توافق ایران و آمریکا؛ نه فتح‌الفتوح، نه شکست مطلق

امیر شایگان در یادداشت ارسالی به انصاف نیوز با عنوان «توافق ایران و آمریکا؛ نه فتح‌الفتوح، نه شکست مطلق» نوشت:

اعلام توافق میان ایران و آمریکا با وساطت پاکستان، بار دیگر فضای سیاسی و رسانه‌ای کشور را به دو قطب کاملاً متضاد تقسیم کرده است. گروهی این توافق را «پیروزی تاریخی و شکست کامل آمریکا» می‌دانند و گروهی دیگر آن را «عقب‌نشینی و باخت قطعی جمهوری اسلامی» معرفی می‌کنند.

اما واقعیت سیاست، معمولاً نه در هیجانِ پیروزی‌های مطلق یافت می‌شود و نه در روایتِ شکست‌های کامل.
در نگاه نخست، باید پذیرفت که اساساً ورود به مذاکره و رسیدن به توافق، زمانی رخ می‌دهد که هیچ‌یک از طرفین نتوانند تمامی خواسته‌های خود را بر طرف مقابل تحمیل کنند. اگر یکی از طرف‌ها توان تحمیل اراده کامل خود را داشت، اساساً نیازی به مذاکره و توافق وجود نداشت.

از این منظر، کسانی که این توافق را فتح‌الفتوح می‌دانند، باید توضیح دهند اگر همه اهداف جمهوری اسلامی محقق شده است، چرا امتیازاتی متقابل در متن توافق مطرح شده است؟ و در سوی دیگر، آنان که از «شکست مطلق» سخن می‌گویند نیز باید پاسخ دهند که اگر ایران در موضع فروپاشی و تسلیم کامل قرار داشت، چرا طرف آمریکایی حاضر به پذیرش بخشی از مطالبات تهران و ورود به فرآیند توافق شده است؟

حکمرانی عاقلانه، هنر انتخاب میان «خوب و بد» نیست؛ بلکه اغلب انتخاب میان «بد و بدتر» است. سیاستمدار مسئول کسی نیست که جامعه را تا مرز فرسایش کامل پیش ببرد تا در نهایت ناگزیر به عقب‌نشینی شود، و نه کسی است که بدون توجه به منافع و عزت ملی، هر توافقی را بپذیرد. هنر مدیریت کشور در تشخیص زمان مناسب تصمیم‌گیری و انتخاب کم‌هزینه‌ترین مسیر برای حفظ منافع ملی است.

بدون تردید، این توافق نیز مانند هر توافق مهم دیگری دارای نقاط قوت و ضعف خواهد بود و قضاوت نهایی درباره آن نیازمند انتشار جزئیات کامل و مشاهده نتایج عملی آن در ماه‌های آینده است. اما آنچه امروز بیش از هر چیز به کشور آسیب می‌زند، غلبه نگاه‌های افراطی است؛ نگاه‌هایی که یا هر تصمیم حاکمیت را بی‌چون‌وچرا پیروزی مطلق می‌دانند، یا هر اقدام دیپلماتیک را نشانه شکست و خیانت تلقی می‌کنند.

ایران امروز بیش از هر زمان دیگری به عقلانیت سیاسی، واقع‌بینی و پرهیز از هیجان‌زدگی نیاز دارد. منافع ملی نه در شعارهای تند و احساسی تأمین می‌شود و نه در نفی مطلق همه دستاوردها. تاریخ، تصمیمات بزرگ را نه با فریادهای لحظه‌ای، بلکه با میزان تأثیر آنها بر امنیت، معیشت، ثبات و آینده ملت‌ها قضاوت خواهد کرد.

شاید بتوان گفت مهم‌ترین درس این توافق آن است که در دنیای پیچیده امروز، گفت‌وگو و توافق ـ اگر در زمان درست و با حفظ اصول و منافع کشور انجام شود ـ نه نشانه ضعف است و نه دلیل پیروزی مطلق؛ بلکه نشانه ترجیح عقلانیت بر استمرار بحران است.

انتهای پیام