردیم.
عراقچی: در مرحله اول و موضوع هستهای ایران را موکول کردیم به مرحله دوم که مرحله سختتری است و ۶۰ روز مذاکره برایش پیش بینی شده است در مرحله دوم یا توافق نهایی بحث هستهای در کنار بحث رفع تحریمهای ایران و یکی دو موضوع دیگر که سر فرصت خواهم گفت بررسی خواهد شد و توافق نهایی صورت خواهد گرفت. در توافق فعلی که اسمش یادداشت تفاهم است و معروف است به یادداشت تفاهم اسلام آباد، خاتمه جنگ اعلام میشود در همه جبههها از جمله لبنان من این را بارها گفتم ما هیچ وقت در این جنگ لبنان را فراموش نکردیم چرا که لبنان و حزب الله لبنان در این جنگ در کنار مردم ایران جنگیدند و ما هرگز آنها را تنها نخواهیم گذاشت در آتشبسی هم که اعلام شد آتش بس در همه جبههها از جمله لبنان بود حالا بگذریم که رژیم صهیونیستی بارها نقض کرد که جوابش را حزب الله داد و هرجا که لازم بود ما هم جواب دادیم و خود این جواب ما هم به نظرم یک دستاورد راهبردی دیگر بود که ما برای اولین بار شروع کننده تهاجم ما بودیم برای مجازات رژیمی که از تعهدات خودش سر پیچیده بود و این در عرصه جهانی به عنوان یک پیروزی راهبردی برای ایران ثبت شد که ایران نشان داد شوخی ندارد و اگر لازم باشد از جنگ نه تنها نمیترسد بلکه هرجا لازم باشد آن را به کار میگیرد بنابراین جنگ در همه جبههها خاتمه پیدا خواهد کرد از جمله در لبنان و تعهدی داده خواهد شد که دیگر آغازگر جنگی نباشند و از تهدید یا استفاده از زور استفاده نشود، همینطور دو طرف به حاکمیت همدیگر احترام خواهند گذاشت و من فکر میکنم که این برای اولین بار است که بعد از ۴۷ سال آمریکا صراحتاً به حاکمیت جمهوری اسلامی ایران احترام میگذارد و این را بیان و مکتوب میکند و از ما هم درخواست میکند که ما هم متقابلا به حاکمیت آمریکا احترام بگذاریم.
تعهد میکند که در امور داخلی ایران دخالت میکند و از ما هم میخواهد که در امور داخلی آن دخالت نکنیم، یعنی در موضع کاملا برابر که یکی از مهمترین بندهای این توافق است که احترام به جمهوری اسلامی ایران و احترام به حاکمیت جمهوری اسلامی ایران گذاشته و خیلیها معنی این میفهمند و به طور کامل از صحنه خارج خواهند شد، خارج نشینانی که در خارج نشستند، مسئله تنگه هرمز با جزئیات، بحث محاصره دریایی است و بحث دور بعدی مذاکره که شامل چه موضوعاتی خواهد بود، بحث هستهای ایران و بحث رفع تحریمها، موضوع بازسازی در قالب یک طرح بازسازی و توسعه اقتصادی این جا مطرح شده که سازوکارهاش در طول مذاکرات بعدی به اصطلاح توافق خواهد شد و حالا مسائل دیگری که رخ خواهد داد بحث پولهای مسدود شده ایران که یک سازوکاری برای آن مشخص شده و اینها مواردی است که در یادداشت تفاهم است و در مرحله اول در مورد آن تصمیم صورت میگیرد، وقتی تفاهم شد و امضا شد حتما جزئیات کامل آن را این جا عرض خواهم کرد، بند به بند، کلمه به کلمه حتی توضیح خواهم داد که چه معنی دارد و چه دستاوردهایی برای ما به دنبال دارد.
سوال: به لحاظ ملاحظات زمانی که در آن قرارداریم و پیش از امضاست بنایی ندارید جزئیات بیشتری را مطرح کنید؟
عراقچی: من صراحتاً عرض کنم که این توافق دشمنانی دارد و در راس آنها رژیم صهیونیستی است و به دنبال مستمسکهایی هستند که این توافق را بهم بزنند، شاید یک در فرصت دیگری جزئیات تلاشهایی که رژیم صهیونیستی دراین مدت کرد برای این کار را خواهم گفت الان وارد جزئیات شدن یک فضای رسانهای ملتهبی ایجاد میکند که در این فضا رسیدن به یک یعنی امضای توافق میتواند با مشکلاتی مواجه شود در طی یکی دو روز گذشته به خصوص امروز مشاهده کردید، متون مختلفی از طرف رسانههای مختلف، سایتهایی مختلف ارائه میشود، هرکسی مدعی است که این متنی است.
