نگار فیضآبادی، انصاف نیوز: یک استوری چندثانیهای کافی است تا هزاران نفر سرمایهشان را از دست بدهند. تبلیغات سلبریتیها بارها ابزار جلب اعتماد مردم شده است. در گفتوگو با حسین کلهر، محمدرضا واعظ شهرستانی و کامبیز نوروزی بررسی کردهایم چگونه برندهای مشکوک را تشخیص دهیم و مرز مسئولیت اخلاقی و حقوقی تبلیغکنندگان کجاست؟
سلبریتیها به قول خودشان برای نان خوردن سراغ تبلیغ برندهای مختلف میروند. برخیهایشان مثل سیدجواد هاشمی، آنطور که خودش در مصاحبه با مجید واشقانی میگوید، قربانی صحنهپردازی کوروش کمپانی میشوند و بعضیهایشان هم هرگز مسئولیت اشتباهشان را به عهده نمیگیرند. کوروش کمپانی فقط یک مثال از کلاهبرداری به پشتوانهی تبلیغات سلبریتیهاست.
جنگ، رکود اقتصادی، موجی از بیکاری، نبود اینترنت و… معمولا زمینهی رشد وعدههای پرریسک و کلاهبرداریهای مالی را فراهم میکند و هر کسی میخواهد خودش را نجات بدهد، اما چطور میشود برندهای کلاهبردار را تشخیص داد و بلندگوی آنها نشد؟ مسئولیت اخلاقی تبلیغکنندگان چیست؟ از نظر حقوقی چه شرایطی وجود دارد؟
پاسخ این سوالها را از حسین کلهر، محمدرضا واعظ شهرستانی و کامبیز نوروزی در ادامه بخوانید.
خطر بیخ گوش سفیران برند
حسین کلهر، مشاور رسانهای کسب و کارها در گفتوگویی با انصاف نیوز در «چکلیستی جمعوجور» ۵ مورد کاربردی را برای سلبریتیها مطرح کرد تا از این طریق پیشنهادهای سفیر برندی را با دقت بیشتری بررسی کنند تا اعتبار چندینسالهشان را یکشبه نسوزانند.
۱) ماهیت شرکت
بهطور کلی بیشترین شکایتها از شرکتهایی با ماهیت پلتفرمی و واسطهای است؛ تفاوتی نمیکند این شرکتها قانونی باشند یا زیرزمینی فعالیت کنند.
دلیل اصلی نارضایتی این است که مخاطب، بدون آگاهی از مجموعه عوامل مؤثر، ضرر یا تجربه منفی خود را مستقیماً از چشم شرکت واسط میبیند.
برای مثال، فعالیت کارگزاریهای بورس در چارچوب قانون است، اما مخاطب بهدلیل ناآگاهی، کاهش قیمت یک سهم را به کارگزاری و در نهایت به سفیر آن نسبت میدهد و این موضوع به نفرتپراکنی در فضای مجازی منجر میشود.
پیشنهاد امنتر: همکاری با شرکتهای تولیدی و محصولمحور؛ مانند همکاری مهدی طارمی با نیروموتور.
۲) مجوزهای مراجع ذیربط
پیش از هر همکاری، بدون رودربایستی تمام مجوزهای قانونی مرتبط با صنعت را مطالبه کرده و در اختیار مشاور حقوقی خود قرار دهید.
شرکتهای فعال در حوزههایی مانند رمزارز، فارکس، املاک، مهاجرت و خدمات مشابه—بهویژه آنهایی که اعتبار خود را از نهادهای خارج از کشور میگیرند یا مدعی تفاهمنامه با سفارتها و دولتهای خارجی هستند—از پرریسکترین گزینهها برای همکاریاند و معمولاً باید از آنها پرهیز کرد.
۳) قیمت واقعی کالا و خدمت
اگر قیمت کالا یا خدمات یک شرکت بهطور محسوس پایینتر یا بالاتر از عرف بازار است، از بستن قرارداد تبلیغاتی خودداری کنید.
قیمتهای غیرمنطقی پایین معمولاً نشانه عملکردهای پانزیگونه (مانند کوروش کمپانی) هستند و قیمتهای بسیار بالا نیز زمینهساز اتهام گرانفروشی و شکایتهای بعدی خواهد بود؛ هر دو به اعتبار سفیر آسیب میزنند.
