ترجمه از سید سراج میردامادی
اشاره به قلم مترجم: روزنامه اقتصادی انگلیسی زبان فاینشنال تایمز با نگارش یادداشتی تحت عنوان ” ترامپ در بنبست کامل” به تحلیل و ارزیابی آخرین أوضاع جنگ ایران و آمریکا پرداخته است. در سوتیتر بازنشر خلاصه این مقاله در هفته فرانسوی کوریه انترناسیونال آمده است ; چرخشهای مکرر مواضع آمریکا چیزی جز نشانه شکست این کشور در یک جنگ نامتقارن نیست؛ جنگی که در آن ایران توانسته از یک اهرم راهبردی به سود خود استفاده کند. اکنون گزینههای رئیسجمهور آمریکا «محدود» شده است.
*****
دونالد ترامپ و مشاورانش طی پنج ماه گذشته بارها، دستکم ده مرتبه، تکرار کردهاند که آمریکا به توافق با ایران «نزدیک» شده است. اما اگر مذاکرات تهران و واشنگتن سرانجام واقعاً به توافقی منجر شود، این توافق فاصله زیادی با اهدافی خواهد داشت که رئیسجمهور آمریکا هنگام آغاز جنگ برای خود تعیین کرده بود.
ترامپ از زمان حمله به ایران در فوریه، پیوسته از خواستههای خود عقبنشینی کرده است؛ از جمله درباره برنامه هستهای تهران، تولید موشکهای بالستیک و حمایت ایران از شبهنظامیان همپیمانش. او سرانجام به یک خواسته اصلی بسنده کرده است: اینکه ایران تنگه هرمز را به وضعیت پیش از جنگ بازگرداند.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، چهارم اوت به خبرنگاران گفت: «توافق بلندمدت درباره خلع سلاح هستهای ایران است. توافق فوری، همان چیزی که بسیار درباره آن شنیدهاید، مربوط به تنگه [هرمز] است.»
به اعتقاد برخی منتقدان، این وضعیت چیزی شبیه یک شکست و تحقیر راهبردی است.
ایران از همان آغاز جنگ، زمانی که ترامپ درگیری را آغاز کرد، از برتری راهبردی خود در تنگه هرمز استفاده کرد. اکنون هرگونه توافق برای پایان دادن به جنگ میتواند کنترل بخشی از این تنگه را در اختیار تهران قرار دهد و در نهایت این امکان را برای ایران فراهم کند که از کشتیهایی که از این مسیر عبور میکنند، عوارض دریافت کند؛ شرایطی که تنها یک سال پیش برای کارشناسان ژئوپلیتیک آمریکا تقریباً غیرقابل تصور بود.
آرون دیوید میلر، مذاکرهکننده پیشین صلح در خاورمیانه، با تأسف میگوید: «آنچه زمانی آزاد و بدون مانع بود، دیگر چنین نیست. و هیچ امتیازی که ترامپ بتواند در یک توافق از ایرانیها بگیرد، این واقعیت را تغییر نخواهد داد.»
هزینه سیاسی
در مورد برنامه هستهای ایران نیز واشنگتن ناچار خواهد بود با حکومتی مذاکره کند که بیش از گذشته در برابر فشارها مقاومت میکند و اکنون متقاعد شده که دست بالا را دارد و میتواند هر زمان که بخواهد تنگه هرمز را ببندد.
بدیهی است که این وضعیت فاصله زیادی با «تسلیم بدون قید و شرط» دارد که ترامپ زمانی از تهران مطالبه میکرد.
آرون دیوید میلر میگوید: «در کوتاهمدت هیچ راهی نمیبینم که بتوان میان منافع طرفین تعادلی ایجاد کرد که ترامپ بتواند آن را چیزی بداند که انسانهای عادی از آن بهعنوان پیروزی یاد میکنند.»
اکنون، صرفنظر از اینکه ترامپ چگونه از این جنگ خارج شود، هزینه سیاسی آن بالا خواهد بود؛ بهخصوص اینکه انتخابات میاندورهای آمریکا کمتر از سه ماه دیگر برگزار میشود.
ذخایر سامانههای دفاع موشکی آمریکا بهشدت کاهش یافته و نیروهای آمریکایی و متحدانشان نیز فرسوده شدهاند. مایکل راتنی، سفیر پیشین آمریکا در عربستان سعودی در دولت جو بایدن، میگوید این وضعیت گزینههای رئیسجمهور را «محدود» کرده است.
او میافزاید: «تشدید دوباره تنش میتواند به شرکای منطقهای ما آسیب بزند، قیمت نفت را افزایش دهد و به بازار جهانی انرژی لطمه بزند.»
اما توافقی که به ایران اجازه دهد «تا حدی بر تنگه [هرمز] کنترل داشته باشد»، به گفته او، برای همه زیانبار خواهد بود؛ از متحدان آمریکا در کشورهای خلیج فارس گرفته تا مالیاتدهندگان آمریکایی.
مایکل راتنی تأکید میکند: «چالش ترامپ فقط این نیست که جنگی را که در آن گرفتار شده به پایان برساند؛ او باید بتواند این توافق را نیز برای افکار عمومی توضیح دهد. اینکه هر توافقی را بهعنوان یک موفقیت جلوه دهد، روزبهروز دشوارتر میشود.»