سوال: شما در توییتی تان همین را گفتید و ترامپ همان را ری توییت کرد؟
عراقچی: چون این مشکل همان طرف هم وجود دارد، آن طرف هم متون مختلف و ادعاهای مختلفی رد و بدل میشود و در منطقه هم همین طورست، هم آمریکاییها دیدم که همین را گفتند و ما این طرف گفتیم که فعلا هیچ کدام از متون اعتباری ندارد وگمانه زنیهایی که در رسانهها صورت میگیرد ما در موقعیتی نیستیم که هیچ کدام را تایید کنیم و توصیه میکنم که واقعا اجازه دهند آرامش بر فضای روانی کشور حاکم باشد، تا ما بتوانیم به بهترین توافقی که ممکن است برسیم این که میگویم بهترین توافق که ممکن است، از این جهت است که وقتی که به سمت توافق میرویم، توافق یک امر دوطرفه است، مذاکره یک امر دوطرفه است، وقتی به توافق میرسیم که هر دو طرف سطحی از رضایت را داشته باشند، لزوما همیشه این ۵۰-۵۰ نیست، ولی باید دو طرف به نقطه تفاهم رسیده باشند که به توافق رضایت دهند.
هیچ توافق و هیچ موافقت نامهای نیست که یک طرف صد برده باشد و طرف مقابل صفر، این یک امر بدیهی در امر دیپلماسی است، وقتی شما راه مذاکره و گفتوگو را انتخاب میکنید درحقیقت رضایت میدهید به یک بده بستان چون تحولات اخیر، چون ۷۲ ساعت گذشته اشاره کردید که من بگویم، خوب ما شاهدیم که یک تهدیداتی صورت گرفت و یک فضای فشار روانی شاید و سیاسی سعی شد برای ایران ایجاد شود، ما بلافاصله با این برخورد کردیم، هم بیانیههایی که وزارت خارجه داد و هم توییتی که من زدم و هم بیانیههای نیروهای مسلح ما، بیانیه قرارگاه خاتم انبیاء و هم پیغام و پسغامهایی که از طریق واسطهها ارائه شد، مستقیم ارائه شدکه در این که تهدید نه تنها کارساز نیست بلکه توافق را، توافق احتمالی را به عقب میاندازد و باید تهدیدات متوقف بشود. باید با زبان احترام صحبت بشود، تا بتوانیم ما به یک توافقی برسیم، ملت ایران نشان داده که هیچ گاه تسلیم فشار و زور نخواهد شد، به هیچ وجه به زبان تهدید، به زبان زور پاسخ نمیدهد ولی اگر با زبان احترام با ما صحبت شود، طبیعی است که مملکت ایران هم با زبان احترام صحبت میکند.
سوال: این که ۲۴ ساعت تهدید بود و بعد رسیدیم که الان به مذاکره و توافق نزدیک هستیم، به دلیل پاسخ قاطعی که جمهوری اسلامی داد، روایتی که آن طرف مطرح میکنند رئیس جمهور این است که من حمله کردم که ایرانیان را ملزم کنم پای میز مذاکره بنشینند و بعد از ۲۴ ساعت این جور جا انداخت که دستاوردش این است که دیدید به توافق میرسیم، واقعیتش؟
عراقچی: همه دنیا با این توییتها و مطالب ایشان آشناست و این خیلی روشن است که هر چی میخواهند اتفاق بیافتد از زبان دیگران میگویند خیلی نباید به اینها توجه کرد، موضع ما روشن است، اگر قرار بود که به زور و فشار تن دهیم که زودتر از اینها تن میدادیم و اگر قرار بود تهدید حمله به زیرساختها و کذا و کذا کوتاه بیاییم، زودتر از اینها کوتاه میآمدیم، نه این جا پیامهای بسیار روشنی به طرف مقابل داده شد که تهدید اثر معکوس دارد. اگر میخواهید به سمت تفاهم برویم باید ادبیات عوض شود، اگر میخواهید به سمت تهدید و فشار و جنگ برویم، ما آماده هستیم و خواهیم رفت.
کما این که در طول شبهای گذشته هر شب ما را تجربه کرده، اگر قرار بود کوتاه بیاییم، که شبهای گذشته کوتاه میآمدیم، هیچ شبی نبوده که تعرضی به نیروهای مسلح ما، کشتیهای ما صورت گرفته باشد و بلافاصله نیروهای مسلح ما جواب نداده باشند، ایران خودش را ثابت کرده دراین قضیه، بارها و بارها ما را آزمایش کردند، تست کردند به قول چیزها و جواب آزمایش شان و جواب تستهایی که کردند گرفتند، ما در مقابل زور و فشار و تهدید به هیچ کوتاه نمیآییم و به هیچ وجه ادبیات مان عوض نخواهد شد و از منافع مردم مان نخواهیم گذشت، با زبان احترام صحبت کنند و منافع ملی ما تامین شود از آن هم نخواهیم گذشت، این دو تا در راستای همدیگرست، مذاکره بخشی از میدان است و میدان نتیجه اش در مذاکره است، این دوتا باهم حرکت میکنند، این را خواهش میکنم دوستان توجه داشته باشند.