۴) حرفی که میخواهید بزنید
در تبلیغات ویدئویی با زیرکی از گفتن جملات اغراقآمیز یا تعهدآور پرهیز کنید.
وظیفه شما صرفاً جلب توجه مخاطب به برند از طریق حضور تصویرتان در کنار آن است، نه تضمین کیفیت یا تجربه شخصی.
از گفتن عباراتی مانند «من خودم استفاده کردم»، «کاملاً راضیام» یا «حتماً از اینجا خرید کنید» اجتناب کنید.
همچنین برند شخصی خود را خرج تقویت برند شخصی مدیران نکنید؛ ممکن است امروز شرکت عملکرد مناسبی داشته باشد، اما مدیری که در ساخت چهرهاش نقش داشتهاید بعدها اقداماتی انجام دهد که هزینهاش مستقیماً به اعتبار شما تحمیل شود.
تنظیم تمام جزئیات قرارداد -از مدت همکاری تا نحوه استفاده از تصویر و حتی جملات تبلیغاتی- باید با نظر مشاور حقوقی انجام شود.
۵) محصولات پرخطر
همکاری با برندهایی را بپذیرید که استفاده از محصولاتشان در کوتاهمدت یا بلندمدت ریسک مالی، جانی یا روانی برای مصرفکننده ایجاد نکند.
محصولات آرایشیبهداشتی ناشناخته، برندهای خوراکی بیهویت و همچنین اپلیکیشنها و خدمات آموزشی کودک -با توجه به حساسیت بالا و تغییرات مستمر استانداردهای حوزه کودک و نوجوان- از جمله گزینههایی هستند که میتوانند منبع آسیب جدی به اعتبار شما باشند و بهتر است از همکاری با آنها اجتناب شود.»
کانت به سلبریتیها چه میگوید؟
دکتر محمدرضا واعظ شهرستانی، مدرس فلسفه، دربارهی مسئولیت اخلاقی سلبریتیها و بلاگرها برای تبلیغات برندها به انصاف نیوز گفت: «من تلاش میکنم به این سوال از منظر اخلاق کانتی پاسخ دهم. در نظام اخلاقی امانوئل کانت، مسئولیت اخلاقی افراد نه بر پایه پیامدها، بلکه بر اساس نیت و اصل عمل سنجیده میشود.
آنچه یک رفتار را اخلاقی میسازد، این است که از روی وظیفه و بر اساس اصول عقلانی و جهانشمول انجام شود.»(Kant, Groundwork of the Metaphysics of Morals, 1785)
این مدرس فلسفه گفت: «اکنون، بر اساس سوال شما، اگر یک سلبریتی، آگاهانه یا بدون بررسی کافی، محصول یا برندی را تبلیغ کند که بعداً مشخص شود دروغگو یا کلاهبردار بوده، از منظر کانتی، او نهفقط در برابر قانون، بلکه در برابر عقل اخلاقی خویش نیز مسئول است. چرا؟ چون اصل بنیادین اخلاق کانت، یعنی فرمان مطلق (kategorischer Imperativ)، از ما میخواهد تنها به شیوهای عمل کنیم که بتوانیم آن را قاعدهای عمومی برای همه بشریت بدانیم.»
هشدار کانت برای جلوگیری از فروپاشی اعتماد عمومی
واعظ شهرستانی ادامه داد: «حالا بر اساس اخلاق کانتی آیا میتوان تبلیغ بدون تحقیق را به قانونی عمومی تبدیل کرد؟ اگر همه چنین کنند، اعتماد عمومی فرو میپاشد. پس این عمل، نقضکنندهی عقل اخلاقی است.
همچنین، کانت هشدار میدهد که هرگز نباید انسانها را صرفاً بهعنوان ابزار به کار برد، بلکه همواره باید با آنها بهمثابه هدف در خود رفتار کرد. آن سلبریتی که از اعتماد مخاطب فقط بهعنوان ابزار درآمد استفاده میکند، در حقیقت انسانها را «وسیله» میبیند، نه «غایت»
در نگاه کانت، مسئولیت اخلاقی گریزناپذیر است؛ چه بدانی، چه بخواهی ندانی. زیرا عقل عملی، تو را همواره مخاطب خود میداند.»