امید به گشایش تنگه هرمز
در حال حاضر، امیدها به بازگشایی تنگه هرمز بسته شده است. این مسیر دریایی پیش از جنگ حدود یکپنجم نفت مورد نیاز جهان را منتقل میکرد و اکنون به اصلیترین میدان رویارویی تبدیل شده است.
در هفتههای اخیر، وضعیت تنگه هرمز موضوع مذاکرات مستقیم میان ایران و عمان بوده است.
علی واعظ، کارشناس ایران در گروه بحران بینالمللی، میگوید: «این در واقع توافقی میان ایران و آمریکا نیست؛ بلکه توافقی میان ایران و عمان است.»
ولی نصر، کارشناس مسائل ایران و استاد دانشگاه جانز هاپکینز، میگوید: «ایران تأکید کرده که کنترل تنگه را در اختیار دارد و این موضوع قابل مذاکره نیست.»
او توضیح میدهد: «تهران میخواهد به آمریکا نشان دهد که با بمباران شکست نخواهد خورد و از کنترل خود بر تنگه هرمز نیز دست نخواهد کشید.»
بر اساس توافق میان ایران و عمان، که به گفته دو منبع هنوز باید به تأیید عالیترین نهادهای تصمیمگیر در تهران برسد، کشتیها از آبهای ایران وارد تنگه میشوند و عمدتاً از طریق آبهای عمانی از آن خارج خواهند شد.
[تهران در پنجم اوت اعلام کرد که با سلطنت عمان به توافق رسیده است، اما در هشتم اوت برای بازگشایی تنگه هرمز مجموعهای از خواستهها را از آمریکا مطرح کرد؛ از جمله لغو تحریمهای اقتصادی و محاصره بنادر ایران و پرداخت غرامت به ایران…
اعتراض دموکراتها
اما توافقی که تا این اندازه از اهداف اولیه جنگی ترامپ فاصله دارد، ناگزیر با واکنش منفی در داخل آمریکا روبهرو خواهد شد.
یادداشت تفاهم [امضاشده در ۱۷ ژوئن] با اعتراض شدید دموکراتها و حتی برخی متحدان ترامپ مواجه شد؛ از جمله سناتور فقید لیندسی گراهام که به مفاد توافق اعتراض داشتند و آن را بیش از حد به نفع ایران میدانستند.
ولی نصر میگوید: «ترامپ در تنگنا قرار گرفته است. در این مرحله دیگر نمیتواند از طریق نظامی پیروز شود. […] او نمیتواند از راه دیپلماتیک نیز مناقشه را حل کند، بدون آنکه هزینه سیاسی آن را در داخل آمریکا بپردازد.»
ترامپ نیز هر از گاهی از شدت خشم واکنش نشان میدهد، زیرا اوضاع آنطور که تصور میکرد ساده و قابلکنترل پیش نرفته است.
خطر اصلی این است که ترامپ، که برای پایان دادن به جنگ گزینههای چندانی در اختیار ندارد، بار دیگر به سمت تشدید تنش برود و همان الگویی را تکرار کند که طی ماههای گذشته شاهد آن بودهایم.
او همچنین ممکن است هر توافق جدیدی را «یک پیروزی سیاسی» معرفی کند.
علی واعظ در این باره میگوید: «بعد، انتقادهایی که علیه این “پیروزی” مطرح میشود، او را عصبی خواهد کرد و بار دیگر به استفاده از فشار و اجبار روی خواهد آورد.»
او در پایان هشدار میدهد: «وقتی اعمال فشار نتیجه ندهد، ترامپ ناچار خواهد شد دوباره به یک آتشبس موقت و مصلحتی روی بیاورد؛ و این چرخه بار دیگر تکرار خواهد شد.»
****
در پایان تحلیل فاینشنال تایمز ، هفته نامه فرانسوی کوریه انترناسیونال توضیحات تکمیلی خودش را در کادر جداگانه ای با عنوان ” هرمز ، یک بازی شطرنج “چنین افزوده است ;
ایران که در حال نهایی کردن مسیر یک کریدور موقت کشتیرانی در تنگه هرمز با همکاری سلطنت عمان است، روز ۸ اوت اعلام کرد که این گذرگاه تا زمانی که واشنگتن «رفتار خود را اصلاح نکند»، به روی کشتیرانی باز نخواهد شد.
در پی این موضع، رئیسجمهور آمریکا که در پایان ژوئیه تهدید کرده بود عملیات نظامی را از سر خواهد گرفت، به وبسایت آمریکایی «آکسیوس» گفت که فعلاً «با احتیاط و با کمترین سروصدا» عمل میکند و تنها «تا حدی» با ایرانیها مذاکره میکند. ترامپ امیدوار است وخامت شدید وضعیت اقتصادی ایران ــ که محاصره دریایی آمریکا آن را تشدید کرده است ــ سرانجام حکومت ایران را وادار به عقبنشینی کند.
او در ۱۰ اوت نیز از تهران خواست بابت قربانیان آمریکایی و قربانیان کشورهای منطقه که طی چند دهه گذشته در حملات ایران کشته شدهاند، «غرامت» پرداخت کند.
دونالد ترامپ در توصیف این وضعیت گفت: «این مثل یک بازی شطرنج است.»
سخنگوی دستگاه دیپلماسی ایران نیز در پاسخ گفت: «ما شطرنجبازان حرفهای هستیم.»
انتهای پیام