خطای بزرگی است که اگر فکر کنیم میدان و دیپلماسی هر کدام راه خودشان بروند، بعد بگوییم این راه بهترست یا آن راه، در مدتی که وزیر بودم با دوستان مان در نیروهای مسلح ثابت کردیم کاملا در یک جهت حرکت میکنیم، بعضی از جاها میدان باید جلو، دیپلماسی پشت سرش حمایت و حرکت کند، بعضی جاها دیپلماسی جلو میرود و میدان پشت سرش حمایت میکند، این دو همدیگر را تکمیل میکنند به عنوان دوبالی که پرواز و اوج گرفتن را محقق میکنند، کار میکنند. این چیزی بوده که در عمل تجربه کردیم، در عمل دیپلماسی به طور کامل در خدمت میدان بوده و میدان به طور کامل از دیپلماسی حمایت کرده و نتیجه اش این پیروزی است که تا الان حاصل شده است.
سوال: برخی از موارد اگر اجازه دهید سوال میکنم ملاحظهای اگر وجود داشت که صلاح دیدید پاسخ ندهید موکول میکنیم به آینده، بحث اول توقف جنگ در همه جبههها به ویژه لبنان، رژیم صهیونیستی اعلام کرده که از مناطق اشغالی در لبنان خارج نخواهد شد، آیا این هم جزء مواردی است که راجع به آن توافق خواهید کرد؟
عراقچی: وقتی میگوییم که خاتمه جنگ اعلام میشود، خاتمه جنگ به معنی عقب نشینی از مناطق اشغالی هم است و این باید حتما انجام شود و این را به صراحت هم به طرفهای مقابل گفتیم این را عرض کنم که ما بعضی از دوستان که در مورد ضمانت اجرایی که این توافق سوال میکنند یا نگرانی دارند، این را همواره عرض کنم که جمهوری اسلامی ایران در این نبرد ۴۰ روزه، ۱۲ روزه و ۴۰ روزه و بعد مقاومت در زمان آتش بس و مقابله با محاصره دریایی و همه این ها، به گونهای ظاهر شده، به گونهای قدرت خودش را نشان داده که دیگر هیچ وقت، هیچ کسی حتی فکر این که سربه سر مردم ایران بگذارد، سربه سر جمهوری اسلامی بگذارد نخواهد کرد.
ما برای تضمین امنیت خودمان نه به شورای امنیت اتکاء داریم و نه به سازمانهای بین المللی دیگر، نه به ائتلافهای و اتحادها و شرکای و اینها، نه این که اینها را از دست بدهیم، نه به آنها هم اهمیت میدهیم و به جای خودش برخورد میکنیم ولی برای اهمیت خودمان به هیچ کس متکی نیستیم الا ذات لایذال الهی و مردم خودمان و توانمندی نیروهای مسلح که این را چنان در عمل ثابت کردیم که مطمئنم برای سالها یک بازدارندگی کاملی برای خودمان ایجاد کردیم که دیگر کسی فکر این که به ایران تعرض کند، نخواهد کرد.
تنگه هرمز الان به عنوان یکی از ابزارهای مهم بازدارندگی ماست و عمل میکند، عمل ما در سطح منطقه هیچ کس فکر نمیکرد که ما این طوری جنگ را در سطح منطقه گسترش دهیم البته در سطح منطقه پایگاههای آمریکایی که در منطقه گسترده است و نتوانند با ما مقابله بکنند؛ بنابراین ما تضمین ذاتی برای خودمان ایجاد کردیم، برای امنیت خودمان و برای این که کسانی که با ما طرف هستند به تعهدات خودشان پایدار بمانند اما در مورد این یادداشت تفاهم خاص ما این موقعیت راهم داریم که، چون بعد از این یادداشت تفاهم مذاکرات شروع میشود برای شصت روز که به توافق اصلی برسیم و توافق اصلی بحثهای هستهای که آمریکاییها بیشترین علاقه دارند، آن جا مطرح میشود، اگر آن چه که در یادداشت تفاهم آمده عملی نشود، طبیعی است که آن مذاکرات هم پیش نخواهد رفت و، اما این اختیار را داریم، ما اجازه نخواهیم داد در حالی که یادداشت تفاهم عملی نشده ما چگونه مذاکره کنیم برای توافق نهایی؛ بنابراین یک تضمینی این جا وجود دارد که باید مواردی که در یادداشت تفاهم آمده یا خواهد آمد و امضا خواهد شد، توسط طرف مقابل رعایت شود.
