سینمای مستقل در جشنواره فجر ۴۴: هیچ
کانال خبری امتداد نوشت:
✅ذبح سینمای مستقل پیش پای دولتی ها و ارگانی ها در جشنواره فیلم فجر ۴۴
✍🏻امتداد-گروه فرهنگ: چهل و چهار سالگی جشنواره فیلم فجر، نه یک جشن تولد، که تماشای احتضارِ تدریجیِ اعتباری است که روزگاری «بهار سینمای ایران» نامیده میشد. گویی فجر به یک «پروژه رفع تکلیف» بدل شده تا صرفاً بیلانِ کاریِ سالانه وزارت ارشاد و فارابی را ببندد و در سکوتِ مطلقِ رسانهای، صحنه را ترک کند. فجر ۱۴۰۴، در اتمسفرِ غلیظِ «کمتقاضایی» و در غیابِ معنادارِ چهرههای محبوب، به یک محفلِ ایزوله بدل شده که بیش از هر چیز، بازتابدهنده انزوایِ ساختارِ رسمی از نبضِ تپنده خیابان است.
🔸جراحی سینمای مستقل: حذف آگاهانه تنوع
🔹در این میان، یک نشانه از همه معنادارتر است: غیبت تقریباً کامل سینمای مستقل. ترکیب آثار این دوره نشان میدهد که تقریباً تمام فیلمهای حاضر، یا مستقیماً محصول نهادهای دولتی و حاکمیتیاند یا در مدار تولید وابسته به آنها شکل گرفتهاند. این حذف، نه تصادفی است و نه صرفاً نتیجه مشکلات اقتصادی سینما؛ بلکه فجر را از هر امکان نافرمانی، نقد درونی یا حتی گفتوگوی حداقلی با واقعیت اجتماعی تهی کرده است.
🔹وقتی به فهرست غایبان امسال مینگریم، می بینیم که گویا دیگر جشنواره دیگر تاب تحمل فرمهای جسورانه و روایتهای مستقل را ندارد. حذف یا غیبت آثاری چون «بت» (حمید نعمتالله)، «غذای نیمروز» (مجید مجیدی)، «بنسای» (علی بهراد) و «زوزه» (امید شمس)، به همراه آثاری از محمد کارت، ابراهیم ابراهیمیان و محسن قرایی، پیام روشنی مخابره میکند: ورود ممنوع برای صداهای ناهمگون. از سوی دیگر، رویگردانی فیلمسازان تراز اول از این رویداد، تیر خلاصی بر پیکره نیمهجان اعتبار فجر است. نمونه بارز این فروپاشی اعتبار، تصمیمِ استراتژیک مجید مجیدی است.
🔹او که روزگاری یکی از سیمرغداران اصلی فجر بود، اکنون با دور نگه داشتن «غذای نیمروز» از ویترین داخلی و ترجیح دادنِ فرش قرمز «کن»، پیام روشنی به ساختار مدیریتی سینما مخابره کرده است: فجر دیگر بستر قضاوت اصولی نیست و تنها به پناهگاهی برای تولیدات ارگانی بدل شده است. این شکاف زمانی دردناکتر میشود که به یاد آوریم تا همین چند سال پیش، فیلمهایی چون «جدایی نادر از سیمین» یا «خورشید» چگونه حلقه وصلی میان فجر و بازارهای جهانی بودند.
🔸ویترین ارگانی
🔹حضور بیش از ۶۰ درصد آثار (۱۷ فیلم از ۳۱ اثر) که با بودجههای مستقیم ارگانهایی چون فارابی، تصویرشهر، سازمان تأمین اجتماعی، شهرداری کرج، حوزه هنری (سوره)، سازمان اوج، بانک کشاورزی و بنیادهای متصل به منابع عمومی ساخته شدهاند، نشاندهنده استیلای یک «کادرسازی گلخانهای» است.
🔹همچنین «ترافیک موضوعی سفارشی» که در آن حداقل ۱۰ فیلم با بنمایههای پلیسی-امنیتی و ۷ فیلم با محوریت دفاع مقدس و مقاومت حضور دارند.
🔹سایه پررنگ سینمای پلیسی-امنیتی و قضایی بر جشنواره امسال سنگینی میکند: نزدیک به ۱۰ فیلم با این مایه، حداقل ۴ فیلم با مضمون جنگ دوازده روزه و ۷ فیلم با موضوع دفاع مقدس و مقاومت در لیست هستند. در مقابل، جشنواره تنها ۳ فیلم فانتزی-سرگرمی دارد.
🔹بیشترین سهم تولید در این لیست متعلق به بنیاد سینمایی فارابی است که بازوی اجرایی وزارت ارشاد محسوب میشود. این نهاد با رویکردی حمایتی-تکلیفی در پروژههای متنوعی همچون «اسکورت»، «دختر پریخانوم»، «سقف»، «قمارباز» و «کافه سلطان» حضور مستقیم دارد. نکته جالب توجه، مشارکتهای دوگانه فارابی با نهادهای غیرسینمایی است؛ برای مثال در فیلم «اسکورت» با بانک کشاورزی و در فیلم «کارواش» با سازمان امور مالیاتی همپیمان شده است که نشاندهنده ورود مستقیم دستگاههای اجرایی به حوزه تولید محتوا برای تبیین سیاستهای سازمانیشان است.
🔹در رتبه بعدی، نهادهای وابسته به شهرداری تهران (تصویر شهر) و حوزه هنری (سازمان سینمایی سوره) قرار دارند. «تصویر شهر» با تولید فیلمهایی نظیر «اردوبهشت»، «قایقسواری در تهران» و «نیمشب» (به کارگردانی محمدحسین مهدویان) سهم عمدهای از ویترین شهری سینما را در اختیار گرفته است.
🔹«سوره» نیز با تمرکز بر آثار استراتژیکتر، در تولید فیلمهایی چون «جهان مبهم هاتف»، «حاشیه» و «سرزمین فرشتهها» نقش کلیدی ایفا میکند؛ که در برخی موارد مانند فیلم «حاشیه»، شاهد ائتلاف معنادار این نهاد با سازمان اوج هستیم.
🔹بخش دیگری از تولیدات به نهادهای نظامی و عقیدتی اختصاص دارد. بنیاد روایت فتح با فیلمهای «جانشین» و «مارون» و همچنین بنیاد حاج قاسم با فیلم «کوچ»، بخش مهمی از سینمای دفاع مقدس و مقاومت را پوشش میدهند. حتی نهادهای محلی نیز وارد این عرصه شدهاند، بهطوری که شهرداری و کنگره شهدای کرج سرمایهگذار فیلم «پل» و کنگره شهدای کهگیلویه شریک تولید فیلم «مارون» شدهاند.