کامبیز نوروزی: ناتوانی دستگاههای نظارتی به عهدهی سلبریتیها نیست
کامبیز نوروزی، حقوقدان، دربارهی مسئولیت حقوقی سلبریتیها برای تبلیغات برندها در گفتوگو با خبرنگار انصاف نیوز گفت: «کسی که خدمات تبلیغاتی ارائه میدهد، موظف نیست که تمام مجوزهای آن جا را به دست بیاورد و بعد تبلیغ کند.
متاسفانه نوعی جوسازی با هدف سیاسی علیه سلبریتیها راه افتاده است تا آنها دیگر حرف نزنند و دستگاههای نظارتی هم بتوانند مسئولیت خودشان را لاپوشانی کنند.
نباید به مردم نشانیِ غلط داد. نفوذ اجتماعی سلبریتیها بالا رفته است و به همان میزان اعتماد به شخصیتهای سیاسی درون نظام کاهش پیدا کرده است، میخواهند این رقیب را از میدان بیرون بیندازند.»
جلوی شرکتهای غیرقانونی را بگیرند
او ادامه داد: «دستگاههای نظارتی وظیفهی قانونی و شایستگی دارند، باید جلوی شرکتهای غیرقانونی را بگیرد نه سلبریتیها. ناتوانی دستگاههای نظارتی است که باعث میشود انواع شرکتها از مردم کلاهبرداری کنند نه یک سلبریتی. ناتوانی خودشان را گردن سلبریتیها میاندازند.»
نوروزی دربارهی در نظر گرفتن کیفیت از جانب سلبریتیها گفت: «دربارهی استانداردها و مجوزها هم دستگاههایی باید نظارت کنند که به درستی وظیفهشان را انجام نمیدهند. نباید یقهی سلبریتی را گرفت. دستگاههای عظیم نظارتی نمیتوانند کلاهبرداریها را کشف کنند، شما انتظار دارید یک سلبریتی ساده بتواند کشف کند؟ سلبریتیها از نظر اخلاقی هم وظیفهای ندارند. دربارهی کوروش کمپانی سازمانهای نظارتی مسئول بودند یا سلبریتیها؟
تبلیغات از برندها تا جریانهای سیاسی
نوروزی دربارهی حمایت رسمی سلبریتیها و یک جریان سیاسی از یک کاندیدای ریاست جمهوری گفت: «وقتی شورای نگهبان تایید کرده است، تبلیغ یک نفر مسئولیتی به عهدهی کسی نیست. جریان اصلاحطلب هم در زمان خودش کار درست را انجام داد و اینکه بعدا چه اتفاقی میافتد و کارنامهی یک نفر چطور پیش میرود، ربطی به کسی یا جریانی که تبلیغ یک چهرهی سیاسی را کردند ندارد. نمیشود تبلیغات یک سلبریتی را دید اما انواع و اقسام فشارهای پنهانی را که جریانهای افراطی علیه دولت ایجاد میکنند در نظر نگرفت.»
به گزارش انصاف نیوز، تا امروز سلبریتیهای زیادی مثل اکبر عبدی، احمد ایراندوست، بهرنگ علوی، یوسف صیادی، علیرضا بیرانوند برای برندهایی مثل کوروش کمپانی و همینطور برندهای دیگری که مورد اتهام کلاهبرداری قرار گرفتهاند تبلیغ کردهاند.
شرایط پرفشار اقتصادی همچنان ادامه دارد و خیلیها را برای کسب درآمد سریع و سرمایهگذاری ترغیب میکند. این میان اعتماد میتواند هزینهی سنگینی روی دست شهروندان بگذارد. فارغ از اینکه مسئولیت اصلی متوجه سلبریتیها، نهادهای نظارتی یا صاحبان کسبوکارها باشد، آنچه در نهایت آسیب میبیند اعتماد عمومی است؛ سرمایهای که بازسازی آن از هر سرمایه دیگری دشوارتر است.
انتهای پیام