سوال: برخی نگران آن تجربیات برجام هستند، نقض فاحش و اتفاقاتی که بیافتد، یادداشتی که اشاره میفرمایید به عنوان تضمین که اجرایی نشود وارد آن مرحله نخواهیم شد، مطمئنید که این یادداشت تفاهم اجرایی شود بعد اجرایی شدن توافقات متقابل میتواند ضمانت داشته باشد؟
عراقچی: تفاوتی که این بار وجود دارد این است که ما هنوز به توافق نهایی نرسیدیم و این یک توافق اولیه است یا گام اول است یا مرحله اول است، هرچی که اسمش را بگذاریم، مذاکره میشود برای مرحله اصلی؛ بنابراین توافقات مرحله اول حداقل اگر رعایت نشود، ما به مرحله دوم نخواهیم رفت، این خودش یک تضمینی را ایجاد میکند من فکر میکنم که ما در موقعیت خوبی از این جهت قرار داریم، البته ذات طرفهای مقابل این است که بدعهدی بکنند، در اجرا هزار و یک مشکل ایجاد کنند، ما این تجربه را داریم با این ها، باید انتظار اشکالات مختلف در اجرای چه این یادداشت تفاهم و چه توافق نهایی که اگر به آن برسیم، باید داشته باشیم، ما با طرفهایی مواجه نیستیم که کاملا پایبند به تعهدات باشند، از هر فرصتی برای بدعهدی استفاده میکنند، این ما هستیم که باید راههای بدعهدی را ببندیم وباید توانمندی داشته باشیم با اتکای به قدرت خودمان اجازه ندهیم که به تعهدات شان عمل نکنند.
سوال: یکی از بحث آزادسازی پولهای بلوکه شده بود، که اخیرا معاون رئیس جمهور آمریکا جی دی ونس گفته بود پولی به ایران پرداخت نخواهد شد، هیچ منبع مالی صرفا در ازای امضای یک یادداشت تفاهم و یا شرکت در یک جلسه بنا نیست که آزاد شود، با توجه به این که سفری شما با آقای قالیباف به قطر داشتید و مکانیسمها و سازوکارهای مالی برای آزادسازی پولهای بلوکه شده ایران، این به چه وضعیتی دچار خواهد شد، سرانجام آن چه خواهد بود در این یادداشت تفاهم؟
عراقچی: یک سازوکارهایی برای این بحث شده و مذاکره شده، ترجیح میدهم وقتی که اگر یادداشت تفاهم امضاء شد و آن اتفاقاتی که باید بیافتد، افتاد، بعد توضیح دهیم که چه اتفاقی افتاده، اجازه دهید وارد جزئیات الان نشویم ولی در عمل همه خواهند دید.
سوال: الان مردم بسیار تعصب پیدا کردند، تنگه هرمزست که نگرانی همه این است که وقتی گفته میشود که آزادسازی تردد شناورها در تنگه هرمز معنیش این است که این به حالت قبل مبادا برگردد، اگر تفاهمی که اتفاق بیافتد راجع به تنگه هرمز ممکن است به حالت قبل از بسته شدن و کنترل هوشمند ایران برگردد یا نه با ترتیبات ایران این آزادی اتفاق خواهد افتاد؟
عراقچی: تنگه هرمز تحت حاکمیت ایران است و عمان البته، این محدودیت تنگه هرمز در آبهای داخلی، آبهای سرزمینی ما و عمان قرار میگیرد، هیچ آبهای بین المللی در آن قرار ندارد، حتی همپوشانی دارد آبهای سرزمینی ما و عمان بنابراین حاکمیت اینجا بدون تردید با ایران و با عمان است برای سالیان سال این آبراه به روی همه کشتیها باز بوده ایران و عمان به خاطر اینکه آبهای سرزمینیشان است خدمات مختلفی را ارائه دادند و امنیتش را تامین کردند ایمنی عبور و مرور را تامین کردند، راهها را مشخص کردند، محیط زیست آنجا را حفظ کردند بالاخره این کشتیها زمان حرکت آلودگی ایجاد میکنند، خدمات امداد و نجات ارائه دادند، حوادثی اگر بوده و خیلی خدمات دیگر ارائه شده تا الان بنا براین بوده که همه اینها رایگان باشد ولی این تصمیم جدی جمهوری اسلامی ایران است که آینده اداره تنگه هرمز دیگر مثل گذشته نخواهد بود اینکه میگویم آینده اداره، چون حاکمیت ما همیشه بوده الان هم هست و همیشه خواهد بود هیچ کسی نمیتواند حاکمیت ایران بر این تنگه را مورد خدشه قرار بدهد البته با عمان، اما اینکه اداره عبور و مرور در این تنگه آیا مثل گذشته خواهد بود قطعاً مثل گذشته نخواهد بود و ما در این زمینه مشورتهای بسیار نزدیکی را با دوستان در عمان داشتیم به هر حال آنها در این قضیه شریک اصلی هستند و به نتایج خوبی هم رسیدیم احتمالاً به زودی برنامه مشترک توسط ما اعلام خواهد شد و بیانیههای مشترکی خواهیم داشت.
جلسات کارشناسی متعددی را با آنها برگزار کردیم همینطور مشورتهایی را با دیگر کشورهای منطقه، دیگر کشورهایی که این آبراه برایشان مهم است به هر حال ما شروع کردیم به عنوان مثال کشور چین این آبراه برایش خیلی اهمیت دارد اینطور برآوردی که دوستان کرده بودند اینطور در ذهنم است که نزدیک به ۴۰ درصد رفت و آمد این کشتی یا کالاهایی است که به چین میرود یا از چین میآید یا کشتیهای چینی است یا پرچم چین دارد خوب چین یک ابر قدرت اقتصادی است و تردیدی نیست و حجم بسیار بسیار بالای تجارت را با دنیا دارد به خصوص با منطقه ما و از دوستان ما هم است و اینکه آینده اداره این تنگه طبیعتاً برای چین هم مهم است و لذا ما با چین هم مشورتهایی شروع کردیم و با دیگر دوستان نمیخواهم اسم بیاورم با کشورهای مختلف به هر حال باید کاری که نیروهای مسلح ما کردند به جای خودش، طبیعی است که تا ابد که نمیتوانیم از طریق نظامی تنگه را کنترل کنیم چرا، نیروهای مسلح ما حضور دارند هرجا هم لازم باشد به لحاظ نظامی دخالت خواهند کرد در این تردیدی نیست و شمشیر ما بالای سر تنگه هرمز همیشه حضور خواهد داشت این دیگر با گذشته فرق کرده این مسلم است، اما اگر میخواهیم که عبور و مروری صورت بگیرد و اداره تنگه هرمز به شکلی غیر از گذشته انجام بشود طبیعی است که باید یک نظام حقوقی آنجا برقرار بشود و این باید مطابق با حقوق بینالملل باشد ما به لحاظ حقوق بینالملل هم بررسیهای کامل را کردیم و بحث گرفتن عوارض پذیرفته نیست.
سوال: در این ۶۰ روز هم بنا است این پیاده بشود؟
عراقچی: ببینید حالا ۶۰ روز ممکن است ترتیبات خاص خودش را داشته باشد برای ما آنچه که مهم است این است که نظام اداره تنگه در آینده معلوم باشد که با چه کسی و اینکه خدماتی که در آینده ارائه میشود هزینههایش دیگر مجانی نخواهد بود مهم است که تثبیت بشود و این در توافق تثبیت خواهد شد یا انشالله وقتی که نهایی بشود خواهید دید که این امر مهم تثبیت شده که بله اینجا هزینههایی خواهد بود و باید هزینه پرداخت شود آینده اداره تنگه هرمز متفاوت از گذشته است و ایران این کار را انجام خواهد داد و ترتیباتی که باید اتخاذ بشود را ایران اتخاذ خواهد کرد البته ما با این ترتیبات عبور امن از تنگه هرمز را برای همه کشتیها تامین خواهیم کرد البته منظور کشتیهای تجاری و غیرنظامی است، نظامیها ترتیبات خاص خودش را دارد که آن جداگانه خواهد بود به هر حال آنچه که مسلم است از نظر ما، آینده اداره تنگه هرمز هرگز مثل گذشتهاش نخواهد بود.
سوال: تکلیف محاصره آمریکاییها چه میشود؟
عراقچی: محاصره آمریکاییها باید رفع شود یعنی اولین چیزی است که در این توافق به آن اشاره شده که به صورت کامل باید رفع بشود.
سوال: و بحث غرامت من میخواهم اشارهای بکنم به اظهاراتی که وزیر خزانه داری آمریکا کرده بود و گفته بود حالا از آن طرف ماجرا صراحتاً اعلام کرده که تیمی را مامور ارزیابی خسارت کشورهای عربی کرده تا آنها را از محل داراییهای مسدود شده ایران پرداخت کند وی حتی تهدید کرده عوارض دریافتی ایران از کشتیها در تنگه هرمز را از طریق داراییهای خارجی ایران تهاتر و مصادره خواهد کرد.
عراقچی: به این ادعاها که ما توجه نمیکنیم و اگر هم بخواهند عملیاتی کنند با آن برخورد خواهیم کرد اصولاً محلی از اعراب به نظر ما این اظهارات ندارد داراییهای مسدود شده ایران هم طبق یادداشت تفاهم که امضا بشود حالا این را هم یادداشت تفاهم میگوییم و هم تفاهمنامه میگوییم بسته به ترجمه است که ممکن است هر کسی انجام بدهد، بر اساس این داراییهای ما هم آزاد خواهد شد و هیچ یک از داراییهای ما نمیتواند مجدد مسدود بماند اینکه کاملا روشن است برای بازسازی خسارتی که به ایران وارد شده یک طرح اقتصادی پیشبینی شده در این توافقنامه که عرض میکنم از آن مواردی است که باید با جزئیاتش بیاید بحث بشود امیدوارم وقتی نهایی شد صدا و سیما کارشناسان اقتصادی را دعوت کند جزئیات این را به اطلاع مردم برسانند که چه اتفاقی خواهد افتاد و چگونه منابع قابل توجهی به اقتصاد ایران تزریق خواهد شد از این طریق و اسم طرحی هم که آنجا است طرح بازسازی است؛ لذا موضوع خسارت و غرامت هم در این طرح پیش بینی شده است.
سوال: رفع محاصره که فرمودید رفع محاصره در مقابل بحثی است که ما در تنگه هرمز داریم یعنی دو کارت مقابل هم هستند.
عراقچی: نمیتوانیم در این بگوییم که چی در برابر چی است ما ۱۴ بند داریم به صورت یک بسته این ۱۴ تا همه باید با هم نگاه بشود برای ایران مثلاً ۱ و ۲ و ۳ و ۴ و ۵ خواهد داشت و برای آنها هم همینطور اینها را بعداً میتوانیم حتی در جدول مقایسهای هم نشان بدهیم که چه اتفاقی در عمل افتاده ولی به نظرم این رویکرد درستی نیست که بگوییم خوب این در مقابل آن است، نه یک سری کارهایی است که ما انجام میدهیم یک سری کارها است که آنها انجام میدهند و یک بسته در مقابل هم.
سوال: موضوع هستهای که فرمودید در آن ۶۰ روز راجع به آن صحبت میکنید ولی از الان میشود پیشبینی کرد که مثلاً راجع به اورانیومهای غنی شده بحث رقیق سازی یا خروجشان بحثهایی که پیشتر مطرح میشد آیا از الان تصمیماتی در شرف گرفتن است یا خیر.
عراقچی: از الان تصمیمی گرفته نشده یعنی بگوییم دقیقاً چه اتفاقی میافتد ولی اشارههایی وجود دارد که ما در مورد چه چیزهایی بحث خواهیم کرد دو بحث مهم است که به توافق نهایی ارجاع شده رفع تحریمهای ایران و موضوعات هستهای، در موضوعات هستهای اینجا هم اشاره شده که بحث غنیسازی است که باید آنجا بحث شود که چگونه خواهد بود بحث مواد غنی شده ایران ذخایر مواد غنی شده ایران آنجا بحث خواهد شد و تعیین تکلیف خواهد شد البته موضع ما همیشه این بوده که ما مواد غنی شده سطح بالا به طور خاص مواد ۶۰ درصد را از قدیم موضع ما این بوده موضع منطقی ما این بوده که اگر اینها بخواهد تعیین تکلیف بشود از نظر ما تنها شیوه، رقیق سازی آنها است در داخل ایران و تلاش داریم که این هم به نوعی اشاره بشود که راه حل در همین جهت خواهد بود، از آن طرف در موضوع رفع تحریمها هم درست است که گفته میشود همه تحریمها در توافق نهایی برداشته میشود ولی مواردی که برای ما مهم بوده را به طور خاص اشاره کردیم که چه تحریمهایی حتماً باید برداشته بشود و عرض میکنم جزئیاتش را بعداً خواهیم گفت که در توافق نهایی در بحث تحریمها چه اتفاقی میافتد، در بحث هستهای چه اتفاقی قرار است بیفتد در نتیجه آن مذاکرات همینطور بازسازی در این ۶۰ روزه بحث خواهد شد و در توافق نهایی مورد توافق قرار خواهد گرفت.
سوال: یک سوالی که مطرح میکنند این است که در آن ۶۰ روز اگر به توافقی نرسیم یعنی بعد از این یادداشت تفاهم به آن توافق نهایی نرسیم تمام این اتفاقات و روندها به قبل باز خواهد گشت، سرنوشت آنها چه خواهد شد؟
عراقچی: بستگی دارد که در چه موقعیتی باشیم، چه مقدار پیشرفت کرده باشیم به لحاظ مذاکراتی یا چه مقدار نکرده باشیم به هر حال چند حالت ممکن است رخ بدهد حالت اول این است که دو طرف از میزان پیشرفت مذاکرات راضی باشند؛ لذا تصمیم بگیرند که این ۶۰ روز را تمدید بکنند در توافق هم پیشبینی شده که این ۶۰ روز قابل تمدید است یعنی اگر ما در پایان ۶۰ روز ببینیم حالا مذاکرات مثلاً خوب پیش رفته اگر مثلاً ۱۰ روز دیگر یا یک ماه دیگر مذاکره کنیم ممکن است که به توافق برسیم خوب دو طرف توافق میکنند و تمدید میکنند، ممکن است در پایان ۶۰ روز ما به این نتیجه برسیم که فایدهای ندارد و امکان رسیدن به توافق نیست طبیعی است که توافق نهایی را نخواهیم داشت، چه بر سر توافقات اینجا خواهد آمد؟ به طور طبیعی هر کسی حق دارد برگردد به وضعیت گذشته بستگی دارد که ما در پایان شصت روز در چه موقعیتی هستیم و چقدر مذاکرات پیشرفت کرده و چه فضایی مواجهایم که آن موقع تصمیم میگیریم که اگر به نتیجه نرسیدیم چه باید بکنیم.
سوال: این که الان نسبت یادداشت تفاهم با بیانیه شورای عالی امنیت ملی نسبت شان چیست، پیش شرطهایی که ایران برای آتش بس اعلام کرده بود الان اینها محقق خواهد شد با این یادداشت تفاهم؟
عراقچی: پیش شرطها برای آتش بس در زمان خودش محقق شد که آتش بس ادامه پیدا کرد، شورای عالی امنیت ملی اشراف کامل دارد بر این مذاکرات از خود آتش بس و بعد مذاکرات بعد از آن داشت، الان هم بر این یادداشت تفاهم اشراف کامل دارد بارها بحث شده، یک با توجه به این که شورای عالی امنیت ملی مرتب نمیتواند تشکیل جلسه بدهد، یک کمیتهای را از تعدادی از اعضای شورا مشخص کردند، که آنها جمع محدودتری است و آنها بر روند مذاکرات نظارت میکنند و هر جا لازم باشد به شورای عالی گزارش میدهند اشراف کامل شورای عالی امنیت ملی بر مذاکرات وجود دارد، بر متن تفاهم وجود دارد، همه بندها، کلمات تفاهم در آن جا بحث شده و مخالفین و موافقینی دارند، مجموعه شورا با هم تصمیم میگیرد که چگونه برخورد شود و تصمیمات شورای عالی هم با طی مراحلی تبدیل میشود به ابلاغیه و به همه ابلاغ میشود.
سوال: نکتهای است که شما بفرمایید با مردم مطالبی میخواهید مطرح کنید؟
عراقچی: بحث مان همین مذاکره بوده، مذاکره مسئولیتش مشخص است، وزارت امور خارجه هم به عنوان بخشی که کمک میکند، روشن است، میتوانم این اطمینان را بدهم که در سطح وزارت امور خارجه کارهایی که به ما محول شده بود، واقعا نهایت دقت، نهایت وسواس، نهایت احتیاط، صورت گرفته است، برای این است که این قدر طول کشید، ما این یادداشت تفاهم کلش دو صفحه نیست، شاید یک صفحه و نیم میشود وقتی تایپ میشود، الان نزدیک دو ماه است که دارد مذاکره میشود، کلمه به کلمه، بند به بند، بارها بالا و پایین شده است، میتوان این اطمینان بدهم که ما تمام دقت لازم را به خرج دادیم، گزارش به موقع داده شده به شورای عالی امنیت ملی و نهادهایی که باید داده شود، نهادهای امنیتی اشراف داشتند بر روند مذاکره.
نیروهای نظامی ما اشراف داشتند، چون در شورای عالی و در کمیتهای که عرض کردم، فرماندهان نیروهای مسلح هم حضور دارند روی بحثهای تنگه دقتهای خودشان را کردند، بحث خاتمه جنگ دقتهای خودشان را داشتند در همه بحثها واقعا دقت شده است و فکر میکنم که نتیجه کار نتیجه خوبی برای منافع مردم ایران باشد و پیروزیهای میدانی ما را تثبیت میکند، این حضور خیابانی، مردم در خیابانها را تثبیت میکند، این قدرتی که جمهوری اسلامی ایران بعد از این جنگ پیدا کرده، تثبیت میکند، واقعا خیلی امیدوارم نسبت به آینده جمهوری اسلامی با این شکلی که از این جنگ درآمدیم، با پرچم بالا، با قد برافراشته، با سر بلند و با این مسائلی که در یادداشت تفاهم پیش بینی شده، خیلی امیدوار هستم که روند شکوفایی ما خیلی بیشتر از گذشته ادامه خواهد داشت.
سوال: شرایط ما دراین مرحله از مذاکرات با دو مرحله قبل که به جنگ انجامید، متفاوت است؟
عراقچی: خوب شد این را گفتید، این را باید توضیح میدهم، در دو جنگ گذشته مذاکره منجر به جنگ نشد، مقاومت منتهی به جنگ شد، این دشمنان ما خواستههایی داشتند که سعی کردند در مذاکره به آن برسند، نشد، ما مقاومت کردیم، به جنگ روی آوردند، فکر کردند از طریق جنگ به آن میرسند، خواسته شان چیز پنهانی نیست، مهم ترینش غنی سازی صفر بود، خاطرتان است زیرو ریچموند از روز اول میگفتند در جنگ ۱۲ روزه مذاکرات رفتیم، ۵ دور مذاکره داشتیم، روی غنی سازی صفر اصرارکردند، ما طبق دستورالعملهایی که به تیم مذاکره کننده داده میشود در این قضیه مقاومت کردیم.
بعد فکر کردند که اگر بیایند بمباران کنند، تکنولوژی هستهای ما از بین میرود، بعد آمدند کردند، دیدند نه، نه مواد توانستند از بین ببرند، نه دانش توانستند از بین ببرند، تاسیسات از بین بردند، من بارها گفتم، همه گفتند، تاسیسات، ماشینها دوباره ساخته میشود، چون تکنولوژی و علمش وجود دارد، حتی دانشمندان جایگزین میشوند، قلب مان زخمی است که از تک تک دانشمندانی که از دست دادیم وهمه دیگرانی که از دست دادیم، در صدرش رهبر عزیزمان که از دست دادیم، ولی دانشمندان جایگزین میشود، این علم و صنعت را نتوانستند چه در جنگ ۱۲ روزه و چه در جنگ ۴۰ روزه از بین ببرند، بعد از جنگ ۱۲ روزه دوباره نیت کردند که بیایند بجنگند، باز امتحان کردند که ما در دیپلماسی کوتاه میآییم ببینند در مذاکره کوتاه میآییم، دیدند نه ما ایستادگی کردیم، باز دوباره به جنگ رفتند، طول کشید به خصوص که واقعا همه این مسیر برای ما روشن بود.
دستورالعملها مشخص بود، اگر حمله به این شکل انجام شد، پاسخ به آن شکل است، اگر این شهید شد، جانشینش این است، همه چیز مشخص بود، هیچ غافلگیری در کار نبود، چرا جنگ شد، چون ما در مذاکره کوتاه نیامدیم، مقاومت کردیم، همان طور که درجنگ مقاومت کردیم، از این که در مذاکره به اهداف شان برسند، ناامید شدند، در جنگ هم از این که به اهداف شان برسند، ناامید شدند، در این مذاکرات هم حرف ما این بوده و حرف مان هم بسیار محکم است که آن چیزی که در جنگ نتوانستید برسید، فکر میکنید که در مذاکره به آن میرسید، اشتباه میکنید.
آن چه که در جنگ نرسیدید، در مذاکره هم نمیرسید، وقتی مطمئن شدند که نمیتوانند در جنگ به خواستههای شان برسند، درخواست مذاکره کردند. دراین جنگ ۴۰ روزه از کجا شروع کردند، از روز اول دوم توییت زدند، عنوانش این بود تسلیم بدون قید و شرط، دو کلمه بیشتر نبود، آمده بودند برای تسلیم مردم ایران، بعد دیدند محقق نشد، مقاومت کردند، بعد گفتند تغییر رژیم، دیدند نشد، بعد گفتند تجزیه ایران، اعتراف کردند که چه گروههایی کجا مسلح کردند، بعد گفتند نفهمیدیم که این سلاحها کجا رفت، همه را امتحان کردند، کی آمدند سمت مذاکره وقتی که از جنگ نظامی ناامید شدند، از رسیدن به اهداف شان ناامید شدند.
مردم ایران، نیروهای مسلح ایران همه این توطئهها را شکست دادند، این که ما به پیروزی راهبردی رسیدیم به این جهت است، که چنان جمهوری اسلامی را به دنیا نشان دادیم که همه دنیا اعتراف کرد که با یک کشور محکم، مستحکم، سرسخت و قاطع روبه روست که یک تمدن چند هزارساله پشت سرش است، یک اعتقاد محکم، اعتقاد اسلامی، اعتقاد شیعی پشت سرش است و ایستادگی میکند و با نمونههای جاهای دیگر که یک نفر برداشتند، همه چیز عوض، تغییر پیدا کرد، کاملا زمین تا آسمان تفاوت دارد. من چند وقت پیش شنیدم که یکی از مقامات آمریکایی گفته بود که ما تازه فهمیدیم که ایرانیها با کیها فرق دارند، او اسم آورده بود، من اسم نمیآورم، ایرانیها فرق دارند، ما با سرسختی و مقاومت خودمان را نشان دادیم و این به من امید میدهد واقع وقتی این دستاوردها در صحنه دیپلماسی هم تثبیت شده، آن موقع رشد و جهش ما بیشتر به سمت آینده بسیار بهتر شروع خواهد شد.
سوال: آیا زمان و مکانش قابل پیش بینی است و بایک تشریفات خاصی بناست که اتفاق بیافتد امضای این یادداشت تفاهم یا تفاهم نامه؟
عراقچی: آخرین مراحل مذاکرات ما انجام شود، این توافق امضاء میشود و اعلام میشود این امضاء در مرحله اول به صورت حالا معروف است این روزها میگویند، دیجیتالی انجام میشود، از راه دور هر طرف امضاء میکند و بعد اعلام میشود که این تفاهم نامه به امضای دو طرف رسید و اعلام میشود و تمام میشود همان طور که در توییتم امروز گفتم ما بیشتر از همیشه نزدیکیم به آن نقطه.
سوال: یعنی یکی دو روز آینده ممکن است اتفاق بیافتد؟
عراقچی: ممکن است در ظرف چند روز آینده اتفاق بیافتد، من امیدوارم، همین طور در توییتم خواهش کرد از رسانهها از گمانه زنیهایی که میتواند فضا را به لحاظ روانی، سیاسی و بین المللی جوری مشوش بکند که این فرصت را خدشه دار کند، خودداری کنند، صبر بکنند، بگذارند کار ما در اصول خودش، با منطق خودش جلو برود، وقتی نهایی شد، در مورد صحبت میکنیم.
انتهای پیام
